ب. امام طی دو تماس تلفنی از طرف آقای کمال جنبلاط، درباره موضوع انتخابات میاندوره در منطقه نبطیه که هشتم ماه دسامبر آینده برگزار میشود، با وی گفتوگو کرد. جنبلاط یکی از اعضای هیئت فرماندهی حزب سوسیالیست ترقیخواه را موظف کرد تا به دیدار امام برود و از دیدگاههای وی درباره این انتخابات آگاه شود. امام موضع خویش را اینگونه خلاصه کرد: «بهترین نامزد شخصی است که بیشترین مخالفت را با اوضاع موجود و تسلط فئودالیسم داشته باشد.»
191 شخصیت از بخشها و فرقهها و گرایشهای مختلف، بیانیهای در تأیید جنبشی که امام صدر رهبری میکند، امضا و اعلام کردند که با این جنبش به نحو مؤثری همراهی و همکاری و با همه ابزارهای دموکراتیک به آن کمک خواهند کرد.
امام صدر به دعوت انجمن ملی لبنانیان (الرابطة اللبنانیة الوطنیة) و انجمن علوم و ادبیات (رابطة الآداب و العلوم) در دانشگاه آمریکایی و به مناسبت روز استقلال، در سالن بزرگ اجتماعات دانشگاه آمریکایی سخنرانی کرد. امام در سخنان خویش خواستار این شد که اگر ارتش توانایی دفاع از کشور را ندارد، به هموطنان اجازه دهد که برای مواجهه با اسرائیل و رفع هرگونه ذلت و خواری سلاح به دست گیرند و از خود دفاع کنند. امام درباره استقلال سیاسی و اقتصادی و فکری و نظامی، در سایه انحصارطلبی و ترویج محصولات خارجی و تثبیت توازن فرقهای و تقویت نکردن آموزش عالی ملی و محصور کردن فرماندهی مراکز نظامی به فرقههای خاص، سخن گفت.
امام صدر در کالج دانشگاهی بیروت با دعوت انجمن لبنانیان (الرابطة اللبنانیة) سخنرانی کرد. امام در این سخنرانی، دانشجویان دختر را به حفظ اصالت خویش و دوری از سنتها فرا خواند. ایشان از استعمار فکری و فرهنگی و فرار مغزهای لبنانی و انحصارطلبی و بیحساب بودن درآمدها سخن گفت. امام از نظام فرقهگرا در لبنان که اشخاصی معمولی را مقدس جلوه میدهد و مانع به کارگیری اشخاص شایسته در مسئولیتهای مختلف میشود، شدیداً انتقاد کرد و گفت: «لبنان در سایه چنین نظامی فاقد حمایت و امنیت و آیندهای روشن خواهد بود.» امام درباره نزاع و درگیری میان ابرقدرتها و دولتهای عربی و اسرائیل گفت: «از آن میترسم که لبنان تاوان این نزاع را بپردازد و ما، مانند برادران فلسطینی، پناهنده و آواره شویم.»
امام صدر، پریروز جمعه، در مدرسه فنیوحرفهای جبلعامل در صور پذیرای آقای نقولا پاستور، دبیرکل اتحادیه کلیساهای انجیلی در فرانسه، بود و او را به اردوگاه برج شمالی برد و آثار تجاوزهای اسرائیل را به وی نشان داد. پاستور در سخنانی تصریح کرد: «من از سفر به منطقه جنوب خوشنودم. این دیدار
تأکید کرد و در این زمینه اهمیت نقش حسینیهها را بیان کرد و گفت: «من حسینیهای را قبول دارم که از آن قهرمانانی خارج شوند که در جنوب با دشمن اسرائیلی مبارزه کنند.»
امام صدر در سفری به جنوب، از مجروحان تجاوز دوشنبه گذشته اسرائیل به حاصبیا، که در بیمارستان دولتی مرجعیون بستری بودند، عیادت کرد و به خانوادههای شهدا تسلیت گفت.
امام در گورستان شهر بلاط سخنرانی کرد و مردم را دعوت کرد که از پذیرفتن دولت سرباز زنند و خواهان سقوط آن شوند، زیرا «ما در خط مقدم جنگ قرار گرفتهایم و خطرْ ما را از پس و پیش احاطه کرده و دیگر توجیهی برای بقای دولت وجود ندارد، زیرا بقای آن به معنی بقای منافع و امتیازات و حفظ تسلط و چیرگی بر مردم است.» امام مردم را به حمل سلاح برای حمایت از سرزمین خود دعوت کرد و گفت: «ما خواستار تغییر هستیم، چراکه ما ملتی هستیم فاقد دولت و فاقد حمایت.» امام جنوب را سرزمینی اشغالشده خواند، زیرا هواپیماهای لبنانی قادر به نقشهبرداری از سرزمینهای مجاور رود لیطانی نیستند. علت این مسئله آن است که دشمن آنها را هدف حمله قرار میدهد. امام در سخنان خود ضمن اشاره به اینکه فلسطینیها سالها در خواری و ذلت و فقر و آوارگی زندگی کردند، گفت: «موفقیتهای فلسطینیها تنها زمانی آغاز شد که سلاح به دست گرفتند. اما هیئت حاکمه ما اسلحه را فقط به نوکرانش میدهد و چارهای جز این نیست که ما به دنبال منبعی برای تهیه سلاح باشیم.» امام در سخنان خویش توجه مردم را به جانفشانیهای امام حسین(ع) جلب کرد و گفت: «امام حسین خون خود را به سلاح تبدیل کرد، لذا او وجدان جهان است.» امام صدر مردم را برای مواجهه با دشمنان داخلی و خارجی به جانفشانی تشویق کرد و گفت: «ما میبینیم که بعضی از کشتهشدگان در جیب خود شاخه زیتون دارند.»
الف. امام صدر عصر روز جمعه از منازلی که توپخانه اسرائیل در شهر نبطیه ویران کرده بود، بازدید کرد. وی در سخنانی گفت: «از خداوند متعال میخواهیم که ما را کمک کند تا خون این جوانان هدر نرود. امیدوارم که خون این جوانان وجدان مسئولان را بیدار کند. وقتی دردها و رنجها فزونی میگیرد، همه مردم را تحت تأثیر قرار میدهد و باعث میشود که همه لبنانیها این مصیبت را احساس کنند. اگر مسئولی نمیخواهد مسئولیت خویش را عهدهدار شود، باید سکوت کند و این مسئولیت را به دیگری واگذار کند. این خونها تختهای سلطنت ظالمان و ستمگران را متزلزل میکند. خداوند متعال از ما بخشندهتر است و اگر جهاد کنیم، به این جهاد برکت میدهد. انسان باید از مصیبتی که بدو میرسد، بزرگتر باشد. اما من از این میترسم که اگر اسرائیل از مسئولان ما که به خوشگذرانی و شهوترانی مشغولاند، هیچ عکسالعملی نبیند، تجربه کانال سوئز در لبنان تکرار شود.»
به وحشت انداخته بود. کابینه باید با توجه به مسائل همین مظلومان و محرومان تشکیل شود و موفقیت آن در گرو حل مسائل آنان است، نه توافق ائتلافها و یا اختلاف آنان و زیاد بودن تعداد افراد کابینه و یا کم بودن آن. این تأثیری در روند بازی سنتی قدرت ندارد. زمان آن رسیده که بفهمیم که سیاست وسیله است نه هدف، و کابینه وسیلهای برای حل مشکلات کشور و هموطنان است نه وسیلهای برای کسب جاه و بزرگی. روی دادن این حوادث دردناک همزمان با تشکیل کابینه جدید، امتحان و تجربه سختی برای دولت آقای رشید الصلح است. اگر من با تمام وجود عبور از این موانع و موفقیت در این امتحان سخت را برای دولت آرزو کنم و از دولت بخواهم که موضع قاطع خود را، چه مثبت و چه منفی، اعلام کند، در این صورت، خوشبینترین و مثبتاندیشترین فرد در جنوب هستم، و مؤمن همیشه خوشبین است.»
آقای عادل عسیران، وزیر دادگستری، اعلام کرد که علت ملاقات اخیر وی با امام صدر، بازدید امام صدر بوده است که به مناسبت انتصاب وی به وزارت برای تبریک و تهنیت به دیدارش آمده بود. این سخنان را وزیر دادگستری در پاسخ به سؤال خبرنگاران مطرح کرد. خبرنگاران درباره صحت اخبار منتشرشده مبنی بر آنکه دیدار وی و امام صدر تلاشی برای آغاز گفتوگو بین امام و دولت است، سؤال کردند.
هیئت شرعی و اجرایی مجلس اعلای شیعیان جلسهای به ریاست امام صدر و با حضور محمود عمار، وزیر اطلاعرسانی، برگزار کرد. در این جلسه، حاضران به بررسی اوضاع بعد از تشکیل دولت پرداختند. بعد از پایان جلسه، آقای عمار برای اجرای مصوبههای مجلس اعلا اعلام آمادگی کرد و اظهار داشت که اگر دولت به درخواستهای مجلس اعلا در زمان دولت قبلی پاسخ ندهد، از دولت استعفا خواهد کرد.
الف. امام صدر در یکی از مجالس خصوصی خود فاش کرد که مبلغ سی میلیون لیره معادل پانزده میلیون دلار، که کشورهای عربی برای جنوب ارسال کردهاند، تا کنون در بانکها بلوکه شده است و در راهِ کاری که برای آن ارسال شده است، مصرف نمیشود. امام از ریمون اده درخواست کرد که مورد مصرف این اموال را که حق جنوب است، مطرح کند. اده نیز وعده داد که این موضوع را با هماهنگی نمایندگان بعلبک مطرح خواهد کرد.
ب. به مناسبت ولادت امام صادق(ع) مراسمی در نبیشیث برگزار شد. در این مراسم که سلاحی در آن مشاهده نشد، آقایان شیخ محمدمهدی شمسالدین و مطران الیاس الزغبی و شیخ خلیل شقیر سخنرانی کردند. امام موسی صدر در پایان این مراسم درباره اهتمام اسرائیل در حمایت از ملت خویش و در مقابل، سستی دولت لبنان در دفاع از مردم خود سخن گفت. وی بر ضرورت آماده شدن و دفاع از جنوب
پیشتر اعلام کرده بود. خدمت به همه محرومان از ویژگیهای این جنبش است که نشانه نهایت ایمان ما به خدا و توجه خاص به بهبود اوضاع میهن است.» در بخشی از این بیانیه آمده است: «منحصر دانستن اهداف این جنبش به تشکیل کابینه و یا انتصاب وزاری شیعه به نفع این جنبش نیست. هدف این جنبش گسترش عدالت و احقاق حقوق محرومان و مناطق محروم است.» مجلس اعلا نیز در این بیانیه اعلام کرد: «درخواست ما از کابینه جدید آن است که به درخواستها توجه کند و فوراً آنها را تحقق بخشد و برای حل سایر مشکلات ملی هم اقدام کند، بهخصوص برای پاسداری از جنوب جنگزده و اهالی آن در برابر اشغال و تجاوزهای جنایتکاران اسرائیلی و بازسازی جنوب و جلوگیری از مهاجرت.»
آقای کامل اسعد، رئیس پارلمان، درباره اینکه هیچ وزارتی به فراکسیون وی اختصاص داده نشده است،گفت: «نخستوزیر از اختصاص حتی یک وزارتخانه اصلی به این ائتلاف سرباز زده است.» اما منابع آگاه گفتهاند که دولت با اسعد توافق کرده و بر آن است که پس از تشدید حملات امام صدر، دستی به سوی امام دراز کند، بهخصوص اینکه آقای کمال جنبلاط، که یکی از بانیان تشکیل دولت است، به دولت و نخستوزیر توصیه کرده است که اینگونه عمل کنند و لااقل با شرکت ندادن فراکسیون اسعد در کابینه، رعایت حال امام صدر را بکنند.
امام صدر از شهر بلیدا که نیروهای اسرائیلی شبهنگام به آن تجاوز کرده بودند، بازدید کرد. وی از اردوگاه رشیدیه نیز بازدید کرد و نماز جمعه را در شهر صور خواند. امام با آقایان ریمون اده و مالک سلام، وزیر نیرو، و عباس خلف، وزیر اقتصاد و بازرگانی، در منزل آقای کلوفیس مقصود، در منطقه شویفات دیدار و درباره وضعیت جنوب گفتوگو کرد. امام گفت که مقامات لبنان هرآنچه در توان داشتند، برای طرح موضوع جنوب در کنفرانس سران عرب در مراکش انجام دادهاند، در حالی که بعضی از کشورهای عربی برای گفتوگو درباره این موضوع و گنجاندن آن در دستور کار کنفرانس، اعلام آمادگی کرده بودند.
امام صدر دیروز در گفتوگویی اختصاصی با روزنامه النهار گفت: «امروز خبری در روزنامه النهار خواندم، مبنی بر اینکه نمایندگان برخی ائتلافها برای جلب رضایت من و بعضی از همراهان در جنبش مطالبات حقوق محرومان، برای عضویت در دولت جدید دعوت نشدند و اینکه دولت با این کارها قصد دارد باب گفتوگو را با ما بگشاید. با عرض تأسف میگویم که اگر علل و انگیزههای تشکیل کابینه و تعداد وزرا و افراد انتخابی این باشد، ناامیدی بزرگی پیش روی ماست.» امام در ادامه گفت: «کابینه باید با توجه به این وضعیت حساس، در اینجا، در جنوب، در بلیدا، در عیتاالشعب و در رشیدیه تشکیل شود؛ در بلیدا که همزمان با تشکیل کابینه و اعلام رسمی آن، اسرائیل خانههای صد هموطن را ویران کرد؛ در عیتاالشعب، دهکدهای که دشمن دیشب تا صبح در آن کمین کرده بود؛ در رشیدیه که دیشب دشمن یک ساعت آن را بمباران میکرد و لبنانیها و فلسطینیهایی را که تحت حمایت آنها بودند،
گفت: «ما به حق و تکلیف ایمان داریم. اگر حقمان را بدهند، به تکلیف خویش عمل میکنیم. سی سال است که ما به تکلیف خویش عمل کردهایم و حقوق خویش را نگرفتهایم و هماکنون میخواهیم این حقوق را بهطور کامل بگیریم.» امام تأکید کرد: «محرومیت و گرسنگی در جنوب، انسان جنوبی را تشویق میکند که حق خویش را با قدرت و شدت بستاند. فرد جنوبی میبیند که سرزمینش بدون استفاده رها شده و آب و انرژیهایش هدر میرود. وقت آن رسیده است که اراده قانونی خویش را بر دولتمردان تحمیل کند. این دولتمردان از تفاوتهای مذهبی و تقسیم مردم سوءاستفاده کردند. از یک طرف، باعث شدند که مسیحیها از مسلمانها بترسند و منزوی شوند و از طرف دیگر، به مسلمانها میگویند که مسیحیان متحد غرب هستند.»
امام صدر گفت که وضعیت سیاسی در لبنان نگرانکننده است. اما برای جنبش ما مهم نیست چه کسی در رأس هر وزارتخانه است و یا اینکه یک یا دو وزارتخانه در کابینه آتی به ما بدهند یا نه. برای ما مهم این است که مطالبات ما تحقق یابد. باید همه خواستههای محرومان در لبنان با جدیت و در اولین فرصت ممکن تحقق یابد. امام پرسید: «آیا رواست که غالب مردم لبنان، مانند اهالی جنوب در بدبختی و آوارگی به سر برند و عدهای اندک از لبنانیها در ناز و نعمت زندگی کنند. از همینجا تأکید میکنیم که شکاف میان مردم و دولتمردان، که از یک سو مسئول رفاهزدگی عدهای و از سوی دیگر، مسئول بیدفاع ماندن مرزها در برابر دشمن اسرائیلی هستند، بسیار عمیق شده است. اما تا کی و تا کجا؟ ما همچنان مواضع خود را تشدید خواهیم کرد تا این شکاف عمیق میان مردم و دولتمردان از بین برود و امنیت به جنوب برگردد و دولت از مرزهای جنوبی دفاع کند و طرحهای درخواستی ما اجرا شود، بهخصوص آن طرحهایی که مربوط میشود به بهرهبرداری از آبهای رودخانههای عاصی و لیطانی و طرحهای کشاورزی که سطح درآمد ما را بالا میبرد. همچنین، ما باید با دستان قدرتمند و مسئول خویش، دست محتکران و شرکتهای احتکاری را در لبنان کوتاه کنیم.»
امام در پایان گفت: «این مطلب تحقق نخواهد یافت، مگر با ایجاد نظامی فعال و نواندیش که سطح میهن و هموطنان را همزمان اعتلا دهد. دولت سه میلیون لیره بین فتنهجویان و تفرقهافکنان توزیع کرده است تا مردم را از جنبش ما دور کنند.» امام صدر تأکید کرد که حتی اگر تنها هم بماند، آماده است که برای دفاع از مسائل محرومان جان خود را فدا کند.
بعد از این مراسم، امام صدر به منزل حبیب حمید رفت و ناهار را در آنجا تناول کرد. سپس، به لبوه نزد خاندان حیدر رفت و به آنان به مناسبت درگذشت نماینده سابق پارلمان، ابراهیم حیدر، تسلیت گفت.
مجلس اعلای شیعیان بیانیهای صادر کرد و درباره اینکه مطالبات محرومان در تشکیل کابینه جدید منحصر شود، هشدار داد. در این بیانیه به تحقق درخواستها در مدت زمانی مشخص دعوت شده است. همچنین، در این بیانیه آمده است: «با اینکه شیعیان پیشگام جنبش هستند، این جنبش شیعی نیست، همانگونه که امام موسی صدر نیز
امام صدر عازم صور شد تا عید فطر را در میان اهالی منطقه سپری کند. وی در بیانیهای وضعیت جنوب را فاجعهای ملی خواند و از مسئولان خواست تا به آنچه در جنوب میگذرد، بهخصوص تجاوزهای اسرائیل و آثار روانی و مادی ویرانکننده آن، توجه و عنایت بیشتری کنند. امام در خصوص بیتوجهی به این منطقه و سرگرم شدن به درگیریها بر سر منافع و اشخاص و فشارهای سیاسی هشدار داد. وی گفت که این بیتوجهیها خیانت است نه سهلانگاری و اهمال.
امام تأکید کرد: «وضعیت کنونی نیازمند اقدام فوری است، بهخصوص اینکه پیچیدگیهای فرقهای مانع تشکیل نیروی نظامی قوی برای مواجهه با خطر تجاوزهای اسرائیل شده است.» وی بیان کرد که به نظر میرسد در حال حاضر اصل تعادل، که بهگونهای غلط به کار گرفته میشود، پیامدهای منفی و خطرناکی در لبنان دارد.
به مناسبت سالگرد تأسیس انجمن الریف در روستای طاریا، مراسم سخنرانی بزرگی در حسینیه روستا برگزار شد. امام صدر در این مراسم سخنرانی کرد و گفت: «من بسیار خوشحالم که در این دیدار سلاح به دست نگرفتید و حتی یک گلوله هم شلیک نکردید. سلاح باید نشانهای برای قدرت باشد و فقط هنگامی که از شما میخواهیم، از آن استفاده کنید.» وی گفت: «این کار شما معانی بسیاری دارد، از جمله متعهد بودن حاملان سلاح به مسئلهای معین تا نیروها بیش از این به هدر نرود.» امام جنوب را در برابر تجاوزهای پیدرپی اسرائیلیها به خانهای بدون سقف تشبیه کرد و گفت: «من از دورترین نقطه مرزی جنوب آمدهام و در آنجا به خانوادههای کشتهشدگان عینابل و بلیدا و کفرکلا تسلیت گفتم. من در راه آثار بمبارانها را میدیدم و غرش هواپیماهایی را میشنیدم که دیوار صوتی را میشکستند، اما هیچ مانعی در برابر زیادهخواهی این دشمن نمیدیدم.» امام پرسید: «مردم لبنان مردمی خوب و بزرگوار و آگاهاند، اما چگونه طغیانگران میتوانند بدینسان بر آنان مسلط شوند و آنان را به ذلت و خواری بکشانند؟ کرانههای لیطانی از حاصلخیزترین زمینهای جهان است. در زمان گذشته این منطقه آذوقه جهان را تأمین میکرد. سدها و کانالهایی که رومیها ساختهاند، بهترین دلیل است.» امام همزیستی برادرانه میان مسیحیها و مسلمانها را ستود و گفت: «مسیحیها، از جمله کشیش ایلاریون کبوجی و کشیش خضر و پاتریارک حکیم، که از مسئله فلسطین در رم دفاع کرد، واقعاً برداران ما هستند. من این سخنان را در این تجمع شیعی صرف برای مجامله نمیگویم. داستان اختلاف مذهبی پایان یافته است و کسانی که دم از آن میزدند، شکست خوردند. ما دیگر نیازی به وحدت ملی که شما از آن سخن میگویید، نداریم، به سبب اینکه همه ما فرزندان میهنی واحد و یکپارچه هستیم و به مسئلهای واحد ایمان داریم و آن وحدت ملی از نوع دیگری است. ما نمیخواهیم مردم را به حزبها و عشیرههای مختلف و جناحهای چپ و راست تقسیمبندی کنیم. ما این زمزمههای جدید را نمیپذیریم. ملت واحد است و مردم همه در خدمت میهناند.» امام از پارتیبازی در ادارات دولتی انتقاد کرد و خواستار برقراری عدالت و برابری شد. امام
محور مسئله اعراب، به خصوص وضعیت جنوب، متمرکز بود. گفتنی است این هیئت امروز عازم مدینه منوره میشود و از آنجا برای ادای مناسک عمره، راهی جده و مکه مکرمه میشود.
شاهزادگان سعودی همچنان میهمانیهایی به افتخار امام صدر برگزار میکنند. امیر احمد بن عبدالعزیز، معاون منطقه مکه مکرمه، مراسم شامی به افتخار امام صدر و هیئت همراه وی برگزار کرد و بسیاری از مقامات و بزرگان مکه را دعوت کرد. در این میهمانی، گفتوگوهای امام با امیر درباره دعوت اسلامی و تلاشهای صورت گرفته در این زمینه بود. امام نقش اتحادیه جهان اسلام را در این خصوص ستود.
الف. فرماندهی منطقه غربی گارد ملی، دیروز به افتخار امام صدر و هیئت همراه، میهمانی افطار و شامی در هتل قصر کندره ترتیب داد. هنگام رسیدن امام به محل مراسم، محمد عیبان، جانشین فرمانده گارد ملی در منطقه غربی، از وی استقبال کرد. در این مراسم شیخ عبدالرحمن سدیری، قائممقام جده، و سرلشگر منصور عیبی، فرمانده منطقه غربی، و کاردار سفارت لبنان در عربستان و جمعی از شخصیتهای بزرگ و مسئولان و رهبران گردانهای گارد ملی در جده حضور داشتند.
امام، پیش از این، از اماکن مقدس در مکه مکرمه دیدار کرد و از طرحهای متعددی که دولت در عرفات و منی و مزدلفه برای آسایش حجاج خانه خدا تدارک دیده، بازدید کرد. امام در گفتوگویی خبری با خبرگزاری عربستان سعودی، از اقدامات حکومت ملک فیصل برای آسایش حجاج در سرزمینهای مقدس ابراز شگفتی و قدردانی کرد.
امیر مساعد بن عبدالرحمن، وزیر اقتصاد و دارایی، در دفتر خویش در وزارتخانه، از امام صدر و هیئت همراه او استقبال کرد. امام و هیئت همراه با امیر عبدالله بن عبدالعزیز، رئیس گارد ملی، در دفترش واقع در ریاست گارد، دیدار کردند. وی برنامهها و مراکز گارد ملی را به آنان معرفی کرد. در این جلسه امام و امیر عبدالله گفتوگوهای دوستانهای کردند. امام بعد از این دیدار، با امیر سلیمان بن عبدالعزیز، امیر منطقه ریاض، و امیر ترکی بن عبدالعزیز، معاون وزیرکشور، دیدار کرد.
ب. تلویزیون عربستان سعودی در حین سفر امام صدر به این کشور، با وی درباره مسائل امروز جهان اسلام و تهدیدهایی که با آن روبهروست، گفتوگو کرد.
امام صدر، امروز فرودگاه جده را به مقصد لبنان ترک کرد. وی در سفر هفتروزه خود به عربستان سعودی به دعوت امیر عبدالله بن عبدالعزیز، رئیسگارد ملی، با ملک فیصل، پادشاه عربستان، و عدهای از مقامات بلندپایه سعودی دیدار کرد.
فعالیتهای او برای وادار کردن دولت به اقدامی به منظور جلوگیری از بحران و حمایت اهالی آن در برابر تجاوزهای اسرائیل گفتوگو کرد. امام درباره تأخیر دولت در اقدام و مانعتراشی در اجرای طرح لیطانی هشدار داد و گفت: «صبر اهالی جنوب به آخر رسیده و دیگر این وضعیت تحملپذیر نیست.»
امام صدر بیروت را به مقصد عربستان سعودی ترک کرد. در این سفر آقایان شیخ حسین خطیب، رئیس مجلس اِفتای جعفری، و شیخ عبدالأمیر قبلان، مفتی ممتاز جعفری و شیخ عبدالحلیم زین، مفتی نبطیه، و شیخ خلیل شقیر، مفتی زحله، و محمود عمار، نماینده پارلمان، و نمایندگان سابق، آقایان محمد عباس یاغی، فضلالله دندش، و آقای شریف حسینی، عضو شورای عالی قضایی، و آقای محمد قرهعلی و دکتر احمد زروی، دبیرکل مجلس، و آقای عباس بدرالدین، عضو مجلس و رئیس خبرگزاری اخبار لبنان، و برخی دیگر همراه امام بودند. قرار بود در این سفر آقای عادل عسیران، رئیس اسبق پارلمان، و محمد یوسف بیضون، نماینده پارلمان، نیز همراه امام باشند. اما آقای عسیران در سفر دیگری بود و آقای بیضون نیز مشغول اوضاع سیاسی جاری کشور بود. امام صدر و گروه همراه به دعوت امیر عبدالله، رئیس گارد پادشاهی، برای به جا آوردن عمره در دهه آخر ماه رمضان، وارد عربستان شدند. امام صدر در این سفر با پادشاه عربستان، ملک فیصل، دیدار خواهد کرد و با وی درباره دیدار اخیر خود با سفرای کشورهای عربی بهمنظور راهاندازی مؤسسهای عربی که پشتیبان و ضامن فعالیتهای صنعتی و کشاورزی و عمرانی در جنوب باشد، گفتوگو خواهد کرد. امام در این دیدار وضعیت حقیقی جنوب و امکان طرح این موضوع را در کنفرانس سران کشورهای عربی در پایان ماه جاری در رباط مطرح خواهد کرد.
پادشاه عربستان، ملکفیصل، عصر روز گذشته، شنبه، پذیرای امام صدر و گروه همراه او بود. در این دیدار درباره تحولات جهان عرب و لبنان و ضرورت وحدت صفوف عربی برای مقابله با تجاوز اسرائیل گفتوگو شد. امام وضعیت اهالی جنوب لبنان را به دنبال تجاوزهای پیدرپی اسرائیل مطرح کرد. به همین سبب، پادشاه عربستان تأکید کرد که استمرار اتحاد و همبستگی جهان عرب ضامن پیروزی بر دشمن است. وی گفت که مسئله جنوب مسئلهای متعلق به جهان عرب است و منحصر به لبنان نیست.
از طرف دیگر، امیر عبدالله بن عبدالعزیز، رئیس گارد، میهمانی افطاری به افتخار امام صدر و هیئت همراه در باشگاه اسبسواری در ملز برگزار کرد. در این مهمانی، گروهی از شاهزادگان و وزرا و اعضای دیپلماتیک و مقامات کشوری و لشکری حضور داشتند. امام صدر و هیئت همراه، به ترتیب با امیر عبدالله بن عبدالعزیز در مرکز گارد ملی و امیر مساعد بن عبدالرحمن، وزیر اقتصاد و دارایی، و امیر سلطانی بن عبدالعزیز، وزیر دفاع، و امیر ترکی، معاون وزیر دفاع، دیدار کرد. امام و هیئت همراه با امیر نایف بن عبدالعزیز، معاون وزیر کشور، هم دیدار کردند. وزیر کشور، امیر فهد بن عبدالعزیز، در سفر به سر میبرد. در این دیدارها گفتوگوهای امام بر
سفرای عرب دعوت کنم تا برای طرح این مسئله با همه ابعاد ملی و انسانی آن با برادران عرب، اقدام مؤثر دیگری صورت گیرد.» وی در ادامه گفت: «جنوب، علاوه بر اینکه سرزمین لبنانیهاست، جبههای عربی نیز هست که سقوط آن فاجعه قومی و ملی دیگری به بار میآورد، کما اینکه در حال حاضر، اهالی جنوباند که حملات دشمن مشترک را متحمل میشوند.» وی در ادامه گفت: «این دیدار فرصت مناسبی بود برای طرح اوضاع جنوب به صورت مشروح و برای تأکید بر اینکه برادران باید مسئولیتهای خود را در این زمینه عهدهدار شوند.» امام در بخشی از سخنان خویش گفت: «به عقیده من دولتهای عربی میتوانند در دفاع از جنوب کمک کنند و به این منطقه خدمات بزرگ عمرانی و اجتماعی عرضه کنند. به عنوان مثال، من طرح راهاندازی مؤسسهای عربی را برای پشتیبانی از فعالیتهای صنعتی و کشاورزی و عمرانی در جنوب و ضمانت این فعالیتها پیشنهاد کردم تا لبنانیها و دیگران بتوانند در طرحهای مختلف سرمایهگذاری کنند.» امام صدر در پایان گفت: «گفتوگوهای طولانی با آقایان سفرا داشتیم و آنان متعهد شدند که دولتهای خویش را از امور مطلع کنند. آنان آمادگی خویش را برای اجرای این طرح و هر طرح عمرانی و اجتماعی در منطقه جنوب که قبلاً بررسی شده باشد، اعلام کردند.»
ب. رادیوی رسمی عربستان سعودی اعلام کرد که امام صدر، به دعوت امیر عبدالله بن عبدالعزیز، رئیس گارد ملی عربستان، روز پنجشنبه آینده وارد ریاض خواهد شد. در این سفر ملک فیصل با امام دیدار خواهد کرد.
ج. امام صدر در محل مجلس اعلای شیعیان پذیرای آقای ریمون اده بود. آقای اده پس از این دیدار گفت: «امام هنوز بر موضع خویش درباره مطالبات شیعیان پایبند است. لذا برای وی اهمیت ندارد که چه کسی وارد دولت یا کابینه شود. وی از فرد خاصی برای ورود به کابینه نام نبرده است.»
د. امام صدر صبح دیروز با گروهی از اهالی روستای بلیدا دیدار کرد. این گروه برای درخواست حمایت از آنان در برابر بمبارانهای اسرائیلی که زندگی آنان را تهدید میکند، به دیدار امام آمده بودند. امام به آنان گفت که حرکت و اقدامات خویش را تا تحقق خواستههای مظلومان و رنجدیدگان ادامه خواهد داد. وی گفت: «بنده از رفتار سنتی و معمول روحانیون سرباز زدم و حرکت خود را تا تحقق خواستههای شما، که خواستههایی بر حق و منطقی است، ادامه خواهم داد. شما نیز حق دارید فشار آورید و اصرار کنید تا به آنچه میخواهید، برسید. شما باید به همه مردم لبنان اعلام کنید که سردمداران به مسئولیتهای خویش در برابر شما عمل نمیکنند.»
روزنامه المحرر با امام صدر درباره اقدامات و
ارتودکس در مرجعیون و صور؛ کشیش ودیع آنتوان، رئیس فرقه انجیلی در جنوب؛ بهعلاوه آقایان شیخ عبدالأمیر قبلان، مفتی جعفری در منطقه جبل لبنان، و شیخ احمد الزین، قاضی حاصبیا، و ریاض طه، رئیس سندیکای روزنامهنگاران، و آقای محمد قرهعلی، منشی هیئت یاری جنوب، و آقای توفیق صفدی از طرف مقاومت فلسطین. بعد از افطار، امام صدر درباره وضعیت نگرانکننده منطقه جنوب و چشمداشتهای اسرائیل به این منطقه سخن گفت و متذکر تأثیری شد که ضعف و ناهماهنگی در جبهه لبنان، در صورت شکست مقاومت اهالی جنوب، بر سایر جبهههای کشورهای عربی خواهد گذاشت.
امام به مسئولیتهایی که کشورهای عربی باید در زمان حاضر متقبل شوند، اشاره کرد، زیرا به نظر او امیدی به اقدام دولت لبنان برای نجات جنوب باقی نمانده است. در این جلسه اعضای هیئت یاری جنوب نیز سخنرانی کردند و فیلم مستندی از تهاجم نیروهای اسرائیلی به نمایش گذاشته شد. همچنین، جزوههای کوچکی میان حاضران پخش شد. این جزوهها، علاوه بر تعدادی عکس دلخراش، حاوی بیانیهای بود که در آن آمده است: «دولت از حمایت هموطنان در جنوب عاجز است. جهان عرب به سبب این مصیبتِ سرنوشتساز، ناراحت و نگران است. اما جامعه جهانی اگر از ناراحتیهای ما مطلع شود، ما را شماتت می کند و اگر از آن کمک بخواهیم، سکوت میکند و وجدان جهانی چنان گمراه شده است که این تجاوزات را توجیه میکند و برای آنها علت مییابد. سکوتی رعبآور بر جهان سایه افکنده است.
ای برادران عزیز، این منطقه جزئی از سرزمینهای شماست. بلکه جبهه اصلی در برابر دشمن شماست.
این مسئولیت مسئولیتی مشترک است و خطر فراگیر است و وظیفه حفظ کشور و آبادانی آن فراتر از همه معیارها و تعارفات است. پس مسئولیتهای خویش را بپذیرید و به فریاد سرزمین دردمند و تاریخ نگرانکننده و انسانهای به ستوه آمده این کشور برسید.»
ناراحتی و تأثر بر چهرههای سفیران کشورهای عربی، هنگام ترک مجلس اعلا، نمایان بود. گفته شد که آنان با یکدیگر توافق کردند که برای روشن کردن وضعیت واقعی و مصائب اهالی جنوب، یادداشتهایی برای دولتهای خویش بفرستند. همچنین، توافق کردند که در یادداشتهای خود پیشنهاد کنند که همه یا بعضی دولتهای عرب، موضوع و مسئله جنوب را مستقلاً در کنفرانس سران کشورهای عربی با رهبران و پادشاهان این کشورها مطرح کنند تا برای کمک به ایستادگی و بازسازی و احیا و پیشرفت جنوب، تصمیمات مشترکی گرفته شود. به همین سبب، مقرر شد که جلسات دیگری بین سفرای کشورهای عربی و امام برقرار شود تا درباره نتیجه تماسهای دیپلماتهای عرب با دولتهای خود پیگیری لازم صورت بگیرد و اقدامات آینده در این زمینه بهروشنی ترسیم شود.
بعد از پایان این جلسه، امام بیان کرد که طرح تأسیس مؤسسهای عربی که ضامن و پشتیبان فعالیتهای صنعتی و کشاورزی و عمرانی در جنوب باشد، به سفرای کشورهای عربی پیشنهاد شود و تأکید شود که برادران عرب مسئولیتهای خود را در این زمینه ایفا کنند.
امام صدر گفت: «بعد از تشدید بحران در جنوب عزیز و بعد از طرح روزافزون شکایتها و اعتراضهای اهالی جنوب، لازم دانستم که از