تألیف سلیمان کتانی نوشت.
در ادامه جلسات گذشته، جلسهای در مقر مجلس اعلای شیعیان برگزار شد که در آن امام موسی صدر و دو تن از وزرا، رفیق شاهین و عبداللطیف الزین، و آقایان نماینده جان عزیز و عبدالمجید الزین و سمیح عسیران و علی ماضی و سعید فواز و محمد صفیالدین و محمد دعاس زعیتر و ابراهیم شعیتو شرکت داشتند. اعضای این جلسه درباره اوضاع جنوب و چگونگی حمایت از مردم آن و بهبود سطح زندگی و تقویت بنیه دفاعیشان و ابزارهای لازم برای تحقق این اهداف تبادل نظر کردند. سپس، جان عزیز، نماینده پارلمان، چارچوب کلی یادداشتی مشتمل بر خواستههای مردم جنوب و از جمله تصویب طرح سرباز اجباری و آموزش نظامی و مقاومسازی روستاهای مرزی و دیگر خواستههای مردم را تنظیم کرد. این یادداشت قرار است به رئیسجمهور تسلیم شود. نمایندگان و وزیرانی که این یادداشت را امضا کردند، در آن مهلتی برای تحقق این خواستهها تعیین کردند و همپیمان شدند که در صورت تحقق نیافتن این خواستهها تا پایان مهلت مقرر، از مناصب خود در دولت و پارلمان استعفا دهند. پس از پایان این جلسه، امام موسی صدر اعلام کرد که آخرین جلسه را در ساعت 17 دوشنبه آینده برگزار خواهیم کرد تا صورت نهایی این یادداشت را تصویب و از طریق وزیران مناطق جنوبی به رئیسجمهور تسلیم کنیم و سپس، در کنفرانس مطبوعاتی که روز پنجشنبه آینده در مجلس اعلا با حضور همه نمایندگان جنوب و دوستداران جنوب برگزار میشود، محتوای این یادداشت را منتشر خواهیمکرد.
امام موسی صدر در مرکز دانشگاهی مسیحیان درباره مشکلات فرقهگرایی در لبنان از نگاه مسلمانان سخنرانی کرد. این سخنرانی یکی از سلسله سخنرانیهایی است که این مرکز درباره این موضوع برگزار میکند. در این مراسم پدر بشاره السارجی، استاد فلسفه دانشگاه قدیس یوسف، نیز حضور داشت و درباره این مسئله از نگاه مسیحیان سخنرانی کرد.
الف: جلسهای با حضور امام صدر و شرکتکنندگان در جلسه گذشته و نیز ممدوح العبدالله و معروف سعد و یوسف سالم برگزار شد. در این جلسه متن نهایی یادداشت به تصویب رسید. حضار تهدیدات اسرائیل و تجاوزات اخیرش به روستاهای مرزی را بررسی کردند و توافق داشتند که وضع جنوب بدتر هم خواهد شد. مقرر شد که درخواستی برای دیدار با رئیسجمهور صورت بگیرد تا وضعیت جنوب و پرداخت جبران خسارت به آسیبدیدگان و ترمیم خانهها بررسی و یادداشت نیز تسلیم وی شود. پس از تماس با کاخ ریاستجمهوری قرار بر این شد که روز بعد، چهارشنبه، رئیسجمهور پذیرای نمایندگان جنوب باشد.
کار گیرند. احتمال دارد یکی از مناطق هباریه یا عیتاالشعب و یا عیترون و شاید یکی دیگر از روستاهای مرزی، به شرط دارا بودن طبیعت مناسب کشاورزی، برای این کار در نظر گرفته شود.
الف: امام صدر همگان را به مشارکت در فراهمآوردن زمینه و فضای آزاد مناسب برای بروز و رشد تواناییهای زنان فراخواند و این امر را به سود همگان دانست، به شرط اینکه نگاهی جدی به این آزادی داشته باشیم. امام صدر در سخنرانیاش که در خانه هنر و ادب (دارالفن و الأدب) و با عنوان «زن عرب و پیکار برای آزادی» ایراد کرد، گفت: «مردان در طول تاریخ گاه با زور عضلات خود و گاه با زور قانون، که مرد به مدد سلطهاش واضع آن بود، بر زنان سیطره یافتهاند.» امام صدر در درستی تعابیری که مردان نسل به نسل درباره زنان به کار برده و میبرند، تشکیک کرد و گفت: «مرد نقش طرف دعوا و قاضی را یکجا داشته است.» وی، همچنین، به نقد تفسیر زنان از خویش و از نگرهای مشخص که در آن عقده عکسالعملی حاکم است، پرداخت. امام آنگاه تصویر زن را از نگاه قرآن بیان کرد و گفت: «دین زن را چنین تفسیر میکند که زن عین مرد است و زن و مرد موجودی واحدند.» پس از سخنرانی حضار کف مفصلی زدند و سپس خانم نیکول حرفوش، رئیس سابق خانه هنر و ادب، امام صدر و شماری از اهل اندیشه را به شام دعوت کرد.
ب. رئیسجمهور امام موسی صدر را به حضور پذیرفت. در این دیدار، امام صدر وضعیت جنوب و خطرهایی که آن را تهدید میکند، تشریح کرد.
کانون دانشجویان حقوق دانشگاه یسوعی از دانشجویان خواست که در سخنرانی امام صدر با عنوان «جنوب را… جنوب را» شرکت کنند. این سخنرانی روز چهارشنبه ساعت 20 در سالن همایشها واقع در خیابان هلوقلین برگزار میشود.
الف: باشگاه جوانان کاتولیک در طرابلس، همگان را به حضور در سخنرانی امام موسی صدر دعوت کرد که ساعت 18:30 فردا جمعه در سالن کلیسای مارونی طرابلس برگزار میشود. امام پس از سخنرانی، شام را در مقر کلیسای مطرانیه مارونی میهمان جناب کشیش آنتوان عید، رئیس اسقفهای ابرشی طرابلس، خواهند بود.
ب. امام صدر در مدرسه دینی شکا در سلسه سخنرانیهای مدرسه درباره تفکر و شعر و موسیقی سخن گفت.
امام صدر مقدمهای بر کتاب محمد شاطئ و سحاب
از نابغهترین دانشمندان لبنان و صاحب مدارج عالی و کمیاب بهویژه در زمینه فرآوردههای نفت است و پیشنهادهای وسوسهبرانگیزی از چندین کشور و بهویژه، ایالات متحده برای کار داشته است. ولی همه آنها را رد کرده و ترجیح داده است که در لبنان بماند. اما دولت لبنان به فکر بهرهگیری از توانایی و تخصص وی برنیامده و این وضع سبب شده است که وی تن به آن پیشنهادها بدهد و تصمیم به مهاجرت بگیرد.
به دعوت کمیته فرهنگی مدرسه قدیس یوسف در عینطوره، امام موسی صدر درباره «فرقهگرایی و جوانان در لبنان» سخن گفت. در این مراسم که رئیس مدرسه، پدر نعوم عطاءالله، و وزیر آموزش و پرورش، موریس الجمیل، و نهاد بویز، نماینده کسروان در پارلمان، و گروه عظیمی از شخصیتها و شهروندان حضور داشتند، استاندار جنوب، هنری لحود، در سخنانی از نقش بزرگ امام در کمک به وحدت ملی یاد کرد. امام صدر نیز در سخنرانی خود از نسل نوخاسته خواست که پیش از محو فرقهگرایی از متون، دست به کار محو آن از دلها شوند.
الف: امام صدر با رئیسجمهور، شارل حلو، دیدار و با وی درباره اوضاع جنوب و میزان تحقق خواستههای مردم لبنان در زمینه مقاومسازی و توسعه گفتوگو کرد.
ب: امام صدر در مقدمهای بر کتاب قیمت جنوب تألیف جان نانو آورده است: «آیا وطن هم قیمتگذاری میشود؟ بله، خرید و فروش میشود، آن هم در یک حالت؛ زمانی که شهروندی نداشته باشد؛ زمانی که دستهای لرزان و ترسان و ضعیف آن را در اختیار بگیرند؛ زمانی که چشمان خوابآلوده و کوتهنگر از آن پاسداری کنند؛ زمانی که نفوس سرگشته از آن حمایت کنند؛ زمانی که از دیدن آینده نزدیک ناتوان باشی؛ زمانی که از حفظ وضع موجود هم ناتوان باشی؛ آنگاه است که باید دنبال قیمت وطن بود.»
امام موسی صدر هیئت اداری کانون اجتماعی کار در جنوب لبنان (الرابطة الإجتماعیه للعمل فی لبنان الجنوبی) را در محل مجلس اعلای شیعیان به حضور پذیرفت. این هیئت متشکل از بانوان: فادیا الصلح، رئیس کانون، و اعضای آن فادیا الخرساء و ریان حجار و وداد دمشقیه و فریال زنتوت و فاطمه خلیفه و بشری خیاط و مها صیداوی و هدی رمضان بود. در این دیدار درباره رونق بخشیدن به وضعیت اجتماعی در جنوب گفتوگو شد. امام صدر طرح تأسیس «تعاونی کشاورزی» را به آنان پیشنهاد کرد و از آنان خواست که در این کار از تجربه «کالخوز» در روسیه یا «کیبوتص» در اسرائیل بهره بگیرند، زیرا رویارویی با خطر دشمن جز با رقابت تمدنی با آن امکانپذیر نیست.
بانوان شرکتکننده پس از این دیدار تصمیم گرفتند تا خط سیر پروژههای خود را تغییر دهند و امکانات خود و دوستان و طرفدارانشان را برای به راهاندازی نخستین مزرعه تعاونی در لبنان به
به دعوت انجمن دوستداران قدس و پس از مراسم سنتی ضیافت ناهار در این انجمن، امام موسی صدر در هتل صیدون (صیدا) درباره جنوب و طمعورزیهای اسرائیل سخن گفت. امام صدر در آغاز سخنرانیاش ابراز امیدواری کرد که سخنانش راهی به دل مسئولان باز کند. امام گفت که وظیفه خدمت به قدس مجروحِ اشغالشده، همانند وظیفه خدمت به جنوب بر ما واجب است. وی اظهار نگرانی کرد که در وضع کنونی، خطر اشغالْ جنوب را تهدید میکند، زیرا اسرائیل به جنوب با توجه به موقعیت استراتژیک آن، طمع دارد. امام اشاره کرد که جهان از کمآبی شکایت دارد و اسرائیل بهطور خاص از کمآبی رنج میبرد و وجود چنین ثروتی در جنوب، طمع اسرائیل را به آن دوچندان کرده است. وی در پایان سخنرانیاش خواستار مسلّح کردن مردم جنوب و آمادهسازی ارتشی مردمی برای تقویت روحیه مردم شد.
بعدازظهر دیروز امام موسی صدر به همراهی عبداللطیف الزین، نماینده پارلمان، و محسن سلیم با پاتریارک آنتوان حایک، اسقف اعظم کاتولیکهای سریانی، دیدار کرد. کشیشان زکریا ملکی و افرام جرجور و افرام حداد و جوزف ابیض از آنان استقبال کردند. دو طرف در این دیدار درباره اوضاع کنونی گفتوگو کردند و امام صدر درباره وضع جنوب و روستاهای مرزی و تدابیری که باید برای ایستادگی در برابر مطامع اسرائیل اتخاذ شود، سخن گفت.
الف: امام صدر با سفیر مصر در لبنان دیدار و برای مشارکت نمادین مجلس اعلای شیعیان در بازسازی مدرسه بحرالبقر که یک هفته پیش اسرائیل آن را بمباران کرد و نیز جبران خسارت خانواده شهدا چکی به مبلغ 25 هزار لیره لبنانی در اختیار وی قرار داد. امام صدر اعلام کرد: «در حالی این هدیه نمادین را تقدیم میکنم که همانند دیگر لبنانیها ـ بهرغم گوناگونیشان ـ وظیفه خود میدانم که از فداکاریهای بزرگ مصریها تشکر کنم که به رهبری رئیسجمهور، جمال عبدالناصر، نبرد همه اعراب با دشمن ستمگر را اداره میکنند.» آقای صبری، سفیر مصر، در سخنانی از امام سپاسگزاری کرد.
ب: مجله صوت الخلیج کویت در تحلیلی با عنوان «سیدموسی صدر، رئیسجمهور لبنان» نقش امام را در لبنان و در تعامل با طرفهای عربی و بینالمللی برای تحقق امنیت و آرامش و همدلی داخلی تبیین کرد و نتیجه گرفت که ادای این نقشها او را در جایگاه قویترین نامزد ریاستجمهوری قرار دادهاست.
هیئتی از کانون خاندان قانصوه با امام صدر در محل مجلس اعلای شیعیان دیدار کردند تا از ایشان بخواهند که مانع مهاجرت دکتر غسان قانصوه به خارج شود و برای استفاده از تخصص و توانایی وی در خدمت به لبنان، دخالت کند. قانصوه یکی
میزبان امام صدر بود که به تازگی از دیدار رسمی کویت و قاهره بازگشته است. امام صدر در این دیدار، دیدگاه مجلس اعلای شیعیان را درباره اوضاع داخلی و بهویژه، حادثه مُکلَّس و حاشیههای آن را بیان کرد.
امام موسی صدر، برای عیادت از آیتالله سیدمحسن حکیم، مرجع اعلای شیعیان، که پس از عملجراحی دوران نقاهت را در یکی از بیمارستانهای لندن سپری میکند، بیروت را به مقصد لندن ترک کرد. نائب اول امام، شیخ سلیمان الیحفوفی، و دکتر احمد زروی، دبیرکل مجلس اعلای شیعیان، وی را در این سفر همراهی میکنند. رفیق شاهین، وزیر کار و امور اجتماعی، به نمایندگی از رئیسجمهور و اعضای مجلس اعلای شیعیان در فرودگاه، امام را بدرقه کردند.
آیتالله سیدمحسن حکیم در راه بازگشت از لندن به عراق در فرودگاه بیروت توقف کوتاهی کرد. رئیس پارلمان، صبری حماده، و نماینده رئیسجمهور، رفیق شاهین، و شماری از نمایندگان شیعه و اعضای مجلس اعلای شیعیان در فرودگاه به استقبال وی آمده بودند. آقای حکیم اعلام کرد که بهزودی پیامی برای لبنانیها خواهد فرستاد و امام صدر را مأمور ابلاغ آن خواهد کرد.
سعید عقل در ستون «الیوم - الیوم» در مقالهای با عنوان «پیشبینی کوچک از آیندهای بزرگ» چنین نوشت: همراه دوستم حقوقدان بزرگ، جان نفاع، از مجلس اعلای شیعیان در حازمیه دیدار کردیم. دوستم در آنجا کاری داشت. بالطبع، با امام موسی صدر دیدار کردیم. فکر نمیکنم اگر از شخصیت فرهیخته امام سخن بگویم، حرف جدیدی برای لبنانیها داشته باشم. در دل همه لبنانیها معبدی برای موسی صدر است.
موضوع سخن امروزم، موضوعی دیگر است. آنچه من از آغاز سازماندهی و فعالیت کمیتهها در ساختمان مجلس اعلا مشاهده کردم، مرا به این نتیجه رساند که چند سالی نخواهد گذشت که این نهاد مؤسساتی پدید خواهد آورد که مایه افتخار لبنان باشد. قطعاً، این مؤسسات از منطقه ناقوره تا منطقه عکار و در شهرها و روستاهای فراوانی مستقر خواهد شد. متخصصان شایستهای تحت اشراف رئیس بزرگ این خانواده گرانقدر لبنانی (شیعیان) فعالیت میکنند. فعالیت کشتکاران، امروزه چقدر زیباست و محصول فردا چقدر زیبا خواهد بود. من ادعای پیامبری ندارم، ولی انتظار دارم که نتایج این حرکت متناسب با میزان خلوص و بلندپروازی و رهنمودهای متعالی او باشد. اینجا امروز قصر شیعه است و نور و محبتی است که لبنان را در آغوش گرفته است و پس از چند سال، نقطه نهضت نورانی و فراگیر لبنان خواهد شد. بسا روزی چنین بگویند: «موسی صدر با عشق و عملِ بیسر و صدا و دوراندیشی خود، عطیه الهی برای لبنان بود.»
امام صدر در دفتر انجمنهای جوانان مسلمان (جمعیات الشبان المسلمین) در قاهره سخنرانیای با عنوان «اسلام؛ اصالت و معنویت و تحول و امور جامعه» ایراد کرد. وی به تبیین اصالت اسلام از این حیث پرداخت که رسالت محمد(ص) آخرین حلقه از سلسله ادیان آسمانی است و گفت که تمایز خاص اسلام، وحدت ایمان و شریعت و تفسیرهاست. وی از بیتوجهی محققان به معنویت بیپایان که در عقاید اسلامی تجلی یافته و درباره آفریدگار و صفات و اسمای او و ایمان به غیب سخن گفت. سپس، در بخش پایانی سخنرانیاش به تبیین نظام فراگیری پرداخت که اسلام برای زندگی ارائه کرده است و در آن به روابط فرد با دیگران و با دولت پرداخته است.
امام صدر در گفتوگو با خبرگزاری الشرق الأوسط اظهار داشت که عملیات چریکی فلسطینیها و حمایت جنوب لبنان سرچشمهای واحد دارند. وی تأکید کرد که تجاوزهای مکرر اسرائیل به جنوب، فقط پافشاری مردم را بر پاسداری از اراضی و ایستادگی در کنار کشورهای عرب که هر روزه با تعدی دشمن روبهرویند، افزایش خواهد داد. وی اظهار داشت که مسئولیت کشورهای عربی این است که همه نیروها و امکانات خود را برای رویارویی با تجاوزات اسرائیل که ایالات متحده از آن پشتیبانی میکند، به کار گیرند.
امام موسی صدر در بازگشت از همایش علمای مسلمان در قاهره تصریح کرد: «ملتهای مسلمان و دولتهای اسلامی وظیفه دارند که عملاً در دفع تجاوز و هجوم صهیونیستها به سرزمینهای عربی مشارکت کنند.»
وی از سازمان کنفرانس اسلامی خواست که متناسب با حوادثِ خطرناک رخ داده در کشورهای عرب تدابیری اتخاذ و خالصانه برای آزادی قدس از دست صهیونیستهای نژادپرست تلاش کند. مقر این سازمان در شهر جده است.
امام صدر دیروز در پایان سفر یکماهه خود به کویت و قاهره برای شرکت در همایش مجمع پژوهشهای اسلامی، به بیروت بازگشت. در فرودگاه وزیر کشاورزی، عبداللطیف الزین، به نمایندگی از رئیسجمهور و اعضای مجلس اعلای شیعیان و شماری از نمایندگان و مقامات بلندپایه و شخصیتها و علمای دینی فرقههای مختلف و تودههای عظیم مردمی به استقبال ایشان رفته بودند. امام صدر از نیروهای تشریفات نظامی سان دید و سپس، در برابر خبرنگاران درباره سفرش سخن گفت. آنگاه در میان مشایعت پلیس به محل مجلس اعلای شیعیان در حازمیه ـ که هزاران تن از مردم در آنجا تجمع کرده بودند ـ رفت و از بالکن ساختمان مجلس اعلای شیعیان برایشان سخن گفت.
رئیسجمهور، شارل حلو، دیروز به مدت یک ساعت
امام صدر در نخستین جلسه این دوره در چهارم ماه جاری شرکت کرده بود و اقامتش را در قاهره تمدید کرد تا عملاً در بحثهای آن شرکت کند.
امام موسی صدر در حاشیه همایش مجمع پژوهشهای اسلامی در قاهره، در گفتوگویی اختصاصی با مجله مصری المصور شرکت کرد. وی در بخشی از این گفتوگو تصریح کرد که «فرقهگرایی در لبنان سیاسی است و نه دینی» و اینکه حاکمان ایران به منافع سیاسیای دل دادهاند که هیچ ارتباطی با اهداف ملت مسلمان ایران ندارد. امام صدر درباره جنوب لبنان گفتکه جنوب لبنان تنها منطقه استراتژیکی است که در دست اعراب باقی مانده است و مصیبتش مصیبت همه اعراب است.
رئیسجمهور، جمال عبدالناصر، در منزل خود در منشیةالکبری امام صدر را به حضور پذیرفت و به مدت بیش از یک ساعت با وی گفتوگو کرد. دو طرف درباره اوضاع لبنان و بهویژه، وضعیت جنوب آن سخن گفتند. عبدالناصر بر توجه خویش به لبنان و آمادگی مصر برای ادای وظایفش در برابر این بخش از لبنان تأکید کرد. دو طرف بر ضرورت وحدت امت عرب و همبستگی عربی برمبنای وحدت مذاهب دینی تأکید کردند، خصوصاً با توجه به اینکه استعمارگران و یارانشان میکوشند که بذر تفرقه را در میان ملتهای عرب و مسلمان بپراکنند.
عبدالناصر تأکید کرد که تمام نهادهای دینی مصر را در خدمت همه مسلمانان قرار میدهد. وی بهطور ویژه جویای سلامتی آیتالله سیدمحسن حکیم شد و به گزارش امام صدر از وضعیت اسلام در افریقا و تأثیر زبان عربی بر اوضاع و مسائل اعراب در افریقا گوش سپرد و وزارت اوقاف و اداره امور الأزهر را مکلف کرد که درباره این موضوع و سایر اطلاعاتی که امام صدر در طی دیدار خویش از کشورهای آفریقایی گردآورده است، مطالعه و بررسی کند و بهره لازم را ببرد.
امام موسی صدر روز چهاردهم مارس نماز جمعه را در مسجد جامع الأزهر و با حضور شماری از شخصیتها بهجای آورد. ابتدا امامِ مسجد الأزهر در سخنانی از امتیازات و تواناییهای فکری و دینی امام صدر، که او را در جایگاه میهمان بزرگ مصر نشانده است، سخن گفت. سپس، امام صدر بر فراز منبر رفت و از هجرت پیامبر اکرم و مفاهیم و ابعاد و بازتابهای آن بر هجرت امام حسین و شهادت آن حضرت سخن گفت. امام صدر ملت مصر را به سبب فداکاریهای بزرگشان در راه اعتلای اعراب و مسلمانان ستود و گفت: «خدا شما را برگزیده است تا طلایهدار ایثار و عمل و فداکاری و انقلاب باشید.» به محض پایانیافتن سخنان امام، نمازگزاران به سویش هجوم آوردند تا دست و عبایش را ببوسند و با وی مصافحه کنند و از وی تبرک بجویند. این وضع، محافظان و پلیس را مجبور کرد که دخالت کنند و نظم را برقرار سازند. این صحنه چندان در شنوندگان و حاضران تأثیر نهاد که بسیاری را به گریه انداخت.
قاهره به دیدار رئیسجمهور، جمال عبدالناصر، در کاخ القبه رفت تا وفات عموی او را به وی تسلیت گوید. سپس، در جلسه صبح همایش شرکت کرد و پس از آن، به استراحتگاه ویژه خود در هتل هیلتون رفت.
روزنامههای مصری خبر ورود امام موسی صدر را در صفحات نخست خود منعکس کردند و خبرنگار المصور گفتوگویی اختصاصی با امام صورت داد. شامگاه، امام صدر استاد زکریا الفیل، رئیس بخش عربی الأهرام، را به حضور پذیرفت. وی از امام برای بازدید از ساختمان جدید الأهرام دعوتکرد. سفیر لبنان در مصر جلسهای به افتخار امام صدر ترتیب داد و علمای بزرگ و رؤسای هیئتهای شرکتکننده در همایش را به آن دعوت کرد.
صبح دیروز، گروهی از علمای الأزهر در محل اقامت امام با وی دیدار کردند. دکتر عبدالحلیم محمود و شیخ عبدالعزیز عیسی، نماینده وزارت امور مذاهب و مسئول شورای تقریب مذاهب اسلامی و شیخ عبدالحکیم سرور و دکتر رئیف شبلی، از مجمع پژوهشها، از جمله دیدارکنندگان با امام بودند.
حضرت امام صدر امروز در ضیافت ناهاری شرکت خواهد کرد که استاندار جیزه به افتخار ایشان و دیگر رؤسای هیئتهای شرکتکننده ترتیب میدهد.
رئیسجمهور، جمال عبدالناصر، دیروز در کاخ ریاستجمهوری در منطقه القبه با اعضای همایش پنجم مجمع پژوهشهای اسلامی که از 29 کشور جهان به مصر آمدهاند، دیدار کرد. امام موسی صدر، رئیس هیئت مجلس اعلای شیعیان نیز از دیدارکنندگان بود.
امام صدر به عضویت دائمی مجمع پژوهشهای اسلامی انتخاب شد. ازهاینهرو، برای شرکت در جلسات این شورا تصمیم گرفت که اقامت خود را در قاهره تمدید کند.
امام صدر در مقالهای که در همایش قرائت کرد، از همگان خواست فقط به نظریات اکتفا نکنند و خاطرنشان کرد که مسلمان خود اهل جانفشانی است و نیازی نیست که خطر صهیونیسم را به او بباورانند. وی گفت: «ما نباید از مصر چیزی بیش از آنچه تاکنون انجام داده است، بخواهیم.» امام صدر توجه ویژه شرکتکنندگان در این همایش را به موضوع وحدت شعایر دینی مسلمانان فراخواند، زیرا این بُعد تأثیر شگرفی در وحدت بخشیدن به احساسات و عواطفشان دارد. امام صدر پیشنهاد کرد که عیدهای اسلامی یکی شود و برای تشخیص عید از ابزارهای علمی جدید بهره گرفته شود، بهخصوص که جناب مفتی مصر هم پیشتر فتوایی در اینباره صادر کرده و حضرت آیتالله سیدمحسن حکیم، مرجع اعلای شیعیان، نیز با این امر موافقت کرده است. امام صدر، همچنین، مسلمانان را به وحدت مضمون اذان فراخواند و آن را کاری ممکن و علمی دانست که اثری آشکار بر وحدت مسلمانان دارد.
دکتر الفحام، شیخ الأزهر، موافقت خود را با طرح امام موسی صدر اعلام کرد و از ایشان خواست که در قاهره بماند و در جلسات دوره دوم همایش که تنها اعضای دائمی در آن حضور دارند، شرکت کند.
گفت. وی گفت: لبنان از مجموعهای از فِرَق تشکیل شده است و نظام سیاسی لبنان در حقیقت تجسم و نماد همپیمانی و همکاری این فرقههاست که با تشکلهای خود، مشارکتی فعالانه در زمینه خدمات فرهنگی و بهداشتی و تربیتی دارند و در این امور با دولت همکاری میکنند. وی گفت «وظیفه اول ما تلاش برای تحقق وحدت اسلامی میان فِرَق اسلامی از طریق تقریب و آشنایی بیشتر است.» امام یادآور شد که برای تحقق وحدت اسلامی پیامی شفاهی و نامهای مکتوب برای شیخ حسن خالد، مفتی اهل سنت لبنان، نوشته است و ایشان با تأیید و پذیرش با من برخورد کرده است. امام صدر اشاره کرد که برنامهای فراگیر برای یکپارچهسازی شعایر اسلامی تدوینکرده است و آن را در آینده به مجمع پژوهشهای اسلامی (مجمع البحوث الإسلامیة) در قاهره تقدیم خواهد کرد تا تحقق این امر در لبنان تسهیل شود. وی تأکید کرد: «تحقق این هدف در لبنان الگویی شایسته برای همه خواهد بود.»
امام صدر در تشریح اوضاع جنوب لبنان چنین گفت: «هرکس که حقیقتِ دشمن صهیونیستی و طمعورزیهایش را شناخته باشد و هرکس که کتابها و نامهها و نقشههای صهیونیستها را مطالعه کرده و هرکس که سخنان رهبران این رژیم را پیش و پس از جنگ ژوئن شنیده باشد، بهروشنی درک خواهد کرد که دشمن صهیونیست به جنوب لبنان طمع میورزد و علت آن نیز حاصلخیزی زمینهای این منطقه و فراوانی آب آن است، و به لحاظ هجومی و دفاعی تنها منطقه استراتژیکی است که در پیرامون اسرائیل در دست اعراب باقی مانده است. ما شاهدیم که دشمن برای آمادهسازی افکار عمومی جهان به منظور پذیرش این تجاوز میکوشد که بحرانهایی درست کند و گرفتاریها و مشکلاتی را بهانه کند و با دلایل واهی، حقیقت را طور دیگری جلوه دهد. ازهاینهرو، من معتقدم که خطر اسرائیل خطری جدی و حقیقی است.»
امام صدر تأکید کرد که فعالیتهای گسترده روزافزون دیپلماتیک و تبلیغاتی و دفاعی برای ایستادگی در برابر این خطر صورت میگیرد. امام افزود: «مهمترین هدف سفرم به کویت، تحقق بخش کوچکی از این فعالیتهاست.» امام صدر خاطرنشان کرد که ارتش لبنان به استناد گزارش کارشناسان بینالمللی و با توجه به موقعیت استراتژیک منطقه و کوههای سر به فلک کشیده آن، برنامهای دفاعی تدوین کرده است و ما مشکلات اجتماعی و سیاسی و تاریخی مختلفی را که سبب عقبماندگی منطقه جنوب لبنان است، مطالعه و بررسی میکنیم.
امام صدر درباره مجلس اعلای شیعیان گفت: «این نهاد نهادی اجتماعی و نظارتی است که میکوشد سطح زندگی شیعیان را ارتقا دهد و به سطح دیگر فرقهها برساند و هیچ کارکرد سیاسی بنابه اصطلاح مشهور ندارد.»
امام موسی صدر در بازگشت از سفر کویت برای شرکت در پنجمین همایش مجمع پژوهشهای اسلامی وارد قاهره شد. شیخ عبدالحکیم سرور، مدیر روابط عمومی و روابط خارجی الأزهر، به نمایندگی از شیخ الأزهر و دکتر عبدالحلیم محمود، دبیرکل همایش، و دکتر حلیم ابوعزالدین، سفیر لبنان در قاهره، و مقامات سفارت از ایشان استقبال کردند. امام موسی صدر بلافاصله پس از رسیدن به
به نمایندگی از مفتی اهل سنت لبنان و شیخ مرسل نصر، به نمایندگی از شیخ عقل فرقه درزی و چند تن از شخصیتهای رسمیحضور داشتند. امام صدر پیش از ترک بیروت در سخنانی اظهار داشتکه هرگونه تحرک و دیداری که در این ایام در کشورهای عربی صورت گیرد، قدرت و تحرک جمعی را افزایش خواهد داد. وی افزود: درباره سفر به کشور دوست کویت، باید بگویم که از ماه رمضان قصد داشتم برای چند سخنرانی و آشنایی بیش از پیش با برادران به این کشور سفر کنم، اما اوضاع و احوال مانع شد. اخیراً دعوتنامهای از دولت کویت دریافت کردم و امیدوارم که این سفر و دیگر اقدامات ما در راه همبستگی این امت و آشنایی بیشتر فرزندان امت با یکدیگر و، همچنین، برای خدمت به لبنان و جهان عرب و ارزشهای برحق این منطقه باشد. از من در مقام شهروندی لبنانی و بهطور خاص جنوبی پرسش خواهد شد و در پاسخ از مشاهدات و احساسات و افکار خود برای حل مشکل جنوب خواهم گفت. در دیدار خداحافظی با رئیسجمهور، شارل حلو، وی پیامی شفاهی برای امیر کویت به من داد و جز ابلاغ این پیام مذاکرهای رسمی نخواهم داشت.
الف. شیخ صباح السالم الصباح، امیر کویت، با امام موسی صدر دیدار کرد. در این دیدار سفیر لبنان در کویت نیز حضور داشت. همچنین، امام صدر با ولیعهد و نخستوزیر، شیخ جابر احمد الجابر، دیدار کرد. دولت کویت برای پذیرایی از امام و هیئت همراه، مهمانسرای امیر در هتل هیلتون را در اختیار ایشان قرار داد. به مناسبت عید غدیر، جشن بزرگی در روز سهشنبه برگزار شد و در این جشن، امام موسی صدر درباره مفاهیم این عید سخنرانی کرد. امام صدر در چندین مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی شرکت کرد و در چندین سخنرانی که ایراد کرد، از بحرانی که اعراب با آن مواجهاند، سخن گفت. مجلات و روزنامههای کویتی در یادداشتهایی به معرفی شخصیت امام و فعالیتهای دینی و اجتماعیشان پرداختند.
ب. تلویزیون کویت سخنرانی امام را با عنوان «بُعد دینی مسئله فلسطین» پخش کرد و مصاحبهای تلویزیونی با ایشان انجام داد که در آن امام از مسائل مختلف کنونی جهان عرب سخن گفت. سفیر لبنان در کویت، سمیح البابا، پنجشنبه شب گذشته، جشن استقبالی به افتخار امام صدر ترتیب داد که در آن روحانیون و وزیران و نمایندگانی از پارلمان کویت و دیپلماتها و روزنامهنگاران و لبنانیهای مقیم کویت شرکت کردند.
ج. تلویزیون کویت سخنرانی امام موسی صدر را در دانشگاه کویت با عنوان «بُعد دینی مسئله فلسطین» پخش کرد.
امام موسی صدر در گفتوگو با روزنامه صوتالخلیج کویت درباره مسائل مختلف عربی و اسلامی سخن