پادشاه مغرب، ملکحسن دوم، در شهر رباط از امام صدر استقبال کرد و با وی درباره اوضاع کشورهای عربی و وضعیت جنوب لبنان گفتوگو کرد.
امام از راه پاریس به لبنان بازگشت و جناب مصطفی حاج، مسئول پلیس عمومی، در فرودگاه به استقبال او رفت. امام از هرگونه اظهارنظر درباره وضعیت داخلی و وضعیت دولت خودداری کرد.
الف. به مناسبت اولین سالگرد جنگ اکتبر (سال1973) در سالن یونسکو مراسم سخنرانیای با حضور امام صدر و مطران جورج خضر و نخستوزیران سابق، صائب سلام و رشید کرامی، و ریمون اده و پییر جمیل و عدهای از وزرا و نمایندگان پارلمان و جمعی از شخصیتها برگزار شد. در این مراسم امام صدر سخنرانی کرد و گفت: «افسانه دشمن قدرتمند شکسته شد و ضعف روحیه و احساس اینکه اسرائیل بر ما تحمیل شده است، دیگر تغییر کرده است.» وی در ادامه گفت: «ما با اعتماد به آینده میگوییم که اسرائیل باید از صحنه روزگار محو شود.» وی گفت: «اگر حقیقتاً دوستدار مسیح هستند، باید صلیب به اسلحه و مسلسل تبدیل شود.» امام درباره رنج هموطنان جنوبی از تجاوزهای اسرائیل گفت که باید کمی به این انسان مظلوم در این سرزمین ستمدیده توجه کرد و پرسید: «گناه این منطقه چیست؟ اهالی جنوب چه گناهی مرتکب شدهاند؟ آنان صبرشان تمام شده و به همهچیز، حتی میهن خود، بیاعتماد شدهاند.» امام در جمع حاضران تأکید کرد: «مردم دیگر برای مسئولان، هیچیک از مسئولان، اهمیت قائل نیستند. اعتماد آنان به دولت از بین رفته است و این تجربه آخر در تاریخ لبنان و نظام لبنانی است.»
ب. امام صدر در مراسمی که به مناسبت سالروز شهادت امام علی(ع) و سالروز جنگ اکتبر در مشغره برگزار شده بود، سخنانی ایراد کرد. امام در این سخنرانی همه را به مرحلهای جدید از مبارزه برای تحقق درخواستها فرا خواند؛ یعنی مرحله شهادتطلبی برای حفظ کرامت و نجات لبنان و تحقق خواستههای محرومان. امام ضمن هشدار به سیاستمدارانی که در خود کفایت و توانایی لازم را برای عهدهدار شدن مسئولیت نمیبینند، گفت: «بزرگترین گناه آن است که انسان منصبی را به عهده بگیرد که شایستگی آن را ندارد.»
الف. امام صدر سفیران وکارداران کشورهای عربی را در بیروت به میهمانی افطاری در مجلس اعلای شیعیان در حازمیه دعوت کرد. سفیران کشورهای عراق و سومالی در این جلسه حاضر نشدند. حاضران، علاوه بر سفیران کشورهای عربی، عبارت بودند از: اعضای هیئت یاری جنوب، آقایان یوسف خوری، کشیش مارونیها در صور و سرزمینهای مقدس؛ پولس خوری، کشیش روم
سخنرانیهای ماه مبارک رمضان در این کشور با حضور ملکحسن دوم و شخصیتهای بزرگ جهان اسلام بود.
امام صدر دیروز پذیرای آقای عاصم قانصوه، دبیر حزب بعث عرب سوسیالیست در لبنان، بود. وی پس از این دیدار تصریح کرد: «سازمان حزب بعث، همه اقدامات امام صدر را برای دستیابی به مطالبات شیعیان تأیید میکند.»
مشارکت واقعی امام صدر، برای اولین بار، در مذاکراتی که منجر به سقوط دولت آقای الصلح شد و همچنین، مشارکت وی در رایزنی برای تشکیل دولت جدید، توجه ناظران سیاسی را جلب کرد. دیدار امام با صائب سلام، نخستوزیر سابق، و ریمون اده و بعد از آن رشید کرامی، نخستوزیر سابق، و کمال جنبلاط در اوضاع فعلی تصادفی نبود. بعضی اعتقاد دارند که امام برای تشکیل دولتی که تعهد کند که مطالبات شیعیان را تحقق میبخشد، تلاش میکند و این مسئله را در دیدارهای خود مطرح کرده است.
برکسی پنهان نیست که افزایش عده طرفداران امام صدر و مخالف بودن آنان با دولت، این امکان را به امام داد که در حوادث سیاسی نقش داشته باشد. گفته میشود که امام صدر در فعالیتهای انتخاباتی برخی مخالفان کامل اسعد، رئیس پارلمان، مشارکت مؤثری دارد. مخالفان اسعد قصد دارند برای رقابت با وی، حسین الحسینی را برای ریاست پارلمان نامزد کنند.
سفیر مراکش در لبنان، دعوت مصرانه ملک حسن دوم، پادشاه مراکش، را برای سفر امام صدر به آن کشور بهمنظور شرکت در سلسله سخنرانیهای ماه رمضان، به امام صدر ابلاغ کرد. امام نیز این دعوت را پذیرفت و دیروز عازم مراکش شد. امام قبل از ترک بیروت، در فرودگاه در سخنانی درباره مسائل کنونی کشور اظهارنظر کرد و گفت که کابینه آینده مسائلی فوری در پیش رو دارد، مانند گرانی و ناامنی و تجاوزهای اسرائیل و فساد اداری و تسلط گروهی بر گروه دیگر و کاهش نقش خارجی لبنان و مسائل کارگران و دانشجویان. امام در ادامه گفت: «کابینه احقاق حقوق محرومان را یا آنچه حقوق شیعیان نامیده شده است، در پیش رو دارد. این مسئله دیگر از مراحل گفتوگو و تأخیر و مهلت دادن گذشته است و هماکنون مسئله حادی شده است. هر وزیری در این کابینه باید به صراحت در برابر مردم اعلام کند که آمادگی دارد این مسائل را در زمانی معین و طبق زمانبندی مشخص حل کند.» وی گفت که لبنان در وضعیت بسیار بحرانی بهسر میبرد و هر روز فرصت جدیدی است که نباید آن را از دست داد و هر کسی که سستی بورزد، منافع کشور را به بازی گرفته است و به حال و آینده این کشور آسیب رسانده و امکان ندارد که ملت او را ببخشد. وی از وزرای شیعه آینده خواست که به مصوبهها و لایحه مطالبات مجلس اعلای شیعیان و مقررات مجمع عمومی این مجلس پایبند باشند، زیرا آنان بر این اساس وارد کابینه میشوند که درخواستهایی مشخص را در اولین فرصت تحقق بخشند.
بین بردن وحدت و شکوفایی و استقرار لبنان و کاهش نقش مقاومت فلسطین است.
درباره مأموریت اول که دغدغه اصلی من است، اصرار کردم و احساس کردم که پاسخ مثبت است. تحقق مطالبات محرومان نتیجه ایمان ما به خدا و تعهد ما به این ایمان و پایبندی ایثارگرانه ما به لبنان و کرامت انسان در این کشور است. این درخواستها همه مراحل را طی کرده است و نیازی به بحث و بررسی ندارد و وظیفه هر دولت و هر مسئول متعهد به اصول و مبانی ملی و دموکراسی، این است که مطالبات محرومان رکن اساسی در برنامه او و بیانیه کابینه دولت باشد. این بدینمعناست که من در ترکیب دولت و نوع آن و افراد و چگونگی تشکیل و حجم آن، دخالت نمیکنم. درخواست من این است که این دولت به سرعت برای تحقق مطالبات اقدام کند. در غیر این صورت، دولت جدید ادامه همان دولت قبلی است و از لحاظ بهره بردن از فرصتها و نوع عملکرد و رایزنیها هیچ فرقی با آن ندارد.
در این مناسبت تأکید میکنم که هیچ هدف سیاسی ندارم و نیز تأکید میکنم که در جزئیات امور مربوط به دولت دخالت نخواهم کرد و از افراد خاصی نام نخواهم برد. آنچه برای من مهم است، این است که مسئولان به اصول و مبادی متعهد باشند و به وعدهها و تعهدات خویش عمل کنند.
اما مأموریت دوم من تلاش برای اصلاح کلی وضعیت لبنان و حل مشکلات روزمره و حاد مردم لبنان است. بنده که نماینده یکی از گروههای لبنانی هستم، بر این اصلاح، از هر نوع و شکل که باشد، البته بعد از مشورت و هماهنگی با بقیه گروهها، تأکید میکنم. مسائل ملی و بحرانهای جنوب و دردهای هموطنان به جایی رسیده است که لازم است همه هموطنان در هر موقعیتی که قرار دارند، خود را مسئول بدانند. وقت آن رسیده که هموطنان همگی برای اصلاح خطاها به مسئولان فشار آورند. در غیر این صورت، به ناچار همه هموطنان متضرر خواهند شد و پشیمانی دیگر فایده ندارد.
در جلسه امروز این نکات را مطرح کردم که آقایان کرامی و کمال جنبلاط کاملاً درک کردند. بنده هم اهتمام و اخلاص این دو شخصیت را برای خدمت به میهن و حل مشکلات موجود مشاهده کردم. ما در ابتدای هفته آینده جلسهای با حضور عدهای از رهبران سیاسی برگزار خواهیم کرد و این موضوع و محدوده آن را گسترش خواهیم داد.»
ب. صائب سلام، نخستوزیر سابق، میهمانی افطاری در منزل خویش با حضور علمای شیعه و سنی، و در رأس آنها، امام صدر و شیخ حسن خالد، برگزار کرد. این دیدار مناسبتی بود برای گفتوگو درباره وضعیت مسلمانان و مسائل لبنان.
امام صدر پذیرای آقای سلامات هاشم بود. او یکی از رهبران انقلاب فیلیپین و سخنگوی آن است که از لبنان دیدار میکند.
امام صدر سفر خود را به مراکش لغو کرد. این سفر به دعوت دولت مراکش برای برگزاری سلسلسه
کسانی که با آنان دیدار کردهایم و یا تماس گرفتهایم، این مسئله را تأیید کردهاند.» امام صدر در پاسخ به این سؤال که آیا وی به اجرای برنامهها و راهحلهای بنیادین به دست کادر سیاسی سنتی کنونی امیدی دارد، گفت: «اگر این برنامهها با روشهای سنتی اجرا شود، خیر. ولی من گمان نمیکنم که لبنان از پرورش اشخاص صالح و کارآمد و آگاه عاجز باشد. لبنانیها جهان را آباد میکنند. آیا از آباد کردن کشور خویش عاجزند؟ گمان نمیکنم.»
آقای ریمون اده در جواب سؤالی درباره مسائلی که در گفتوگو با امام صدر مطرح کرده است، گفت: «امام در گذشته چند بار به دیدار من آمده بود وحال دوباره با من تماس گرفت تا با یکدیگر دیدار کنیم. من هم وظیفه خود دانستم که به بازدید امام بروم. من به امام صدر احترام میگذارم و قدردان او هستم. او با بیطرفی کامل از حقوق شیعیان و ملت لبنان و اهالی جنوب دفاع میکند.» اده در ادامه گفت: «ما درباره بعضی از امور، بهویژه مسئله امنیت کشور و تجاوزهای اسرائیل به روستاهای جنوبی، گفتوگو کردیم. من در این جلسه موضع خویش را درباره دولت توضیح دادم. همچنین، برای امام علل استعفای نماینده حزب تشکل ملی در دولت را بیان کردم. ما با امام به توافق رسیدیم که این وضع نباید ادامه یابد، چون استمرار این وضع منجر به حوادثی میشود که به صلاح کشور نیست. ما در این جلسه درباره موضوعات مختلف اتفاق نظر داشتیم.» اده در پاسخ به این سؤال که آیا دیدار مجددی با امام خواهد داشت، گفت: «ما زمانی برای دیدار بعدی مشخص نکردیم.»
ج. آقای حسن الحاج، عضو مجلس اعلای شیعیان، مراسم افطاری در منطقه کسروان به افتخار امام موسی صدر برگزار کرد. امام در این مراسم سخنرانی کرد و گفت که لبنان از مرحله وحدت ملی عبور کرده است و اشخاصی که موجب تفرقه و اختلاف میشوند، در صحنه تنها ماندهاند. وی آنان را افراد شکستخوردهای نامید که توان خدمت به لبنانیها را ندارند و لذا لباس قدیسان بر تن کردهاند و آشوب و فتنه به پا میکنند تا حکومت مستبدانه خود را ادامه دهند. وی گفت: «اینها همان کسانی هستند که از دین دورند. مشکلاتی که دامنگیر لبنانیهاست ناامنی و بیآبی است، نه اختلافات مذهبی. مسلمانان و مسیحیان برادر یکدیگرند.»
الف. به دنبال استعفای دولت، امام صدر با آقایان رشید کرامی و کمال جنبلاط جلسهای در محل مجلس اعلای شیعیان برگزار کرد. در این جلسه درباره نوع دولت آینده و ویژگیهای آن گفتوگو شد. امام صدر از نام بردن افراد دولت خودداری کرد و بر حقوق محرومان تأکید کرد و گفت: «همانطور که بعد از جلسه قبلی و جلساتی که با بزرگان کشور برگزار شد، گفتم، هم اکنون نیز تکرار میکنم که مأموریت من ابتدا امانتداری در مطالبه حقوق محرومان است و بعد از آن مشارکت با بقیه گروهها در بهبود وضعیت کشور و حل مشکلات حاد و شدید مانند گرانی و ناامنی و تسلط حاکمان و نگرانی از آینده مبهم و کم شدن نقش فرهنگی لبنان و درگیریهایی است که هر از چندگاه ایجاد میشود. این درگیریها احتمالاً عمدی است و هدف آن از
مانند همیشه شخصی یافتم که واجد شرح صدر و عقلی روشن و ارادهای قوی است.»
جناب سلام ضمن ابراز خوشحالی از تشریففرمایی امام صدر، گفت: «من از امام صدر نیروی معنوی جدیدی کسب کردم. ما در وضعیتی هستیم که بیش از هر زمان دیگر نیاز به تمسک به ارزشهای درست و سالم داریم.» وی بیان کرد: «گفتوگوها با امام در برگیرنده همه اوضاع و احوال از تمام جهات بود. اصرار ما بر این است که مسئولان با امام صدر گفتوگوی مثبتی ترتیب دهند تا وضعیت به جایی نرسد که هم از دید امام صدر و هم از دید ما، مخل آرامش و ثبات این کشور عزیز باشد.» وی در پایان گفت: «مطالبات امام بر حق است و ما از ایشان حمایت کامل میکنیم.»
ب. روز گذشته، امام موسی صدر آقای محمد یزید، سفیر الجزایر در لبنان، را به حضور پذیرفت.
الف. دیروز، دهکده عشقوت در کسروان با به صدا درآوردن زنگ کلیساها از امام صدر استقبال کرد. اهالی دهکده با امام دیدار کردند و امام در جمع آنان سخنرانی کرد و گفت: «ما را از درگیریهای مذهبی میترسانند، در حالی که خطر اینجا نیست. من نخستین کسی هستم که خواستار لغو فرقهگراییام و خواستار تضعیف محتکرانی هستم که همچنان به فرقهگرایی تمسک میجویند و فتنهجویی میکنند. من حق دارم که فریاد زنم و خشمگین باشم. حضرت مسیح هنگامی که وارد هیکل شد و آن مکان مقدس را بازیچه منافقان و انحصارطلبان یافت، شلاق خود را برداشت و آنان را از آنجا بیرون راند و گفت: خانه مرا پناهگاه دزدان ساختهاید.»
ب. آقای ریمون اده ظهر دیروز به دیدار امام صدر در محل مجلس اعلا در حازمیه رفت. بعد از این دیدار، امام گفت: «دیدار با جناب اده، با توجه به جایگاهش در میهن و دیدگاههای روشنش و شهامتش در گفتار، بهخصوص در این روزهای سخت که متأسفانه روزهای سختتر آینده را هشدار میدهد، لازم و ضروری است. این دیدار فرصتی برای گفتوگو درباره اوضاع بود. ما با یکدیگر اتفاق نظر داشتیم که این وضعیت نیاز به راهحلی بنیادین و اساسی دارد؛ راهحلی فراتر از راهحلهای سنتی معمول در تشکیل دولتها و دیگر اقدامات سیاسی.» امام در ادامه گفت: «پس از به ستوه آمدن ملت از گرانی و ناامنی و قطع آب، وضعیتی پیش آمده که ایجاب میکند که راهحلهای سنتی را در مواجهه با مشکلات کنار بگذاریم و برنامهای آشکار و گروهی اجرایی، متشکل از اشخاصی واجد صداقت و اراده جدی برای حل مشکلات حاد و شدید، داشته باشیم.»
امام صدر درباره بازگشت به روشهای سنتی در فعالیتهای سیاسی، هشدار داد و گفت: «بازگشت به راهحلهای سنتی خشم مردم را بیشتر میکند و جان آنان را به لب میآورد.» امام در پایان گفت: «مسئله مطالبات شیعیان محروم، واقعیتی است که جای تردید و بحث ندارد و تحقق آن مطالبات، شرط بدیهی در مواضع آینده ماست و خوشبختانه، همه
و ما از هیچ اقدامی که ایفای وظیفه ما را آسان کند و موجب وحدت همه در راه بهبود وضعیت شود، دریغ نخواهیم کرد.» وی درباره زمان برگزاری تجمعات عمومی و اعتصاب و تحصن که قبلاً اعلام کرده بود، گفت: «این اقدامها بهزودی صورت خواهد گرفت.»
الف. امام صدر در میهمانی شامی که امیر عبدالله بن عبدالعزیز، رئیس گارد سلطنتی عربستان سعودی، در روز دوازدهم ماه سپتامبر در هتل سان جورج برگزار کرد، حضور یافت. در این میهمانی مطران غفرائیل صلیبی و صائب سلام، نخستوزیر سابق، و تقیالدین الصلح، نخستوزیر، و احمد زروی و احمد اسبر و دیگران حضور داشتند.
ب. رئیس کانون مارونیها، شاکر ابوسلیمان، پس از برگزاری چند جلسه با امام صدر، به دیدار رئیسجمهور رفت تا مطالبات امام صدر را مطرح کند. این مطالبات به دو بخش تقسیم شده است؛ درخواستهای فوری و غیرفوری. ابوسلیمان قول داد که تحقق درخواستهای فوری امکانپذیر است، اما درخواستهای غیرفوری بهموقع بررسی خواهد شد.
عصر روز گذشته، جلسهای بین امام صدر و یاسر عرفات در مجلس اعلای شیعیان تشکیل شد. در این جلسه شیخ محمد یعقوب و ابوزعیم و هانی حسن و حسین صدر حضور داشتند. امام این جلسه را مفید دانست و گفت: «ما درباره دیدگاههایمان کاملاً توافق داشتیم.»
الف. امام صدر برای دیدار با آقای صائب سلام، نخستوزیر سابق، به منزل وی در مصیطبه رفت. در این جلسه دو نماینده پارلمان، جمیل کبی و محمد یوسف بیضون، حضور داشتند. امام بعد از این دیدار گفت: «دیدار با جناب صائب سلام همیشه و خصوصاً در این اوضاع و احوال که خطرناکترین شرایط لبنان است، لازم و ضروری است. دیدار ما برای بررسی وضعیت و گفتوگو درباره آن بود و برای تأکید بر اینکه مسائل کنونی کشور، از جمله سختیها و مسائل امنیت کشور و گرانی و محرومیت مناطق و گروهها، همه و همه با روشهای سنتی حلشدنی نیست. بنابراین، ما به توافق رسیدیم یا بهتر بگویم، از رهنمودهای آقای سلام به این نتیجه رسیدیم که برای رهایی از وضعیت کنونی که ما را از آینده بیمناک میکند، باید اصول و روشهای مناسب را به کار بگیریم و به همین سبب ما با جناب سلام همواره در تماس خواهیم بود.» امام گفت: «من از این فرصت نیز استفاده کردم و به جناب سلام تأکید کردم که مسائلی که ما درباره حقوق محرومان و مناطق محروم مطرح میکنیم، هرگز متأثر از بحرانها و مواضع فردی و شخصی نبوده، بلکه اینها مسائل همیشگی انسانهاست که پیوسته سنگینتر و دردناکتر میشود و باید فوراً برای حل آنها اقدام کرد.» وی افزود: «جناب سلام را
هیئت، جناب انطونیوس خریش، معاون پاتریارک مارونی، و کشیش یوسف خوری و کشیش پولس خوری و شیخ نجیب قیس و شیخ احمدالزین و شیخ عبدالأمیر قبلان حضور داشتند.
بعدازظهر دیروز، سهشنبه، در محل مجلس اعلای شیعیان جلسهای با حضور آقایان رشید کرامی، نخستوزیر سابق، و کمال جنبلاط و امام صدر برگزار شد. این جلسه از ساعت پنج تا ششونیم بعدازظهر ادامه داشت. آقای کرامی پس از جلسه گفت: «پس از اتفاقات بسیار که کشور ما را به این وضعیت آشفته و نابسامانان دچار کرده و همه هموطنان از این وضعیت به ستوه آمده و شاکیاند، لازم بود درباره راه و روشهایی گفتوگو کنیم که در زمینه اصلاح وضعیت عمومیکشور باشد؛ اصلاحی که خواست همه مردم است. لذا از این پس لازم نیست که نگاه ما فقط بر تشکیل دولت متمرکز باشد، بلکه باید برنامهای عملی پیش بگیریم که همه بر سر آن توافق کنند و از واقعیت کشورمان و از انتظارات مردم و جامعه خودمان برای ایجاد دموکراسی صحیح و برقراری عدالت اجتماعی سرچشمه گرفته باشد. ما برای تحقق این هدف تلاش خواهیم کرد و گردهم خواهیم آمد و امیدواریم خداوند در دستیابی به آنچه خیر و سعادت لبنان در آن است، به ما توفیق دهد.» آقای جنبلاط ضمن تأکید بر اتفاقنظر حاضران گفت که جلسه دیگری هفته آینده برگزار خواهد شد. وی در بخشی از سخنانش گفت: «ما درباره اوضاع و ضرورت بازنگری اساسی در نظام و روشهای حکومت گفتوگو کردیم.»
امام صدر بعد از جلسه تصریح کرد: «مطلب جدیدی نبود. این جلسه قرار بود چند هفته پیش برگزار شود. به عقیده من، آنچه در گزارش من به مجمع عمومی درباره اقدامهای آینده ذکر شده، مسیر کلی آینده را روشن کرده است و منجر به برگزاری چنین جلساتی میشود.» وی در ادامه گفت: «مسئولیت من در قبال حقوق شیعیان و حقوق محرومان اجازه پذیرش وضعیت کنونی را نمیدهد. من همه ابزارهای درست را، به هر قیمتی که باشد، برای حل این مشکلات که جزئی از ایمان دینی و ملی و جزئی از تعهدات ملی من است، به کار خواهم برد. اگرچه تلاشهایی که برای تأمین عدالت و انصاف صورت میگیرد، به این معنی نیست که ما میتوانیم بدون ارتباط و هماهنگی با همه گروههای لبنانی، به تغییری کلی در کشور برسیم. بنابراین، ما هم حقوق محرومان را در نظر داریم و هم بهبود وضعیت عمومی کشور را. دیدار با آقای کرامی و آقای جنبلاط، به خصوص بعد از موضع اخیر دولت، گامی اصلی برای رسیدن به این دو هدف است.» امام گفت:«همه ما از برگزاری این جلسه در آستانه ماه رمضان خوشحال شدیم. ماه مبارک رمضان همیشه موعد خدمت به مظلومان و محرومان برای این امت بوده است و زمانی برای نشان دادن شرافت و قهرمانی. بهزودی در روزهای آینده دیدارهایی در این سطح با سایر گروههای لبنانی نیز صورت خواهد گرفت.» امام در ادامه گفت: «گفتوگوی ما در این جلسه درباره وضعیت کلی کشور بود و لذا ما باید در این زمینه با همه تماس بگیریم.» امام در جواب این سؤال که آیا در این جلسه درباره مصالحه و آشتی با بعضی از رهبران سیاسی گفتوگویی شده است، گفت: «بهطور مستقیم درباره این موضوع بحثی نشد
تحقق خواستههای خویش پافشاری میکردند،آرام کند. هر که در جلسه موسّع مجلس اعلای شیعیان حضور داشت و سخنان امام را میشنید که برای صدمین بار درخواستهای محرومان را برمیشمرد، درمییافت که امام برای خاموش کردن آتش غضب مردم و خودداری از خشونت در برابر نادیدهانگاشتن و ضایع کردن مطالبات شیعیان و مناطق محروم و آسیبدیده، چه تلاشهای سختی کرده است.
شما را به خدا قسم، چرا دولتمردان بر بیتوجهی و اهمال خود اصرار میورزند؟ از که میترسند؟ آیا برای حکومت امری فوریتر و مهمتر از برآورده کردن نیاز صدها هزار هموطن، که فقط با برآورده شدن این نیازها میتوانند مانند سایر لبنانیها زندگی کنند، وجود دارد؟ امام دیروز در سخنان خویش مطالبات بیستگانه را مطرح کرد و مجلس اعلای شیعیان از ماهها قبل این مطالبات را در یادداشتی واضح به مسئولان تقدیم کرده بود. اگر دولتمردان مقداری به خود زحمت میدادند و به این خواستهها توجه میکردند، این مطالبات تاکنون تحقق یافته بود. دولت هیچ توجیهی برای این سهلانگاری ندارد، نه شرایط کشور و نه تعدد خواستهها، هیچکدام. از زمان تأسیس مجلس اعلای شیعیان پنج سال میگذرد و دولت میتوانست تدریجاً این خواستهها را تحقق بخشد. نیازها که آشکار است و بودجه آن یا موجود است یا میتوان آن را تأمین کرد. با این همه، آیا هیچ توجیهی باقی میماند، جز اینکه به حُسن نیت دولت شک کنیم و یا این اهمال را به غرضورزی و یا نداشتن آیندهنگری تعبیر کنیم؟
بدون شک، دیدار نخستوزیر، که مسئول قانونی است، با امام صدر و اعلام او مبنی بر آمادگی دولت برای تحقق بخشیدن به این خواستهها، چه بسا که روزنه امیدی باشد. البته، اگر این دیدارها تکرار تشریفات سطحی گذشته نباشد که مردم مدتهاست به آن عادت کردهاند. با این همه، باید امیدوار بود که دولت بالأخره آمادگی برآورده کردن خواستهها را دارد. حال اگر دولت نمیداند که از کجا شروع کند، از ذینفعان سؤال کند تا آنان راه را به وی نشان دهند. تحقق مطالبات شیعیان، آنگونه که برخی افرد مغرض شایع میکنند، برای به زانو درآوردن دولت نیست. این مطالبات معقول و اجراشدنی است. میتوان برنامهای زمانی برای تحقق همه آنها تنظیم کرد. پیگیری مستمر امام برای ایجاد دردسر نیست، آنگونه که بعضی از اشخاص مغرض میخواهند القا کنند. بهترین دلیل آن است که امام از زمان دعوت به اعتصاب سراسری یک روزه در ماه مه 1970 توانست اشخاص تند را رام کند و از آن تاریخ به بعد، امام منتظر تحقق وعدهها بلکه بررسی مطالبات بود، در عین اینکه اوضاع و مسائل دولت را درک میکرد و چندین بار «اعلام جنگ» را به تأخیر انداخت، اما حالا دیگر صبر و طاقت او تمام شده است. با این حال، امام در جلسه دیروز، باز هم علیرغم فشارهای اعضای مجلس اعلا که دیگر صبرشان تمام شده، با کمال صبر و ایمان، آرامش خود را حفظ کرده بود. آیا دولتمردان این فرصت جدید را که شاید بسیار کوتاه هم باشد، مغتنم خواهند شمرد و با مجلس اعلای شیعیان بر سر یک برنامه عملی برای تحقق این مطالبات توافق خواهند کرد؟»
ب. هیئت یاری جنوب جلسهای به ریاست امام موسی صدر برگزار کرد. در این جلسه اعضای
پول استفاده کند و همه امکانات، بهخصوص نیروی متخصص و کارآمد، فراهم است. وی در بخشی از سخنان خود گفت: «علت این محرومیتها انحصارطلبی مادی و معنوی مسئولانی است که تنها به فکر خانواده و منطقه و اطرافیان خود هستند و به محرومیت بقیه مردم عنایتی ندارند. مسئولان در لبنان نه فکر میکنند و نه کار.» وی گفت: «آبادی لبنان آسان است و ضروری، اما مسئولان به فکر آبادانی نیستند و ما در میان این خودخواهی و انحصارطلبی مادی و معنوی میسوزیم. خودخواهی تنها صفت مسئولان نیست، بلکه مردم نیز بدان مبتلا هستند. خودخواهی مردم تنبلی است. ما هم به سبب ترس حرفی نمیزنیم و راضی هستیم، حال آنکه بهترین عبادات در نزد خدا، گفتن سخن حق در برابر سلطان ظالم است.»
وی درباره نگرانی و ترسی که اهالی جنوب در آن به سر میبرند ولی ادامه آن جایز نیست، صحبت کرد وگفت: «هموطنان جنوبی دائماً مجبورند که در پناهگاهها مخفی شوند، در حالی که دولت از آنان دفاع نمیکند و در برابر حملات هوایی که پیوسته در جنوب اتفاق میافتد، از آنان حمایت نمیکند.» وی در ادامه گفت: «ما را خوار و ذلیل کردهاند، به مرزهای زمینی و هوایی و دریایی ما تجاوز شده و کرامت ما پایمال شده است. دیگر منتظر چه هستیم. شما باید از خودخواهی دست بردارید و سخنان حق خود را آشکارا بیان کنید. دولتمردان یا باید به شما بپیوندند و یا کنارهگیری کنند. خطرِ اینگونه مسئولان از خطر استعمارگران بیشتر است.»
امام صدر دیروز از کلیسای قدیس شربل دیدار کرد و مردم از وی استقبال باشکوهی کردند. رئیس دیر، پدر روحانی پولس ضاهر، ضمن خوشامدگویی به امام، وی را در بازدید از کلیسای جدید همراهی کرد و امام در دفتر طلایی کلیسا یادداشتی نوشت.
الف. جبران حایک در روزنامه لسانالحال مقالهای تحت عنوان «آخرین فرصت برای تحقق درخواستهای شیعیان» نوشت. در این مقاله آمده است: «قلب هر لبنانی صادق و آزادهای، از شنیدن حماسه جهاد شیعیان بر زبان امام موسی صدر از شدت درد فشرده میشود و به سبب سهلانگاری پیدرپی در تحقق مطالبات شیعیان و احقاق حقوق آنان، از شدت خشم منفجر میشود.
این ملت چه کرده که دچار این مصیبتها و گرفتاریها شده است؟ بلکه باید گفت این ملت چه گناهی مرتکب شده که پیوسته به آن فشار میآورند. با ظهور شخصیتی چون امام صدر، که پیشاپیش همه بدون هیچ ترس و واهمهای مشعل قیام را به دست گرفته است، آرزوی ازدسترفته دوباره به ما برمیگردد. این آرزوی ما از آن روست که امام چارچوبی تشکیلاتی برای ملت خویش تنظیم کرده است که ملت با آن میتواند به اهداف خود دست یابد. تشکیل مجلس اعلای شیعیان نه برای تکمیل شعائر است و نه زیباسازی شهر و نه برای به دست آوردن جاه و مقام و بزرگی، بلکه این مجلس برای پاسخگویی به نیاز صدها هزار نفر از محرومان تشکیل شده است. بنابراین، فریاد تازه امام صدر از مشرب صدق و اخلاص سرچشمه میگیرد، بهخصوص پس از آن مهلت طولانی که امام توانست، با قدرت شخصیت خویش و با دوری از خشونت و با روحیه بخشش و صبر و زهد خویش، مردمی را که برای
را بر مسئولان حرام کرده است. آنچه این مرد استوار را به اینجا رسانده است، سهلانگاری و بیتوجهی و سکوت دولت در برابر تقاضاهای امام و جنبش وی است. آنچه مواضع او را به غایت شدت رسانده است، عملکرد دولت است. اگر بیانیه امام بهپاخاسته را منصفانه و بیطرفانه مطالعه کنیم، به اهمال و سهلانگاری مسئولان پی خواهیم برد. نخستوزیر همواره وعده میدهد و وعده میدهد، اما به هیچکدام از وعدههای خود عمل نمیکند. این فقط مشکل امام موسی صدر با نخستوزیر تقیالدین الصلح نیست، بلکه مشکل همه کشور است. آقای الصلح روش جدیدی در حکومت کردن دارد؛ او با دادن وعدههای بسیار و وفا نکردن به آنها، مطالبات مردم را ضایع میکند. این مسئله به موقعیت شخصی آقای الصلح آسیب رسانده و دولت را در برابر درخواست مردم در یک توطئه سکوت دائم قرار داده است.»
بعدازظهر یکشنبه، مراسم افتتاح حسینیهای در حوشالأمرای شهر زحله، با حضور امام صدر و گروهی از نمایندگان زحله و بعلبک در پارلمان، از جمله آقای الیاس هراوی برگزار شد. این مراسم در ساعت پنج بعدازظهر با تلاوت آیاتی چند از قرآن کریم با صدای شیخ سلمان خلیل آغاز شد و آقای الیاس مرسل از طرف هیئت امنای حسینیه به حاضران خوشامد گفت. سپس، شیخ محمد یعقوب در سخنانی ضمن اشاره به این امر که هیچکس در این مراسم تیراندازی نمیکند، از همه درخواست کرد تا امام صدر را در مسیرش به سوی تحقق زندگی بهتر برای همه مظلومان و محرومان یاری کنند. همچنین، مطران جورج خضر که قرار بود در این مراسم سخنرانی کند، در تلگرافی از بابت غیبتش عذر خواست. سپس، شیخ ابراهیم عبدالله پیروان همه ادیان را به دوستی و تسامح و نیکی دعوت کرد. آقای الیاس هراوی، نماینده پارلمان، از وحدت ملی که در این مراسم تجلی یافته بود و از تلاشهایی که برای ساخت حسینیه شده بود، تمجید کرد.
در پایان، امام صدر سخنرانی خویش را با ذکر وجه تسمیه اینگونه مکانها که نزد شیعیان به حسینیه معروف است، آغازکرد. وی گفت: «این مکانها به اسم حسین نامیده شده است؛ حسین که به قلههای جانفشانی صعود کرد تا به شهادت رسید. این حسینیهها جز با فداکاری ساخته نمیشود و حسین هرآنچه داشت، فدا کرد؛ خود و خانواده و فرزندان خود را فدا کرد. روزی که کسی جرئت نداشت هیچ اعتراضی به امویان بکند، حسین این کار را کرد و کشته شد. و از آن زمان قیامها بر ضد بنیامیه آغاز شد تا اینکه حکومت بنیامیه به نام خونخواهی حسین(ع) نابود شد.» امام در ادامه گفت: «زمین این حسینیه را شهردار مسیحی زحله اهدا کرده است و با این کار، هم چهره واقعی حضرت مسیح(ع) را مجسم کرده است و هم درها را بر روی فرقهگرایی منفور بسته است.»
امام مردم را دعوت کرد که سلاح به دست گیرند و گفت: «اسلحه زینت مردان است، اما فقط برای مواجهه با دشمن نه شلیک هوایی گلوله.» وی به وضعیت اجتماعی اشاره کرد و گفت که مناطقی در لبنان هست که دچار محرومیت و عقبماندگی است و دولت این توانایی را دارد که برای اجرای طرحهای عمرانی در این مناطق، از پشتوانه طلای