امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، را به حضور پذیرفت. در این دیدار دوساعته، دو طرف اوضاع خاورمیانه، شمال شرقی افریقا و بهویژه تحولات لبنان و جنوب را بررسی کردند. شیخ عبدالمنعم الزین، نماینده مجلس اعلای شیعیان در داکار، و نیز هیئت همراه امام صدر، متشکل از شیخ عبدالحلیم الزین، شیخ حسن عواد، شیخ حسن بیضون و سید حسین صدر نیز در این دیدار حضور داشتند.
امام موسی صدر و هیئت همراه در ادامه سفر خود امروز وارد ساحل عاج شدند و نمایندگان رئیسجمهور، وزیر خارجه، شورای اقتصادی- اجتماعی، سفیر لبنان و شخصیتهای دینی و سیاسی از ایشان در فرودگاه استقبال کردند.
خبرگزاری فرانسه بخشهایی از مصاحبه مجله فرانسوی نوول آبزرواتور را با امام صدر منتشر کرد. اهم مطالب این مصاحبه بدین شرح است:
- درگیریهای جهان عرب وضعیتی پدید آورده که هر لحظه ممکن است در لبنان جنگی آغاز شود.
- اهالی جنوب از سال 1948 میلادی تا کنون قهرمانانه رفتار کردهاند و این مسئله تا حد بسیاری مورد غفلت قرار گرفته است.
- اگر وضعیت کنونی در جنوب ادامه یابد، این نگرانی وجود دارد که ارتش اسرائیل به بهانه حراست از مرزهای خود وارد جنوب شود.
- فرضیههایی وجود دارد که بر اساس آن میخواهند جنوب لبنان را به سرزمین فلسطینیان تبدیل کنند.
- شاه ایران همان روشهایی را به کار میبرد که ایالات متحده در جهان عرب از آن استفاده کرده است.
امام صدر در مصاحبه با تلویزیون ساحل عاج درباره علت سفر خود به این کشور و نقش و جایگاه مجلس اعلای شیعیان و همچنین، دو مفهوم صلح و گفتوگو در اسلام صحبت کرد.
به دستور امام صدر، که اکنون در ابیجان بهسر میبرد، هیئتی از مجلس اعلای شیعیان متشکل از نبیه بری، شیخ محمد یعقوب و دکتر حسین کنعان با برگزاری سلسلهدیدارهایی با رهبران مذاهب لبنان، مسائل مربوط به وفاق ملی، اوضاع جنوب و امکان برگزاری همایش رهبران مذاهب را بررسی کردند. اعضای هیئت در ابتدا برای دیدار با اسقف اعظم مارونیها، مار انطونیوس پطرس خریش، عازم بکرکی شدند. پس از این دیدار، شیخ محمد یعقوب در گفتوگویی تصریح کرد که محور گفتوگوها «رنج و محنت میهن» و «پیکر خونچکان جنوب» بود. وی در ادامه خاطرنشان کرد که توافق میان لبنانیان، نخستین گام در راهحل بحران خواهد بود و ما نیز به نمایندگی از امام موسی صدر با جناب اسقف اعظم خریش دیدار کردیم تا چگونگی خروج از این تنگنا را با توجه به
مشکلات ناشی از جنگ دوساله، دیدگاهها و راهکارهایی به منظور بازسازی کشور پیشنهاد شده است. از دیدگاه دفتر سیاسی جنبش، تلاشهای صورتگرفته به منظور خروج از بحرانِ موجود را میتوان در پنج بخش پیگیری کرد:
1. همراهشدن روند وفاق ملی با فعالیتهای دولتی و مردمی و تماس با گروههای لبنانی، کشورهای عربی دوست و نیز قدرتهای بزرگ.
2. دولت مجری برخی از طرحهای عمرانی و اجتماعی باشد. این امر موجب خواهد شد که سراسر کشور، با وجود مشکلات و جراحات برجامانده از جنگ، به کارگاهی بزرگ تبدیل شود. آغاز این مرحله به ساماندهی و کار تشکیلاتی گسترده، اصلاحات اداری و برنامههای اجرایی روشمند و تفصیلی نیاز دارد.
3. ساماندهی و اصلاح روابط میان لبنان و فلسطین. در این بخش از بیانیه ضمن اشاره به موضع لبنان مبنی بر لزوم بازگشت فلسطینیان به وطن خود و مخالفت با طرح اسرائیل برای تجزیه و نابودی ملت فلسطین، چنین آمده بود: «اتخاذ این موضع از جانب دولت لبنان،که دقیقاً با منافع ملی منطبق است، موجب تقویت جبهه مخالفانِ طرح دشمن خواهد شد و اقدامی طبیعی و شرافتمندانه است که در کنار دیگر اقدامات مؤثر لبنان قرار خواهد گرفت و در عین حال، مسئله حضور فلسطینیان در لبنان را بهطور ریشهای حلوفصل خواهد کرد.» در بخشی از بیانیه، از کشورهای عربی، بهویژه سوریه، خواسته شده بود که برای بازگشت حاکمیت مشروع دولت لبنان به جنوب این کشور تلاش کنند، «زیرا این امر موجب بقای مقاومت فلسطین و تحکیم جبههها و جلوگیری از فروپاشی روند صلح در لبنان میشود.»
4. برپایی همایش رهبران مذاهب لبنان، که پس از وقایع ناگوار، چهره حقیقی لبنان را آشکار سازد و امور مربوط به آوارگان و مجروحان و معلولان را ساماندهی کند و الگویی برای همایشها و هماندیشیهای ملی باشد.
5. جنبش محرومان در آینده نزدیک در تماسهایی با شخصیتها، گروهها و احزاب مختلف، از آنان برای مشارکت در همایشی ملی با هدف حل بحران جنوب دعوت خواهد کرد که آن را نقطه آغاز وفاق ملی میداند. در همایش مذکور کمیتهای ملی با اهداف از پیش تعیینشده برای اجرای مصوبات همایش تشکیل خواهد شد. در این بیانیه، ضمن هشدار درباره ظهور فزاینده جریانات تجزیهطلب که مانع از تثبیت رویکردهای ملیاند، عواقب ناگوار ادامه فرار مغزها و استعدادها، نیروهای جوان و سازنده و سرمایهها از کشور هشدار داده شد.
امام صدر که در داکار، پایتخت سنگال، به سر میبرد، روز سهشنبه گذشته در تماس با مسئولان مجلس اعلای شیعیان، از آخرین تحولات لبنان آگاهی یافت. ادیب القنطار، سفیر لبنان در داکار، ضیافتی به افتخار امام ترتیب داد که سفرای کشورهای عربی و اسلامی مقیم سنگال در آن حضور یافتند. در این مراسم امام صدر اوضاع لبنان و بهویژه جنوب را برای حاضران تشریح کرد.
صبح دیروز لیوپولد سنگور، رئیسجمهور سنگال،
امام صدر دیروز برای افتتاح چندین مرکز و مؤسسه دینی و اجتماعی، بیروت را به مقصد سنگال و ساحل عاج ترک کرد. هیئتی متشکل از شیخ عبدالحلیم الزین، شیخ حسن عواد، شیخ حسن بیضون، یوسف خضرا و سید حسین صدر، امام را در این سفر همراهی میکنند. باتوجه به برگزاری جلسه هیئت دولت در زمان عزیمت امام، عبدالرحمن الشیخه به نمایندگی از رئیسجمهور و دولت، برای مراسم بدرقه امام در فرودگاه حضور یافت. امام پیش از ترک بیروت در گفتوگویی با اشاره به اینکه این سفر، دو بار به سبب وقوع درگیریها به تعویق افتاده، تصریح کرد: «اکنون پس از آنکه به اوضاع کشور اطمینان پیدا کردهام و روند وفاق ملی و امنیت تثبیت شده و در جنوب هم آرامش نسبی ایجاد شده، کشور را ترک میکنم. این مسائل مورد توجه ویژه آقایان سرکیس و حافظ اسد، رؤسای جمهور لبنان و سوریه، قرار داشته است.» امام در ادامه «آرزوی موفقیت رئیسجمهور و دولت در بازگرداندن وضع عادی به کشور و تحقق وفاق و ادامه روند صلح» را بیان کرد. پس از ساعاتی امام وارد داکار پایتخت سنگال شد و لیوبولد سنگور، رئیسجمهور سنگال، و دیگر مسئولان بلندپایه این کشور از ایشان استقبال کردند.
امام صدر در مصاحبه با روزنامه الأحرار درباره مسائل لبنان و خاورمیانه و علل تأسیس جنبش أمل صحبت کرد. امام ضمن تشریح درک خود از «سلاح زینت مردان است»، به موضع مثبت خود در خصوص مقاومت فلسطین، علیرغم تجاوزهای اعضای آن، پرداخت و گفت: «دخالت فلسطینیها در امور داخلی و معادلات لبنان مانع وفاق داخلی است.» امام درباره نقش سوریه و ایران در منطقه نیز سخن گفت.
دفتر سیاسی جنبش محرومان با صدور بیانیهای ضمن بررسی مشکلات ناشی از جنگ داخلی دوساله، دیدگاهها و راهکارهای پیشنهادی این جنبش را برای بازسازی کشور اعلام کرد. بنا بر مفاد این بیانیه، برای تحقق وفاق ملی لازم است که اقدامات دولتی و مردمی، برقراری تماسها با طرفهای لبنانی و کشورهای عربی و کشورهای دوست و قدرتهای بزرگ آغاز شود و دولت به اجرای بخشی از پروژههای عمرانی و اجتماعی و نیز تصحیح روند روابط میان لبنان و فلسطین اقدام کند و از کشورهای عربی، بهویژه سوریه، بخواهد که برای بازگرداندن حاکمیت مشروع دولت لبنان در جنوب این کشور تلاش کنند و همایشی با حضور رهبران مذهبی لبنان برگزار شود. در این بیانیه اعلام شده بود که جنبش محرومان در آینده نزدیک در تماسهایی با شخصیتها، گروهها و احزاب مختلف، از آنان برای شرکت در همایشی ملی با هدف حل بحران جنوب دعوت خواهد کرد. در بخش دیگری از بیانیه درباره ظهور جریانهای تجزیهطلب که مانع از تثبیت روند وفاق ملی میشوند، و پیامدهای ناگوار ادامه روند فرار مغزها و استعدادها و نیروهای جوان و سازنده و سرمایهها از کشور هشدار داده شده است. همچنین، با بیان
مقاومت فلسطین و دولت لبنان را به منظور اجرای توافقنامههای منعقدشده و خارجکردن ابتکار عمل از دست اسرائیل خواستار شد. حافظ اسد نیز وعده داد که به منظور ایجاد هماهنگی برای تأمین منافع لبنان و مقاومت فلسطین و خدمت به قضیه بزرگ جهان عرب اقدام کند. در پایان این دیدار، امام صدر در سخنانی تصریح کرد: «در دیداری که برای عرض تبریک به مناسبت انتخاب مجدد جناب حافظ اسد با ایشان داشتیم، فرصت مناسبی پدید آمد تا درباره وقایع غمانگیز اخیر و علل دور و نزدیک و پیامدهای آن گفتوگو کنیم. همچنین، درباره وضعیت جنوب و خطرهایی که این منطقه را تهدید میکند، به تفصیل صحبت شد. طرحها و توطئههای دشمن صهیونیستی و ضرورت تعجیل در حل بحران و از بینبردن شکافهای موجود، بهویژه اجرای سریع توافقنامههای منعقدشده با هدف گسترش و اِعمال حاکمیت دولت لبنان در تمامی مناطق نیز از موضوعات مطرحشده بود. در ادامه، مسئله وفاق ملی مطرح شد که جناب سرکیس پیگیر آناند. در اینباره میتوان به نکات ذیل اشاره کرد:
1. رئیسجمهور حافظ اسد، اعتماد و ارادت فراوانی به جناب الیاس سرکیس دارد و تمامی لبنانیان را همچون خانواده و برادران خویش میداند. از نظر ایشان، حلوفصل مشکلاتی که امنیت را مختل میکند، ضروری است و باید لبنان را از خطرهایی که پیش رو دارد، دور کنیم. از این رو، جناب حافظ اسد از تمامی شهروندان میخواهد که با دولت لبنان و نیروهای بازدارنده عربی همکاری کنند تا هدف آنها که همان بازگشت امنیت و ثبات به لبنان است، محقق شود.
2. توطئهگرانی که بهطور همزمان لبنان و سوریه را هدف قرار دادهاند، از هر روزنهای برای بحرانسازی استفاده میکنند. از این رو، لبنانیان باید همواره هوشیار و مراقب باشند.
3. جناب حافظ اسد همچنان بر مبنای مسئولیتپذیری و با رویکرد فراگیر قومیتی، سوریه را موظف میداند که هرچه سریعتر لبنان را در برابر جنگ و تجزیه یاری کند و بر این حقیقت تأکید دارد که در سوریه، دلهایی تپنده، اندیشههایی آگاه و دستانی آماده یاری مظلومان هستند. به عقیده ایشان، این رویکرد باید شفاف باقی بماند و وقایع ناگهانی آن را تیره و تار نکند.
4. ایشان از درگیریهایی که با نیروهای سوری حاضر در میان نیروهای بازدارنده عربی پدید آمد، و نیز از شکاف موجود در میان لبنانیان به شدت متأثرند و بر این امر اصرار دارند که لبنانیان، دستهایی را که موجب بروز این مشکلات شده، بیابند تا نیروهای بازدارنده عربی بتوانند در اسرع وقت مأموریت خود را انجام دهند.
5. و نکته پایانی اینکه توجه به وضعیت جنوب، وفاق ملی، ساماندهی روابط لبنان و فلسطین و حفظ کرامت لبنان و لبنانیان، در دوره جدید ریاستجمهوری جناب حافظ اسد از مهمترین دغدغههای ایشان است. بنابراین، ایشان با تمام توان و با علاقه و محبت در کنار جناب الیاس سرکیس ایستادهاند تا این بحران پیچیده حلوفصل شود.»
امام صدر پیش از ترک دمشق در ساعت ده بعدازظهر، در تماسی تلفنی با عبدالحلیم خدام، وزیر امور خارجه سوریه، گفتوگو کرد. پس از آن امام و هیئت همراه، متشکل از سید حسین الحسینی، نماینده پارلمان لبنان، و شیخ محمد یعقوب، دمشق را ترک کردند.
جنبش أمل را از پایگاههای مشترک خود با اعضای مقاومت فلسطین اعلام کرد، فرماندهان مقاومت فلسطین بلافاصله با امام صدر تماس گرفتند و علت این تصمیم را جویا شدند. امام نیز در پاسخ، تجاوزات و قانونشکنیهای اعضای مقاومت را علت این تصمیم برشمردند و با لحنی قاطع، تند و صریح اعتراض خود را به این اقدامات ابراز داشتند. امام، در ادامه، بر این نکته تأکید کردند که اسرائیل ورود آزادانه کشتیها به بندر صور را نادیده میگیرد، بدان امید که این منطقه به انبار سلاحهای شوروی تبدیل شود و اسرائیل به این بهانه، به اهداف از پیش تعیینشده خود دست یابد.
امام صدر در گفتوگو با مجله الصیاد، بهترین راهحل بحران جنوب را «بازگشت حاکمیت کامل دولت لبنان به این منطقه» برشمرد. ایشان با اشاره به اینکه فقدان حاکمیت دولت لبنان در جنوب موجب محکومیت مقاومت فلسطین میشود، اصرار مقاومت فلسطین را بر اِعمال حاکمیت قانونی دولت به نفع فلسطینیان دانست و خاطرنشان کرد: «سوریه همواره برای اجراییشدن توافقنامههای منعقدشده با مقاومت فلسطین تلاش کرده است.» ایشان با اشاره به طرح اسکان (توطین) فلسطینیان، آن را توطئهای با هدف نابودی ملت فلسطین و پایاندادن به مقاومت آنان برشمرد.
امام صدر دیروز برای دومین بار ظرف 24 ساعت، در تماس با الیاس سرکیس درباره تحولات لبنان گفتوگو کرد.
امام صدر به اتفاق حسین الحسینی، نماینده پارلمان لبنان، و شیخ محمد یعقوب عازم دمشق شد و به مدت یکساعتونیم با حافظ اسد، رئیسجمهور سوریه، دیدار کرد. در دیدار امام و هیئت همراه با حافظ اسد، تماسها و دیدارهای امام با الیاس سرکیس، رئیسجمهور لبنان، پس از حادثه فیاضیه بررسی شد. آخرین این تماسها، ارتباط تلفنی شنبه گذشته بود که ساعاتی پیش از ورود هیئت سوری به کاخ ریاستجمهوری لبنان در بعبدا برقرار شده بود. حافظ اسد نیز در تبیین مواضع سوریه درقبال حوادث مذکور گفت: «سوریه برای کمک وارد لبنان شده است، نه برای چیرهشدن گروهی بر گروه دیگر. هدف ما یاری همه ستمدیدگان، پاسداری از لبنان، حفظ تمامیت ارضی لبنان و ادامه روند صلح و امنیت در لبنان است، هرچند این امر مستلزم فداکاریهای بسیار باشد.» امام صدر نیز دیدگاه خود را درمورد آینده و درباره بحران در سراسر جهان عرب، بهویژه منطقه شرق کانال سوئز، بیان کرد و اظهار امیدواری کرد که سوریه به منظور تحقق هرچه سریعتر وفاق ملی در لبنان، از هیچ کمک و کوششی دریغ نکند، زیرا «اگر صلح و صفا به میان لبنانیان بازگردد، سلاح در میان آنان بیتأثیر خواهد شد.» امام با اشاره به اینکه «هرگاه حادثه یا اختلاف داخلی در لبنان بروز کند، اسرائیل در مرزهای جنوب لبنان و حتی در برخی روستاهای جنوبی چنگ و دندان نشان میدهد،» هماهنگی کامل میان سوریه و
ورود ارتش لبنان را به جنوب آماده کنند تا مسئولیت وقایع جنوب به عهده آنان قرار نگیرد. اما برخورد مسلحانه جایز نیست و دستهای پشت پرده در کار است و این امر خواسته اسرائیل است.» امام در ادامه از برخی گروههای لبنانی خواست که «رفع مشکلات موجود را به قانون و دولت بسپارند و مانع ورود ارتش لبنان به مناطق مرزی نشوند.» ایشان به این نکته نیز اشاره کردند که «اسرائیل اجازه میدهد که اسلحه و مهمات به صور وارد شود، زیرا میخواهد به جهانیان چنین وانمود کند که این منطقه، جزیزهای مسلح و تحت نفوذ شوروی در کنار مرز اسرائیل است.»
ب. امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، پیش از ظهر دیروز، هیئت اعزامی مراجع بزرگ تقلید ایران را به حضور پذیرفت. اعضای هیئت مذکور، نامههایی درباره وقایع و اوضاع مذهبی شهر قم را به همراه دارند.
پس از حدود یک سال، امام صدر و عرفات در دمشق با یکدیگر دیدار و اوضاع لبنان و منطقه را بررسی کردند. امام ضمن ارائه توضیحاتی درباره وقایع جاری در لبنان به این رهبر فلسطینی و اشاره به اینکه عدهای در صددند که برای حفظ حیات خود در لبنان گروهی شبهنظامی ایجاد کنند، خطرهای ادامه وضع موجود را به وی خاطرنشان کرد. عرفات نیز پس از دیدار با امام، با فرماندهان مقاومت در این باره گفتوگو کرد و اتخاذ تدابیر لازم را برای جلوگیری از قانونشکنیها و تشدید این روند خواستار شد. روندی که نتیجه برخی اقدامات فردی و شخصی بوده است.
الف. امام صدر با ارسال تلگرافی به حافظ اسد، انتخاب مجدد وی را به ریاستجمهوری سوریه تبریک گفت. متن تلگراف بدین شرح است:
جناب رئیسجمهور آقای حافظ اسد -حفظه الله-
واژه «آری» را فقط برادران سوری ما بر زبان نمیآورند، که تو آنان را از کالبدی بیروح به قلبی تپنده مبدل ساختی؛ و فقط لبنانیان آن را تکرار نمیکنند، که تو با مواضع جاودانه خویش آتش توطئه را به گلستان بدل کردی. تو بودی که با رفتار اصولی و مواضع قهرمانانه خود، به تاریخ و جغرافیا و آمال امت خود «آری» گفتی و اکنون آحاد امت در پهنه تاریخ و گستره جغرافیای پهناور خویش در کنار تو ایستادهاند و سرزمین و آزادی و افتخار خود را حفظ کردهاند و به تو «آری» میگویند. پس با تکیه بر الطاف خداوند به پیش برو که خداوند با توست.
رئیس مجلس اعلای شیعیان
ب. پس از اینکه امام صدر خبر عقبنشینی نیروهای
گزارش امام در آن دیدار از وی خواسته است که موضع سوریه را در قبال اوضاع جنوب و قانونشکنیها و اجرای موافقتنامهها تبیین کند.
این روزنامه با انتشار جزئیات خبر مربوط به دیدار امام صدر با عرفات نوشت: «امام در دیدار با یاسر عرفات، ضرورت توقف قانونشکنیها در جنوب را یادآور شد. امام تأکید کرد که در جایگاه رهبر شیعیان که شهدای بسیاری در راه حق تقدیم کردهاند، هرگز بر ضد ملت مظلوم فلسطین و یا بر ضد مسئله عادلانه فلسطین موضع مخالف نخواهد گرفت.»
ج. امام موسی صدر با حضور در کاخ ریاستجمهوری به مدت یک ساعت با رئیسجمهور دیدار و گفتوگو کرد. در این دیدار، اوضاع جنوب و مقدمات لازم برای دستیابی به وفاق ملی بررسی شد. پس از این دیدار، امام در گفتوگویی تصریح کرد: «پیش از سفر هفته آینده به سنگال و ساحل عاج که با هدف دیدار با مهاجران لبنانی و افتتاح چند مرکز آموزشی و دینی صورت خواهد گرفت، امروز برای خداحافظی به دیدار جناب رئیسجمهور رفتم. ایشان با تدبیر و دوراندیشی مشغول پیگیری روند وفاق ملیاند و إنشاءالله در هفتههای آینده نخستین نتایج این تلاشها آشکار خواهد شد. بحران جنوب نیز به قضیهای پیچیده و چندجانبه بینالمللی تبدیل شده است و شاهدیم که عدهای با سوءاستفاده از اشتباهات و قانونشکنیهایی که رخ داده -و بهطور طبیعی، تنها فرماندهان فلسطینی به حکم حضورشان در منطقه مسئول آناند- مردم را به رویارویی و نبرد فرامیخوانند. در حال حاضر و در اوضاع کنونی جهان عرب و منطقه، این فراخوان فقط به معنای نادیدهگرفتن فداکاریهای اهل جنوب نیست، بلکه دعوت به کشتارهای هولناکی است که فقط دشمن از آن سود میبرد. وجود دو عامل حکمت و نصیحت اجتنابناپذیر است و پایبندی به مواضع دولت قانونی لبنان تنها چاره کار به شمار میآید. اکنون مقاومت فلسطین در معرض آزمونی سرنوشتساز قرار دارد و باید زمینه را برای حضور حاکمیت مشروع لبنان در جنوب مهیا سازد و با جلوگیری از اشتباهات و قانونشکنیها، صلاحیت و شایستگی خود را برای اداره کشور خود به جهانیان ثابت کند. اسرائیل اکنون ادعا میکند که جنوب به جزیرهای تحت نفوذ اتحاد شوروی تبدیل شده و این ادعا زمینه را برای زیادهخواهیها و اقدامات غیرمنتظره اسرائیل مهیا میکند. لبنانیان و فلسطینیان باید پیش از آنکه فرصت از دست برود، هشیار و آگاه باشند. تنها مواضع رئیسجمهور سرآغاز حل بحران جنوب است و باید همگان آن را تأیید و از آن حمایت کنند.»
الف. امام صدر در خطبههای نماز جمعه که در مسجد الصفای مجتمع آموزشی عاملیه بیروت برگزار شد، تصریح کرد: «بحران جنوب به مسئلهای بینالمللی تبدیل شده و اسرائیل که خطرناکترین دشمن در تمام دنیاست، میخواهد این بحران ادامه داشته باشد تا آن را همچون سلاحی در برابر اعراب به کار گیرد و مطابق با اراده خود، اعراب را بازی دهد.» امام در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کرد: «فلسطینیان باید منضبط و قانونمند باشند و در غیر این صورت، زیان خواهند دید. آنها باید زمینه
روزنامه النهار با طرح موضوعی با عنوان «باب گفتوگوی ملی» و با هدف بررسی علل اختلافات لبنانیان، پرسشهایی چند درباره آینده لبنان، مبانی وفاق ملی، حق تعیین سرنوشت، مسئله اسکان (توطین) فلسطینیان و پایاندادن به حضور مسلحانه آنان در لبنان را پیش روی مسئولان (و از جمله امام صدر) قرار داده است. امام صدر در پاسخ به پرسشهای مطرحشده، آینده درخشان لبنان را در گرو تحقق وحدت ملی دانست و دو راهکار ضروری برای دستیابی به وحدت ملی را تبیین کرد. ایشان در ادامه، همهپرسی از مردم و تأیید آن از جانب پارلمان را ابزار تعیین سرنوشت لبنان نامید و جلوگیری از اسکان (توطین) فلسطینیان را به معنای بازگشت آنان به میهن خویش برشمرد.
الف. باتوجه به تحولات اخیر جنوب لبنان و ضرورت ادامه تلاشها برای تحقق وفاق ملی، امام صدر سفر خود را به آفریقای جنوبی به تعویق انداخت. این سفر با هدف آگاهی از وضعیت مهاجران لبنانی و بهویژه شیعیان مقیم این کشور، تنظیم شده بود.
ب. سهشنبه شب گذشته، امام صدر برای دومین بار در هفته جاری با یاسر عرفات دیدار و درباره آخرین تحولات اوضاع فلسطینیان و جهان عرب با وی گفتوگو کرد.
الف. جبهه ملی پاسداری از جنوب با تشکیل جلسهای در دفتر دبیرکل جبهه، محمد صفیالدین، تحولات جهان عرب و وقایع جنوب لبنان و بازتاب این تحولات را در روند وفاق ملی لبنان بررسی کرد. حسین الحسینی، نماینده پارلمان و عضو جبهه، پس از جلسه مذکور بیانیهای قرائت کرد که در بخشهایی از آن چنین آمده بود: «در زمانی که تمامی تلاشها برای اجرای توافقنامهها و بازگشت و حضور دولت در جنوب بود، بهناگاه با جریانی مخالف مواجه شدهایم که به جای اجرای توافقنامهها، در صدد ایجاد تشنج و حمایت از اقدامات نادرست برآمده است. بهترین دلیل بر وجود چنین جریانی عبارت است از:
1. افزایش شمار افراد مسلح در جنوب و روستاهای جنوبی؛
2. افزایش ورود سلاح؛
3. اوج گرفتن نارضایتی مردمی بهویژه پس از تعدی و تعرض به جان و مال و آبروی افراد.
جبهه ملی پاسداری از جنوب ضمن ابراز نگرانی از وقایع مذکور و با اظهار شگفتی از رویکردهای موجود و تعلل دولت و جهان عرب در قبال این وقایع، بدینوسیله از مسئولان دولتی و گروههای لبنانی میخواهد که خطر ادامه این وضعیت در جنوب و بازتاب آن را در سراسر لبنان دریابند.»
ب. روزنامه النهار جزئیات دیدار امام صدر و عبدالله الأحمر، معاون دبیرکل حزب بعث عرب سوسیالیست، را در سوریه منتشر کرد. بنا بر این
امام صدر در دیدارِ اعضای جبهه ملی پاسداری از جنوب، آنان را از نتایج سفر خود به اردن و کویت و نیز دیدار با الیاس سرکیس آگاه کرد. در این دیدار، اوضاع لبنان بهویژه وضعیت جنوب و تلاشهای انجامشده با هدف تحقق وفاق ملی بررسی شد.
امام صدر در رأس هیئتی متشکل از مسئولان جنبش محرومان، عازم دمشق شد و در دیدار با عبدالله الأحمر، معاون دبیر کل حزب بعث عرب سوسیالیست، «اوضاع لبنان و جهان عرب و تلاشهای مشترک برای مقابله با توطئهها و تهدیدات پیش روی لبنان و امت عرب» را بررسی کرد. امام پس از بازگشت به بیروت تصریح کرد: «بحران جنوب و اوضاع متشنج این منطقه از یک سو، و امکان سوءاستفاده دشمن از اوضاع جاری در این مرحله حساس و نیز تأثیر ناگوار بحران بر زندگی شهروندان از سوی دیگر، من و هر انسان مخلص و مسئول را به تلاش و اقدام عملی و بهکارگیری تمام توان برای پایاندادن به این وضع برمیانگیزد. سفر من و چند تن از برادران به دمشق نیز در همینباره و برای دیدار با مسئولان بلندپایه سوری صورت گرفت و بدیهی است که دو طرف درباره اوضاع جنوب و خطرهای بحران موجود و ضرورت ادامه تلاشهای سوریه برای حل آن، اتفاقنظر دارند.» امام در ادامه افزود: «درباره ضرورت اقدام جدیتر در این خصوص بحث شد و بر وفاق ملی برای نقطه آغاز تأکید شد. دیدارها و ملاقاتهای مقامات لبنانی با مسئولان سوری در دو هفته آینده در دمشق ادامه خواهد یافت تا اجرای مأموریت رئیسجمهور و هماهنگی با ایشان برای تحقق وفاق ملی و رفع مشکلات موجود میسر شود.»
عاصم قانصوه، دبیرکل حزب بعث، پس از دیدار با عبدالله الأحمر و بازگشت از دمشق، در سخنانی اعلام کرد که از فضای مذاکرات امام صدر و معاون دبیرکل حزب مطلع شده است. او اطلاع یافته است که جنبش محرومان با بندهای سیزدهگانه پیشنهادی جبهه ملی موافقت کرده است و به جنوب بهمثابه راهکار اصلی حل بحران سیاسی توجه کامل دارد.
امام موسی صدر، عاصم قانصوه، دبیرکل حزب بعث، را به حضور پذیرفت و درباره نشست چهارجانبه هفته آینده که با حضور ایشان و امام وآقایان رشید کرامی و ولید جنبلاط برگزار خواهد شد، با وی تبادلنظر کرد.
امام صدر امروز عبدالله الشامی، کاردار امارات متحده عربی، و نیز عادل عسیران، رئیس سابق پارلمان لبنان، را در محل مجلس اعلای شیعیان در حازمیه بهطور جداگانه به حضور پذیرفت. ایشان، همچنین، در تماس تلفنی با اسماعیل الزین، ضمن ابراز خرسندی از سلامت ایشان، حادثه سوءقصد به جان وی را محکوم کرد.
خلاصهای از دستاورهای سفر اخیر خود و اطلاعاتی را که به دست آورده بودم، در اختیار ایشان قرار دادم. واکنشهای مطرحشده در قبال سخنان رئیسجمهور و تلاشهایی را نیز که در حد توان برای طرح محنت و بحران فزاینده جنوب انجام دادهام، به اطلاع ایشان رساندم؛ محنتی که از هر حد و مرز گذشته است. درباره مسائل مهم روز و قضایای سرنوشتساز کشور هم بحث و تبادلنظر کردیم.» امام در ادامه گفت: «غلبه بر ابعادگسترده بحران حاکم، مستلزم آن است که تمامی شهروندان بهطور مستمر و با خلوص نیت تلاش کنند. تاریخ لبنان و دیگر امتهای ماندگار در جهان، بیانگر آن است که آحاد هر ملتی برای بقای خود باید فداکاری کنند و در زمان بحران، منافع و نظرهای شخصی خویش را از یاد ببرند، و این بار هم لبنانیان جز برای منافع میهن خود اقدامی نخواهند کرد و خداوند پشتیبان آنهاست.»
در مراسمی که به مناسبت هفتمین روز درگذشت حسین مکی در مجتمع آموزشی عاملیه برگزار شد، امام صدر در سخنانی با اشاره به اوضاع کشور و «ضرورت اقدام عاجل برای نجات جنوب و سراسر لبنان و جلوگیری از به هدررفتن فرصتها»، ابعاد فداکاریهای شیعیان را برای حل بحران لبنان تشریح کرد. در ادامه، شیخ حسین معتوق نیز در سخنانی بر حمایت خود از تلاشها و مواضع امام صدر به منظور اتحاد مسلمین و وحدت لبنانیان تأکید کرد. از سوی دیگر، امام صدر از سفر خود به چند کشور عربی در اواخر هفته جاری، با هدف آگاهی از تحولات جدیدِ مسائل لبنان و منطقه خبر داد. امام در این سفر از کشورهای سوریه، تونس، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و چند کشور غرب افریقا دیدار خواهد کرد.
امام صدر در مصاحبه با روزنامه البیرق، درباره اوضاع بینالمللی و خطرهای پیش روی لبنان صحبت کرد. در مهمترین بخشهای این مصاحبه چنین آمده بود:
- لبنان در معرض خطر فروپاشی قرار دارد و جز وفاق و اتحاد، راهی برای نجات آن متصور نیست.
- با اسکان (توطین) فلسطینیان در لبنان مخالفم. شیعیان لبنان بیش از هر گروه دیگر تحت تأثیرات سوء حوادث اخیر قرار داشتهاند و با خون خود بهای سنگینی پرداختهاند.
- اینجانب شخصاً در معرض شدیدترین حملات قرار دارم، زیرا یکی از نمادهای همزیستی میان اسلام و مسیحیت بودهام و نخستین هدف این توطئه، ضربهزدن به این همزیستی است.
امام صدر، سرلشکر علیالشاعر، سفیر عربستان سعودی در لبنان، را به حضور پذیرفت. در این دیدار مسئله جنوب لبنان و مواضع دولت عربستان درباره مسائل مختلف جهان عرب بررسی شد. امام در سفر به عربستان درباره این مسائل با مسئولان سعودی گفتوگو کرده بود.