صنعتی جدیدی که هیئت وزیران تصویب کرده است، تبادل نظر کردند.
دکتر عبدالحلیم محمود، شیخ الأزهر، دیروز نامهای را از امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، دریافت کرد. امام در این نامه درباره اوضاع لبنان، بهویژه جنوب، و لزوم اقدام سریع و گسترده برای پایاندادن به ناآرامیها و مشکلات ناشی از تعلل اسرائیل در عقبنشینی از جنوب، درگیریهای مکرر میان افراد مسلح و نیروهای بینالمللی در جنوب مطالبی مطرح کرده است. شیخ محمود فرحات، دبیرکل مجلس اعلا، نامه امام را به شیخ الأزهر تسلیم کرد.
روزهای دوشنبه و سهشنبه گذشته امام صدر در شهر دمشق با تنی چند از مسئولان سوری دیدار کرد و پس از بازگشت به بیروت، عصر دیروز در گفتوگویی اظهار داشت: «تلاش ما نزدیککردن دیدگاهها به منظور دستیابی به توافق در همه مسائلی است که برای لبنان و سوریه اهمیت دارد، بهویژه آنکه جنوب لبنان اوضاع ناگواری را پیش رو دارد.»
طبق برنامه اعلامشده، امام موسی صدر در ابتدای هفته آینده و در پاسخ به دعوت رسمی مقامات الجزایر، بیروت را به مقصد این کشور ترک خواهد کرد. امام صدر در این سفر درباره مسائل خاورمیانه، بهویژه لبنان و جنوب آن با هواری بومدین، رئیسجمهور الجزایر، تبادلنظر میکند. به گفته منابع نزدیک به مجلس اعلای شیعیان، در روزهای آینده احتمال دیدار امام صدر با یاسر عرفات، رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، به منظور گفتوگو درباره مسئله جنوب پیش از زمان عقبنشینی اسرائیل وجود دارد.
امام صدر در دیدار با فرستاده مراجع تقلید ایران، نامههایی درباره وقایع اخیر ایران از وی دریافت کرد.
امام صدر در مصاحبه با مجله لا روو دو لیبان تصریح کرد: «تمام توان و نیروی خود را در خدمت به لبنان قرار دادهام، با وجود این اعضای جبهه لبنان و هم مخالفان آنها به من حمله میکنند. درمورد رابطه من با فلسطینیان، اتهامات و برداشتهای نادرستی مطرح شده است. لبنانیان باید سرنوشت خویش را به دست خود رقم بزنند و تمایل خود را به همزیستی مسالمتآمیز احیا کنند.»
با نزدیکشدن زمان عقبنشینی و خروج نیروهای اسرائیلی از منطقه، امام صدر دیروز در تماس با تنی چند از مسئولان، اعضای مجلس اعلای شیعیان و نمایندگان شیعه پارلمان، اوضاع جنوب را بررسی کرد.
لبنان حکمفرما شود و اقدامات عملی خود را نیز با برقراری تماسهای متعدد آغاز کردهاند و آن را ادامه خواهند داد. من نیز جزئیات ملاقاتهای خود را با آنان به اطلاع جناب رئیسجمهور خواهم رسانید و با مسئولان سوری و دیگر طرفهای ذیربط نیز تماس خواهم گرفت. با وجود بحرانیبودن وضع جنوب، من همواره این ضربالمثل لبنانی را به یاد میآورم که میگوید: «در اوج بحران گشایش حاصل میشود»، زیرا رویکرد مسئولانه به موضوع حاکی از آن است که طرفهای لبنانی و عربی به خط قرمز رسیدهاند و چارهای ندارند جز اینکه بحران موجود را با رویکرد مثبت به اوضاع لبنان و منطقه حل کنند.»
امام صدر با حضور در کاخ ریاستجمهوری در بعبدا، به مدت یک ساعت با رئیسجمهور، الیاس سرکیس، گفتوگو کرد و وی را از نتایج مذاکرات انجامشده در سفر اخیر خود به عربستان سعودی و تلاشهای مسئولان این کشور به منظور کمک به دولت لبنان برای عبور از این مرحله دشوار، آگاه کرد.
امام پس از دیدار با رئیسجمهور به خبرنگاران گفت: «پس از بازگشت از عربستان سعودی، لازم بود به دیدار جناب رئیسجمهور بروم و خلاصهای از مذاکرات خود را با مسئولان سعودی به اطلاع ایشان برسانم و تحلیل ایشان را درباره اوضاع کنونی و وظایفی بشنوم که مردم از جمله خود من باید بر عهده بگیریم. من به نوبه خود تلاشهایم را برای ایجاد موضع متحدِ اعراب، دست کم در لبنان، ادامه خواهم داد، حتی اگر در جهان عرب و بر سر مسائل دیگر اختلاف وجود داشته باشد. همه ما امید بسیاری به اجلاس سران لبنان و سوریه داریم، زیرا سوریه در جایگاه همسایه و عضو حاضر در میان نیروهای بازدارنده عربی و نیز با تأثیرگذاری بر همه طرفهای لبنانی، نقش مهمی در حل بحران خواهد داشت و جناب رئیسجمهور هم با توجه به رابطه نزدیک و برادرانه که با جناب حافظ اسد دارند، بهترین و نزدیکترین راه برای حل همه مشکلات به شمار میآیند.» ایشان در ادامه درباره اوضاع جنوب گفت: «شکی نیست که اوضاع جنوب، بحرانی و نگرانکننده است و اگر این وضعیت ادامه یابد، خلأ سیاسی موجود در آنجا همه منطقه را تهدید میکند، یعنی ممکن است جنوب به عرصه درگیریها و نبردهای بینالمللی مبدل شود. هیچ مانعی وجود ندارد که بتواند از این واقعه جلوگیری کند و هیچکس خواهان چنین وضعی نیست و به عقیده من این وضعیت بحرانی موجب خواهد شد که همه طرفهای درگیر به وخامت اوضاع و خطرهایی که ممکن است نابودی همگان را رقم بزند، توجه کنند.»
ایشان در پاسخ به پرسشی درباره دیدار صورتگرفته در دوحه لبنان [در منزل سلیم الحص نخستوزیر] تصریح کرد: «من بهخوبی میدانم که جناب سلیم الحص انسانی صادق، دقیق و بیطرف است و هنگامی که ایشان ابراز خوشبینی کند، ما هم امیدوار میشویم. به علاوه، درک عمیقی در جهان عرب پدید آمده که در همین مسیر گام برمیدارد و به هم پیوستن این عوامل، حتماً مایه امیدواری خواهد بود.»
امام صدر نیز با آقای میشال ضومط، وزیر صنایع و نفت و کشاورزی، دیدار کرد و با او درباره طرحهای دو وزارتخانهاش گفتوگو کرد. آنان درباره سیاست
امام صدر در ریاض با شاهزاده فهد بن عبدالعزیز، ولیعهد عربستان، و شاهزاده عبدالله، معاون نخستوزیر و فرمانده گارد ملی این کشور، دیدار کرد.
امام صدر پیش از ظهر دیروز پس از سفری چهار روزه به عربستان سعودی، به بیروت بازگشت. ایشان در این سفر با ولیعهد شاهزاده فهد و شاهزاده عبدالله، معاون نخستوزیر و رئیس گارد ملی این کشور، دیدار کرده بود. در مراسم استقبال از امام در فرودگاه بیروت، علی الشاعر، سفیر عربستان در لبنان، و تنی چند از شخصیتهای کشوری حضور داشتند. امام در بدو ورود به بیروت در سخنانی تصریح کرد:
«بهزودی به دیدار رئیسجمهور خواهم رفت و پس از آن، با نخستوزیر و یاسر عرفات، رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، دیدار خواهم کرد. همچنین، برای ملاقات با مسئولان سوری و بررسی اوضاع جنوب و تأکید بر ضرورت تلاش به منظور جلوگیری از هرگونه نبرد و درگیری در این منطقه، که نه تنها لبنان، بلکه سراسر جهان عرب را گرفتار خواهد کرد، به دمشق خواهم رفت.»
امام در پاسخ به پرسشی گفت: «تشدید بحران و رنج جنوب لبنان، چنین اقتضا میکند که همه شهروندان با هرچه در توان دارند برای رفع بحران و کاستن از رنج وطن و هموطنان تلاش کنند و بدینسان، وظیفه ملی و قومی خود را ادا کنند و پشتیبان حکومت مشروع لبنان باشند. تردیدی نیست که اوضاع کنونی جنوب، بهویژه تعلل اسرائیل در عقبنشینی از این منطقه و نیز درگیریهایی که میان عناصر مسلح و نیروهای حافظ صلح بینالمللی روی میدهد، ماهیت جنگ را دگرگون خواهد کرد و آن را به بحرانی بینالمللی مبدل خواهد ساخت که طرفهای ذیربط هم از حل آن ناتواناند.» ایشان در ادامه افزودند: «در سفر به عربستان سعودی، نظر خود را درباره اوضاع جنوب به اطلاع مسئولان این کشور رساندم و آنان را از نگرانی موجود درباره خلأ حاکمیت آگاه کردم که پس از عقبنشینی اسرائیل پیش خواهد آمد؛ و در چنین اوضاعی اگر دولت لبنان با همکاری سازمان ملل خلأ موجود را پر نکند، منطقه به عرصه منازعه قدرتهای بزرگ تبدیل خواهد شد و آنچه در منطقه شاخ آفریقا و در زئیر اتفاق افتاد، تکرار میشود. از این رو، نباید جنوب از حضور حاکمیت قانونی لبنان خالی بماند. همچنین، نباید درگیری میان عناصر مسلح و نیروهای بینالمللی تکرار شود یا ادامه یابد، زیرا ادامه این وضع یا به عقبنشینی و خروج نیروهای بینالمللی از جنوب منجر میشود و یا چیزی شبیه جنگ کُره پدید خواهد آورد و طولی نمیکشد که مسئله جنوب لبنان به مسئلهای بینالمللی تبدیل میشود و این بزرگترین خطری است که لبنان و لبنانیان از آن آسیب دیدهاند. از مسئولان سعودی خواستم که همه توان خویش را برای پایبندی همه طرفهای حاضر در جنوب به قطعنامههای 425 و 426 شورای امنیت به کار گیرند، زیرا سزاوار نیست که جنوبیان چنین محروم بمانند و سرزمین آنان به منطقه عاری از حاکمیت تبدیل شود و اینگونه مورد بیتوجهی مطلق قرار گیرند.» امام صدر در ادامه تصریح کرد: «مسئولان سعودی مشکل جنوب لبنان را بهخوبی درک میکنند و همه توان خود را در محافل لبنانی، عربی و بینالمللی به کار گرفتهاند تا این مشکل حل شود و آرامش و ثبات و همدلی در
علی حمدی الجمال، گزیدهای از نامه خود را به امام موسی صدر منتشر کرد که در آن با تشریح وضعیت لبنان، از بینالمللیشدن مسئله جنوب ابراز نگرانی کرده بود. وی از امام خواست که به منظور کاستن از شدت بحران، شرحی درباره وضع لبنان بنویسد.
الف. امام صدر برای سفری سهروزه به دعوت رسمی مسئولان سعودی، بیروت را به مقصد ریاض ترک کرد. در مراسم بدرقه رسمی ایشان، امین البزری، به نمایندگی از رئیسجمهور، و عبدالرحمن الشیخه، مدیرکل مراسم و روابط عمومی هیئت دولت، به نمایندگی از نخستوزیر در فرودگاه حضور یافتند. همچنین، شماری از نمایندگان و شخصیتهای شیعه و اعضای مجلس اعلای شیعیان در این مراسم حضور داشتند. به گفته منابع آگاه در مجلس اعلای شیعیان، امام در این سفر علاوه بر رایزنی درباره اوضاع جنوب، مناسک عمره را نیز بهجا خواهند آورد. امام صدر پیش از ترک بیروت در گفتوگویی تصریح کرد: «اوضاع جنوب بسیار خطرناک است و ادامه آن نه فقط برای لبنان، بلکه برای سراسر جهان عرب پیامدهای ناگواری به همراه خواهد داشت.» امام با اشاره به اینکه اوضاع کنونی موجب بروز اختلافات خواهد بود، افزود: «من از اوضاع جنوب نگرانم و لازم است تماسهایی با برادران عرب برقرار شود تا هرچه سریعتر برای جلوگیری از آغاز درگیری و بحران تلاش کنند، که اگر چنین وضعی پدید آید نه فقط لبنان، بلکه همه کشورهای عربی شاهد وقایع ناگوار خواهند بود.»
ب. امام صدر اندکی پیش از سفر به عربستان در ملاقات با شماری از نمایندگان شیعه پارلمان، ضمن بررسی نبردهای جاری در جنوب لبنان، هشدار داد که بازی قدرت میان برادران عرب در جنوب، اکنون به بازی میان قدرتهای بزرگ تبدیل میشود و در چنین حالتی، حقوق لبنانیان و فلسطینیان و دیگران، اولویت خود را از دست میدهد و پس از منافع بزرگان، در درجه دوم اهمیت قرار میگیرد. امام در ادامه سفر روبرتو گوییر، معاون سیاسی دبیرکل سازمان ملل، به منطقه را برای مأموریتی به منظور هشدار به طرفهای ذینفع در جنوب و تأکید بر ضرورت اتخاذ تصمیماتی برای بازگرداندن امنیت و صلح به منطقه برشمرد.
ج. امام صدر تلگرافی خطاب به امام خمینی در نجف ارسال کرد که در آن چنین آمده بود: «علمای همه مذاهب اسلامی، کشتارها و جنایاتی را که در ایران بر ضد مردم، علمای دین و در تعارض با اصول انسانی صورت میگیرد، محکوم کردهاند. خطبههای روز جمعه گذشته به این موضوع اختصاص داده شد و تلگرافهای ارسالی به مراجع قم که یک هفته از ارسال آنها میگذرد، تا کنون بدون جواب مانده است. همه ما چشم به راه خبر سلامتی و ارشادات شماییم.»
تجاوز اسرائیل میپردازیم. خلاصه تماسهای خود را با رئیسجمهور در میان گذاشتم و از توافقی که در پارلمان برای صدور بیانیه اخیر رخ داده است، اظهار خشنودی کردم. بیانیهای که من و هر ناظری آن را سنگِ بنای وفاق ملی میداند. مردم لبنان با وجود مشکلات بزرگ و گسترده و اوضاع دشوار جهان عرب، مدتها چشم به راه رسیدن به چنین وفاق ملی بودهاند. اگر لبنانیان با هم متحد و یکپارچه باشند، هیچ مشکلی حلنشده باقی نخواهد ماند. نشانههای حل بحران پدیدار شده و نخستین گامهای عملی هم برداشته شده که در تحرک رئیسجمهور با هدف دستیابی به امنیت و وفاق، شاهد آن بودیم. إنشاءالله حل مشکلات اجتماعی کشور میسر خواهد شد.» امام در پاسخ به این پرسش که آیا سفرهای ایشان به کشورهای عربی دستاوردهای مثبتی برای لبنان و جنوب دربر داشته، گفت: «نقش ما محدود است و آن تکمیل و حمایت از اقدامات مهم و اساسی رئیسجمهور در مبارزه با اشغال و پایاندادن به آن است. خوشبینیهایی وجود دارد که به لطف خدا اسرائیل عقبنشینی خواهد کرد.» ایشان در پاسخ به پرسش دیگری درباره اینکه آیا اقدامات مؤثر اخیر پارلمان، آغاز دوران آرامش و ثبات خواهد بود، گفت: «حتماً چنین خواهد بود. بدیهی است که اختلافات موجب شکاف و تفرقه است و با وجود شکاف در هر کشوری، قدرتهای خارجی میتوانند دخالت کنند و مشکلاتی پدید آورند. اما اگر وفاق و همدلی حاکم شود، هیچ شکاف و منفذی باقی نمیماند که مشکلات و بحرانها از آن نفوذ کند. بنابراین، اقدام پارلمان نشاندهنده آن است که آیندهای بهتر در انتظار ماست.»
امام موسی صدر در دیدار با محمد یزید، سفیر الجزایر در لبنان، مقدمات لازم برای سفر به الجزایر را بررسی کرد. این سفر در اوایل هفته آینده صورت خواهد گرفت.
الف. امام صدر در مقر مجلس اعلای شیعیان در حازمیه، محمود حطب، مدیرکل جدید اوقاف اسلامی، را به حضور پذیرفت و با وی درخصوص مسائل لبنان، وقایع اخیر ایران و لزوم هماهنگی میان تمامی مسلمانان برای تلاش منسجم در راه پاسداری از کرامت و محافظت از جایگاه علمای اسلام، تبادلنظر کرد.
ب. امام صدر در پاسخ به نامه هاشم طه، دانشجوی لبنانی مقیم دوسلدورف آلمان، نامهای خطاب به وی ارسال کرد و به پرسش او درباره موضع امام درقبال حضور نیروهای بینالمللی در لبنان پاسخ داد. امام در نامه خود با تشریح زمینههای وقوع حوادث لبنان و اهمیت حفظ الگوی لبنان، بر ضرورت پایبندی و اجرای قطعنامههای 425 و 426 و خودداری از برخورد با نیروهای بینالمللی تأکید کرد و نکاتی را درباره اهداف تحصیل و چگونگی رفتار دانشجویان در خارج از کشور یادآور شد.
فلسطین بازنگری و ساماندهی شود و بسیاری از نمایندگان پارلمان لبنان برای هماهنگی میان مسئله فلسطین و اوضاع لبنان، به اهمیت این موضوع توجه دارند. امام تصریح کرد: «تجربه کشورهای عربی درمورد اسرائیل در سی سال گذشته امیدوارکننده نبوده است و درمورد امکان عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان نمیتوان خوشبین بود.» ایشان از اقدام وزیر خارجه و نخستوزیر اسرائیل -که پیش از پایان عقبنشینی اسرائیل از جنوب به ایالات متحده سفر کردهاند- و دیدار آنان با رئیسجمهور آمریکا اظهار شگفتی کرد و با اشاره به مشکلات ناشی از ضعف موقعیت جهان عرب و لبنان، افزود: «تنها راه مقابله با اسرائیل تقویت موضع لبنان و اعراب است.» امام در پایان خاطرنشان کرد که در صورت خارجنشدن اسرائیل، لبنانیان باید وظیفه آزادسازی سرزمین خود را برعهده گیرند و این به معنای مقاومت مسلحانه خواهد بود.
ج. امام صدر در بدو ورود به بیروت در سخنانی تصریح کرد: «پیامدهای اشغال جنوب که به دنبال بحران خونین لبنان به وقوع پیوست، مردم لبنان را در حال عبور از دشوارترین مرحله تاریخ قرار داده است و اکنون، همهچیز در معرض آزمون است و لبنان در نقطه عطف سرنوشتساز قرار دارد.» امام در ادامه افزود: «اکنون، همه شهروندان از عمق مسئولیت تاریخی خود آگاهاند و آن را فراتر از هر وظیفهای میشمارند. بدینترتیب، آنان که باید توجه پیدا کنند، مواضع اخیر شرافتمندانه و غیرمنتظره پارلمان را درک میکنند که با صدور بیانیهای فراتر از همه مفاهیم، توانست طرفهایی را که تا دیروز یا حتی تا چندین ساعت گذشته با هم به شدت در تعارض بودند، کنار هم قرار دهد. توافق بر سر مسائل سرنوشتساز که هیچگاه در آنها اتفاقنظر نبوده است، دستاوردی مهم بهشمار میآید.» امام صدر ضمن دعوت از لبنانیان برای اتحاد و همبستگی، گفت: «طلوع سپیدهدم لبنان نزدیک است.»
امام صدر عدنان الحکیم، رئیس حزب النجاده، را به حضور پذیرفت و پس از دیدار با وی اعلام کرد: «در اوضاع کنونی، دیدار و ملاقات میان بزرگان و شخصیتهای اسلامی، بیش از هفتههای گذشته ضرورت دارد و ما از این اقدام حمایت میکنیم و برای اجرای آن همکاری خواهیم کرد.»
امام صدر در دیدارِ عاصم قانصوه، دبیرکل سازمان حزب بعث، با وی درباره اوضاع سیاسی و ساختار جدید پیشنهادی پارلمان و نیز تشکیل کابینه جدید تبادلنظر کرد.
امام صدر با حضور در کاخ ریاستجمهوری در بعبدا، با الیاس سرکیس، رئیسجمهور لبنان، دیدار و گفتوگو کرد و پس از آن دیدار اظهار داشت: «سفر به کشورهای عربی را آغاز کردهام و آن را ادامه خواهم داد. در این سفرها به اوضاع جنوب و ابعاد
گشایش و فرج است.» امام در ادامه افزود: «درباره مسائل جنوب و آینده آن نیز سخن گفتیم و مراحل عقبنشینی نیروهای متجاوز اسرائیل و مشکلات موجود و روشهای غلبه بر آن را بررسی کردیم. به عقیده من مهمترین دستاورد این دیدار، پاسداری از بخش عمده احترام وطن است که آن وحدت نیروهای خیرخواه وطن و همکاری و تبادلنظر آنهاست، بهویژه پس از آنکه همگان درباره گردهمایی نمایندگان ملیگرای پارلمان، تحلیلی بهدور از واقعیت ارائه کردند. خطاب به صائب سلام نیز اظهار داشتم که در جایگاه شهروندی جنوبی، این گردهمایی را که جبهه ملی پاسداری از جنوب ترتیب داده، تلاشی همسو با فعالیتهای جناب صائبسلام و تجمع اسلامی میدانم که همه نیروهای خیرخواه و ملیگرای کشور را گرد هم آورده است که به وحدت، کرامت، حاکمیت و آینده لبنان و نقش ممتاز آن در منطقه اهمیت میدهد.»
ب. امام در گفتوگویی ویژه تصریح کرد که بینالمللیکردن مسئله لبنان تقریباً غیرممکن است.
الف. امام صدر در سفر به کشورهای همسایه عازم دمشق و اَمان شد و در پایتخت اردن با ملکحسین پادشاه این کشور دیدار کرد. بنا بر نقل منابع نزدیک به امام، اوضاع لبنان، جهان عرب و تحولات اخیر و توجه و اهتمام پادشاه اردن به اوضاع لبنان و همچنین، تأثیر وی بر برخی گروههای لبنانی در مسیر رسیدن به وفاق ملی، محور اصلی گفتوگوها بوده است.
ب. روزنامه اردنی الدستور دیروز گفتوگویی از امام صدر منتشر کرد که در بخشهایی از آن چنین آمده بود: «رهبران فلسطینی باید منافع لبنان را کاملاً جدی بگیرند و خواهان تحقق آن باشند تا منافع لبنان با مسئله فلسطین تعارض پیدا نکند. اگر فلسطینیان چنین کنند، حمایت و فداکاری بیشتری را از لبنانیان شاهد خواهند بود.» امام صدر در ادامه درباره ساختار کابینه پیشنهادی لبنان به خبرنگار الدستور چنین گفت: «گفتوگو درباره تشکیل کابینه زمانی میسر خواهد بود که روند وفاق ملی که پارلمان در حال اجرای آن است، به نتیجه برسد. اگر وفاق ملی، حتی به شکل ساده و ابتدایی آن، محقق شود، آنگاه تشکیل کابینهای از چهرههای سیاسی فرصت مناسبی برای حل بحران فزاینده خواهد بود.» امام در ادامه با اشاره به اینکه ادامه بحران لبنان که بحرانی سیاسی است، موجب بروز مشکلات اجتماعی و اقتصادی نیز خواهد بود، افزود: «در این مرحله بحران لبنان بسیار پیچیدهتر از مراحل قبلی است، بهویژه آنکه فضای حاکم بر جهان عرب نیز چندان امیدوارکننده نیست.» ایشان در بخش دیگری از سخنان خود تصریح کرد: «لبنانیان و بهویژه اهل جنوب، باید وظیفه آزادسازی سرزمین خویش را خود به عهده گیرند. در مرحله بعد، نقش اعراب در حمایت از مواضع لبنان اهمیت خواهد داشت.» امام در ادامه بر این نکته تأکید کرد که لازم است روابط لبنان و
پیش روی ماست که هراندازه هم دشوار باشد، آن را خواهیم پیمود. تاریخ لبنان و دین ما از دشواریها و قهرمانیها آکنده است.»
ایشان درخصوص امنیت مناطق جنوبی تصریح کرد: «تدابیر لازم را سازمان ملل اتخاذ خواهد کرد و تماسهای ما و دولت در اینباره همچنان ادامه دارد.» سپس، امام در بازدید از اردوگاه صیدا تصریح کرد: «اکنون در حالی با شما سخن میگویم که خود نیز یکی از شما هستم. جراحت شما، رنج و جراحت ماست و مصیبت شما، مصیبت ماست. اگر میهن ما یکپارچه و متحد میماند، آنچه امروز پیش آمده، اتفاق نمیافتاد. متزلزلشدن وحدت موجب بروز این وضعیت شد. وحدت ملی دژ محکمی برای پاسداری از سرزمین به شمار میآید. باید بازگردیم تا نشان دهیم که زمین از آنِ ماست و ما استحقاق آن را داریم و میتوانیم آن را پاس بداریم. طمعورزیهای اسرائیل در لبنان و غیر آن بر کسی پوشیده نیست.»
امام صدر در دیدارِ اوبر آمری، سفیر اتریش، بر ضرورت حضور نیروهای اتریشی در جمع نیروهای حافظ صلح بینالمللی در جنوب تأکید کرد و حضور اتریش را واجد ابعاد و معانی مختلف برشمرد.
درپی درگیری میان دو منطقه شیاح و عینالرمانه، امام صدر وارد عمل شد و با تنی چند از مسئولان دولتی و بزرگان شیعه در شیاح تماسهایی برقرار کرد و درگیریها با دخالت چندین جریان سیاسی متوقف شد. امام صدر نیز در پیامی تصریح کرد:
«این درگیریها بخشی مهم و در واقع، آخرین گام در توطئهای است که وطن را درمینوردد و جز دشمن کسی از آن سود نمیبرد. از این رو، لازم است هرچه سریعتر درگیریها پایان یابد.» امام در ادامه خاطرنشان کرد: «تا زمانی که نیروهای بازدارنده عربی تحت فرمان دولت لبناناند، و باتوجه به اینکه نیروهای امنیتی لبنان نیز فعالیت خود را از سر گرفتهاند، وظیفه ما یاریرساندن به نیروهای حکومتی و تلاش برای کاستن از ابعاد درگیریها و یاریرساندن به آسیبدیدگان است.» ایشان در ادامه تأکید کرد: «تعرض به یک شخص یا به آتشکشیدن یک فروشگاه نباید موجب شود که دیگران به بهانه دفاع از خود، وارد درگیریها شوند.»
الف. امام صدر به اتفاق حسین الحسینی، نماینده پارلمان، با حضور در منزل صائب سلام، نخستوزیر، با وی گفتوگو کرد. امام پس از آن دیدار گفت: «هموطنانی که در هنگام دشواری برای میهن احساس نگرانی میکنند، با جناب صائب سلام همراهاند. اینگونه است که نگرشی روشنتر و عزمی قویتر و بخششی بیشتر پیدا میکنیم. موضوع گفتوگوی ما درباره امنیت بود و بر لزوم حمایت از حاکمیت مشروع دولت که از طریق نیروهای بازدارنده اعمال میشود، تأکید شد. موضع همه رهبران سیاسی، حمایت از حاکمیت مشروع دولت است که لبنان بدون آن پابرجا نخواهد بود و این موضع یکسان در میان همه بزرگان کشور، نشانه خیر و علامت نزدیکشدن دوران
محمدعلی حرکان، دبیرکل اتحادیه جهان اسلام در مکه مکرمه، بود. همچنین، منابع نزدیک به مجلس اعلا اعلام کردند که مراجع بزرگ تقلید ایران مردم را به برگزاری همایشها و تجمعات عظیم برای حمایت از ملت لبنان فراخواندهاند. تلگرافهایی نیز از آیات عظام گلپایگانی و شریعتمداری واصل گردید. آیتالله سیدکاظم شریعتمداری هیئتی را هم برای آگاهی از اوضاع لبنان و اظهار همدردی با ملت این کشور به بیروت اعزام کرد.
الف. امام صدر در گفتوگو با مجله الحوادث، ضمن اظهارنظر درباره حضور نیروهای بینالملل در جنوب، خواستار مقاومت نکردن در برابر آنها یا درگیر نشدن با آنها را خواستار شد. در بخشی از سخنان ایشان چنین آمده بود: «ورود نیروهای بینالمللی به جنوب کاملاً مورد قبول و موافقت ماست و ما به حمایت و پاسداری از جنوب ادامه خواهیم داد، هرچند گرفتار مصایب عظیم شویم.»
ب. امام صدر در ادامه تلاشهای خود برای ساماندهی امور آوارگان جنوب و ایجاد زمینه بازگشت آنان به روستاهای خود، دیروز از شماری از مؤسسات اجتماعی مسئولِ رسیدگی به امور آوارگان در بئرحسن، خلده و الغبیری بازدید کرد.
در پی بازگشت شیخ حسن خالد، مفتی اهل سنت لبنان، از عربستان سعودی، امام صدر با وی دیدار و درباره مسائل و تحولات جاری، بهویژه اوضاع جنوب با وی تبادلنظر کرد.
امام صدر و شیخ محمد یعقوب پیش از ظهر امروز در حضور شیخ احمد الزین با شیخ محمد انیس حمود، مفتی شهر صیدا، دیدار کرد. پس از آن امام با دکتر نزیه البزری، نماینده صیدا در پارلمان، و نیز با خاندان الزعتری دیدار و سپس، با حضور در الغازیه، از حسینیه این روستا بازدید کرد و ناهار میهمان محمد غدار بود. پس از صرف ناهار، امام و همراهان در اردوگاه آوارگان جنوب موسوم به الطویلیه در نزدیکی الغازیه حضور یافتند و امام پس از استماع گلایهها، سخنان و درخواستهای ساکنان اردوگاه، در حالی که در کنار آنها بر روی زمین نشسته بود، گفت:
«سخنانی میشنوم که از فقدان همت بلند حکایت دارد. وقتی کسی میگوید که فرزندان جوانم را در جنوب برجا گذاردهام و زنان و کودکان را با خود آوردهام، این سخن در اوج شهامت و شرافت بیان میشود. زیادهخواهیهای اسرائیل و دیگر متجاوزان بر کسی پوشیده نیست. ایستادگی و صلابت انسانها سرزمین را پاس میدارد و باید در قالب کاروانهای سازمانیافته به جنوب بازگردیم. ما نیز إنشاءالله در اینجا، در الغازیه و صیدا و در زمان عزیمت به آنجا در کنار شما خواهیم بود. ارتباط ما با شما برقرار خواهد بود و باید از طریق سازمان ملل و صلیب سرخ ارتباط را ادامه دهیم تا اخبار قطع نگردد. فقط یک راه
امام موسی صدر، ریاض طه، رئیس سندیکای روزنامهنگاران، را به حضور پذیرفت. در این دیدار روشهای مطرح شدن مسئله جنوب در مطبوعات بررسی شد.
الف. امام صدر در خطبههای نماز جمعه که در مسجد الصفا برگزار شد، بر این نکته تأکید کرد که جنوب در نتیجه توطئهای بینالمللی و درپی بیتوجهیهای اعراب به اشغال درآمده است و در واقع، اعراب مسئول آغاز درگیریها در جنوباند و برخی مسئولان آن زمان که با استقرار مقاومت فلسطین در جنوب موافقت کردند، در عمل موجب بروز فاجعه جنوب شدند. جنوب از گذشته تا کنون بهتنهایی بار سنگین مشکلات را بر دوش داشته است. ایشان در ادامه با دعوت از اهالی جنوب برای بازگشت به منطقه و تلاش برای آزادی سرزمین خود، تصریح کرد: «اگر دشمن با پای خود بیرون نرود، مسئولیت بیرون راندن او فقط بر عهده ما خواهد بود و از هیچیک از کشورهای برادر عربی و از مقاومت فلسطین نمیخواهیم که در حل این مشکل ما را یاری کنند. ما خود این امر را برعهده خواهیم گرفت.»
ب. امام صدر، تنگرید ایبسون، سفیر نروژ در لبنان، را به حضور پذیرفت و در گفتوگو با وی، اوضاع ناگوار جنوب را بررسی کرد که در پی مهاجرت و آوارگی شمار بسیاری از اهالی منطقه پدید آمده است و بر ضرورت عقبنشینی فوری اسرائیل و بازگشت اهالی به روستاها و منازل خود تأکید کرد. پس از آن دیدار، امام صدر در گفتوگویی اعلام کرد که با سفیر درخصوص «وضعیت نیروهای نروژی حاضر در جمع نیروهای بازدارنده بینالمللی و مسئله تمرکز آنان در منطقه مرجعیون و اوضاع سیاسی کشور و ضرورت همکاری اهالی جنوب با نیروهای بینالمللی» مذاکره کرده است. سفیر نروژ نیز اعلام کرد که نیروهای این کشور برای خدمت به لبنان و بازگرداندن امنیت به جنوب و حفظ صلح به منطقه اعزام شدهاند.
هانی الحسن، مشاور سیاسی یاسر عرفات، دیروز در دیدار با امام موسی صدر، تحولات جنوب را بررسی کرد.
امام صدر در دیدار دیروز با سرتیپ علی الشاعر، سفیر عربستان سعودی، درباره تحولات سیاسی مرتبط با مسئله اجرای قطعنامه شورای امنیت بحث کرد.
از سوی دیگر، تلگرافهایی از جانب مراجع عظام در محکومیت تجاوز اسرائیل به جنوب و دعوت از سازمانهای بینالمللی و کشورهای عربی برای تلاش به منظور پایاندادن به اشغال و یاری به آوارگان و بازگرداندن آنان به خانه و کاشانه خود، به مجلس اعلای شیعیان ارسال شد. مهمترین آنها تلگراف آیتالله سیدمحمدباقر صدر و تلگراف شیخ