از خروج سلیمان فرنجیه، رئیسجمهور پیشین، از عضویت جبهه لبنان و پس از فروپاشی جبهه چپگرای افراطی که خواهان تشکیل حکومتهای محلی بود، اکنون خطر تجزیه لبنان به کلی از میان رفته است. امام صدر احتمال وقوع بحرانی خونین و فراگیر را همانند آنچه در سالهای 1975 و 1976 میلادی روی داده بود، بعید دانست. اما به گفته ایشان، باتوجه به «کینهتوزیها و انگیزههای سیاسی و وجود سلاحهای متعدد در لبنان»، احتمال ترور اشخاص در آینده همچنان وجود دارد.
ب. امام صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، پیش از ظهر دیروز برای دیدار با تنی چند از مسئولان سوری و مذاکره درباره اوضاع امنیتی و سیاسی لبنان و جهان عرب، بیروت را به مقصد دمشق ترک کرد.
الف. امام صدر با حضور در منزل صائب سلام، نخستوزیر سابق لبنان، در گفتوگوی دوساعته با وی درباره اوضاع سیاسی و امنیتی کشور تبادل نظر کرد.
ب. امام صدر روز گذشته کاردار سفارت لیبی در لبنان، آقای محمود بن کوره، را به حضور پذیرفت. آقای کوره دعوت رسمی دولت لیبی را برای دیدار امام با سرهنگ معمر قذافی به ایشان ابلاغ کرد. کاردار لیبی از امام خواست که سفرش را روز نوزدهم و یا بیستم اوت 1978 میلادی انجام دهد. امام دعوت را پذیرفت، ولی تعیین زمان سفر را به وقت دیگری موکول کرد.
الف. امام صدر با حضور در منزل سلیم الحص، نخستوزیر، در منطقه الدوحه، با وی درباره مسائل مختلفی همچون اعزام ارتش لبنان به جنوب، تلاشهای سیاسی طرفهای مختلف برای تسهیل در روند اعاده حاکمیت و بازگرداندن کشور به وضع طبیعی گفتوگو کرد. امام پس از این ملاقات گفت: «در این دیدار مباحثی درباره مراحل اعزام ارتش به جنوب و تلاشهای صورتگرفته برای رفع موانع موجود در این راه، گفتوگو کردیم. همچنین، اوضاع امنیتی و تلاشهای سیاسی را با هدف گردهمآوردن تشکلهای سیاسی حاضر در صحنه بررسی کردیم.»
در ادامه، امام صدر در پاسخ به پرسشی درباره اطمینانیافتن از اعزام ارتش به جنوب،تصریح کرد: «در اینباره تلاش میکنیم و تا کنون اخبار امیدوارکننده است.»
ب. امام صدر هیئت اعزامی آیتالله سید عبدالله شیرازی (مرجع ایرانی مقیم شهر مشهد) را در محل احداث بیمارستان الزهراء در منطقه بئرحسن به حضور پذیرفت. اعضای این هیئت هزینه ایجاد بخش جراحی عمومی در این بیمارستان و خرید یک دستگاه آمبولانس و حفر یک حلقه چاه آب را تقبل
منطقه را به سوی فاجعه به پیش میبرد. حاکمیت مشروع دولت و نیز حضور نیروهای بازدارنده، دائماً مورد تعرض و آسیب قرار دارد، بیآنکه جانشینی برای آنها ارائه شود. در چنین اوضاعی، وظیفه ما آن بود که لبنانیها و شخصیتهای ملی را به اتخاذ موضعی متحد و مخالفت با هرگونه تجزیه و محکومیتِ همکاری با دشمن تشویق کنیم تا آنان به این نتیجه برسند که تنها راه حمایت از هممیهنان و حفظ میهن، همان حمایت از حاکمیت مشروع دولت و بازسازی نهادهای ملی است، و نه پناهآوردن به شبهنظامیان و دشمنان و تلاش برای ایجاد مناطق نفوذ. به این منظور من و دیگر برادران تلاشهای ناچیز خود را در راه تشکیل جریان متحد لبنانی بهکار گرفتیم تا به نجات میهن کمک کنیم.»
امام صدر با اشاره به دیدار خود با سلیمان فرنجیه و رشید کرامی، آن دیدارها را فرصتی برای مطرحکردن این راهکارها قلمداد کرد که مورد توجه کامل آنان قرار گرفت.
ایشان درباره آخرین دیدار خود با حافظ اسد، رئیسجمهور سوریه، تصریح کرد: «در گفتوگوی دوساعته با حافظ اسد، درباره اوضاع لبنان تبادلنظر کردیم. ایشان تأکید کرد که استراتژی نیروی بازدارنده و نیروهای سوریه، مبتنی بر حفظ وحدت، امنیت و سلامت لبنان و لبنانیان است و دیگر هیچ. بسیاری از وقایعی که اتفاق افتاده، واکنش طبیعی در مقابل تکتیراندازیها و کشتن بیگناهان و نیروهای ارتش سوریه و نیروهای بازدارنده عربی بوده است.»
امام در پایان با تأکید بر اینکه «جناب رئیسجمهور الیاس سرکیس، تنها کسی است که فرماندهی این نیروها را در دست دارد و با استفاده از آن، امنیت وطن را تأمین میکند»، تصریح کرد: «تماسها را ادامه خواهیم داد و امیدواریم که این تماسها در راه نجات میهن مؤثر باشد.»
شایان ذکر است که امام صدر پیش از این گفتوگو، غسان توینی، نماینده دائم لبنان در سازمان ملل، و عادل عسیران، رئیس سابق پارلمان، را به حضور پذیرفته بودند.
هیئتی از اعضای مجلس شرعی اهل سنت به ریاست شفیق الوزان در ادامه سلسلهدیدارهای خود در حضور شماری از اعضای برجسته مجلس اعلای شیعیان با امام صدر دیدار و گفتوگو کردند.
الف. امام صدر در گفتوگو با روزنامه بحرینی اخبارالخلیج، خواستار برپایی کنفرانس محدود سران عرب به منظور بررسی مسئله لبنان با حضور برخی کشورهای عربی بهویژه سوریه، عربستان سعودی، کویت، الجزایر و لیبی شد. ایشان تصریح کرد که اختلافات اعراب در عرصههای اقتصادی، سیاسی و فکری در لبنان بیش از هر کشور دیگری بازتاب دارد. به گفته امام صدر، علت پیدایش بحران لبنان به مواضع سیاستمداران لبنانی برمیگردد که با وجود حوادث دوساله اخیر هنوز تغییر نکرده است. امام صدر خواستار خلع سلاح و فراخوان اجباری همگان به حفظ امنیت و وفاق و پذیرش دولت مشروع شد و نیروهای بازدارنده عربی را تنها نیروی مناسب برای این مأموریت دانست. به گفته امام صدر، پس
ناگوار در کشور تبدیل شده است. انتظار میرود که در اوضاع کنونی، ارتش سوریه و دیگر نیروهای بازدارنده عرب باقی بمانند و همگی در راه امنیت لبنان و سوریه و دیگر کشورهای عربی تلاش کنند.»
الف. شنبه گذشته امام صدر به همراه حسین الحسینی نماینده پارلمان، با صائب سلام نخستوزیر سابق دیدار و درباره آخرین تحولات کشور گفتوگو کرد. پییر اده در بخشی از این جلسه شرکت کرد. منابع نزدیک به سلام اعلام کردهاند که مذاکرات صورتگرفته در این دیدار، به تشکیل جبهه ملی ارتباط داشته است، زیرا سلام در اینباره دیدگاههای خاصی دارد. همچنین، پیام رئیسجمهور نیز به منظور ارزیابی و تحلیل بررسی شد و درباره اوضاع و احوالی که به تصمیم رئیسجمهور برای استعفا منجر شده، تبادلنظر شد. از طرفی، منابع آگاه هرگونه میانجیگری میان دولت سوریه و سلام را توسط امام صدر نفی کردند.
ب. حافظ اسد، رئیس جمهور سوریه، در دمشق با امام صدر دیدار کرد. به نقل از خبرگزاری عربی سوریه (سانا)، در این دیدار درباره تحولات لبنان گفتوگو شد. گفته میشود که مذاکرات امام در دمشق به تحولات سیاسی آینده ارتباط دارد.
امام صدر پس از سلسلهدیدارها و تماسها در لبنان و سوریه که با هدف کمک به حل بحران لبنان صورت گرفت، در سخنانی با اشاره به اوضاع خطیر جنوب لبنان، این منطقه را کلید حل بحران سراسر لبنان دانست و همگان را به اتخاذ موضع واحد در حمایت از دولت قانونی و نفی تجزیه کشور و محکومیت همکاری با دشمن فراخواند.
امام در سخنان خود تصریح کرد: «اوضاع کلی کشور در تمامی عرصهها و در همه مناطق نگرانکننده است و چنین ایجاب میکند که همه شهروندان در حد توان خویش برای نجات میهن بکوشند. مثلاً در جنوب، که عامل اصلی بحران است، هر روز مشکلات جدیدی را علاوه بر مشکلات دیرینه آن شاهدیم. در نوار مرزی جنوب، افراد مسلح با همکاری دشمن صهیونیستی، خانهها و مزارع را ویران میکنند و اهالی منطقه را میان همکاری نظامی با دشمن و یا آوارگی و دستگیری و شکنجه مخیر میکنند. روستای رشاف ویران شده است. خانههای بنتجبیل و مارونالرأس و دیگر مناطق، بهطور مستمر در معرض گلولهباران قرار دارند. روستای حانین به کلی تخریب شده و فقط یک خانه از آن باقی مانده است. اوضاع دیگر مناطق جنوبی هم بسیار نگرانکننده است و ناامنی و هرج و مرج بر همهجا سایه افکنده. کسی نمیداند که دشمن برای این قطعه از وطن عزیزمان چه نقشهای در سر میپروراند. در شمال و شرق کشور و در بیروت هم آثار و پیامدهای ناشی از درگیریها هنوز روح و جان هموطنان را آزرده میکند. تکتیراندازیهای مستمر موجب میشود که هر روز افراد بیگناه به قتل برسند و عدهای نیز برای نجات بیگناهان، دست به دامان سازمانهای بینالمللی شدهاند. این بحرانِ شدید
برقراری صلح و امنیت در سراسر لبنان گفت: «راه دستیابی به امنیت واضح و مشخص است. به عقیده من تلاش برای ایجاد مناطق نفوذ حزبی باید به پایان برسد و مسئولیت امنیت و پاسداری از کشور، به نیروهای ذیصلاح سپرده شود و آنان وظیفه دارند که ضمن حراست و پاسداری از کرامت مردم، وحدت کشور را حفظ کنند. در این صورت، همه مشکلات به پایان خواهد رسید. مهم آن است که اشخاص و گروهها، خودخواهی و منافع شخصی را کنار بگذارند و ایجاد مناطق نفوذ برای خود را فراموش کنند.»
ایشان در پاسخ به پرسشی درباره مأموریت نیروهای سوریه در لبنان تصریح کرد: «به موجب قطعنامههای دو کنفرانس سران عرب در ریاض و قاهره که بنا به درخواست جناب رئیسجمهور، الیاس سرکیس، و با موافقت همه کشورهای عربی و سازمان ملل منعقد شد، مسئله امنیت لبنان، پایان جنگ داخلی و جلوگیری از ادامه خونریزی و حفظ وحدت لبنان به عهده نیروهای بازدارنده عربی گذارده شد و از همه کشورهای عربی خواسته شد که برای ایجاد این نیرو، نظامیان خود را به لبنان اعزام کنند. اما برخی از کشورهای عربی نمیتوانستند در این زمینه بهطور فعال مشارکت کنند. از این رو، کشور سوریه بخش عمده این مأموریت را به عهده گرفت و طبیعی است که نیروهای بازدارنده عربی، از هر کشوری که باشند، در سراسر لبنان حضور یابند.»
امام در پاسخ به پرسش دیگری درباره ارتباط میان بحران لبنان و مسئله خاورمیانه و میزان تأثیر این مسئله بر اوضاع داخلی لبنان، تصریح کرد: «حقیقت آن است که مسئولان و رهبران لبنانی از سالها پیش برآن بودند که بحران لبنان را از قضیه خاورمیانه جدا سازند و در ابتدا هم موفق بودند. اما این تلاشها در ادامه با مشکلاتی روبهرو شد. در حال حاضر، به سبب وجود شبهنظامیان مورد حمایت اسرائیل در جنوب لبنان، ادامه آن تلاشها بیش از پیش با دشواری همراه شده است. اما تلاش برای جداسازی بحران لبنان از بحران بزرگ خاورمیانه، یا دستکم تضعیف ارتباط میان این دو بحران همچنان ادامه دارد و امیدواریم این تلاشها با موفقیت همراه باشد.»
امام در پاسخ به پرسش دیگری درباره اینکه آیا مذاکرات ایشان با سلیمان فرنجیه به منظور اتخاذ مواضع مشترک برای رویارویی با اوضاع کنونی کشور بوده، اظهار داشت: «بیتردید چنین هدفی را در نظر داریم. دیدار ما با جناب فرنجیه در این اوضاع و مسئولیتهای ما در قبال کشور، بهطور طبیعی چنین ایجاب میکند که در این اوضاع دشوار با جدیت برای مقابله با خطرهای خارجی و داخلی پیش روی لبنان تلاش کنیم. در این دیدار درباره ابعاد مختلف بحران و اقدامات لازم در این زمینه گفتوگو کردیم و دریافتم که جناب فرنجیه با جدیت پیگیرِ یافتن روشهای مؤثر برای حل بحراناند.»
ایشان در پاسخ به پرسش دیگری تصریح کرد: «براساس اطلاعاتی که در دست داریم، وقایع اخیر بیروت به دنبال اقدامات تحریکآمیز افراد مسلح و تکتیراندازان آغاز شده و ارتش سوریه نیز برای دفاع از خود و حفظ کرامت خویش و ادای وظیفه خود در راه حفظ امنیت لبنان، وارد عمل شده است. اما دشمن صهیونیستی به بهانه دفاع از منافع مسیحیان لبنان، از این وقایع و بازتاب آن در رسانههای جهانی سوءاستفاده کرده و البته، نادرستی این ادعای دروغین اسرائیل بر همگان آشکار است و این به بهانهای برای دخالت در امور لبنان و ادامه وضعیت
کشور گفتوگو کنیم و امیدوارم این دیدار پیامدهای خوبی برای کشور و ملت دربر داشته باشد.»
امام در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره شروط موردنظر رئیسجمهور برای خودداری از استعفا، تصریح کرد: «از این شروط اطلاع دقیقی ندارم، اما بازگشت رئیسجمهور بیشک با خواستههایی همراه خواهد بود که ایشان در زمان تصدی ریاستجمهوری با مردم در میان گذاشتند و موجب شد که ملت در دشوارترین وضعیت، مسئولیت ریاستجمهوری را به عهده ایشان بگذارد.»
امام صدر در دیدار با شیخ حسن خالد، مفتی اهل سنت لبنان، در منزل ایشان در منطقه عرمون، درباره اوضاع سیاسی جاری کشور گفتوگو کرد. هر دو نفر بر ادامه تماسها به منظور ایجاد هماهنگی در موضعگیریها تأکید کردند. امام صدر در ادامه به همراه شیخ محمد یعقوب و حسین الحسینی، نماینده پارلمان لبنان، عازم بقاع صفرین شد و در آنجا با رشید کرامی، نخستوزیر سابق لبنان، دیدار و گفتوگو کرد. پس از آن، امام هدف از این دیدارها را «رایزنی درباره مسائل جاری کشور با شخصیتهای مهم کشوری» عنوان کرد. سپس، امام و همراهان عازم منطقه اِهدن شدند و ناهار را در منزل سلیمان فرنجیه، رئیسجمهور پیشین، صرف کردند. امام صدر پس از آن در سخنانی اظهار داشت: «اوضاع ناگوار کشور مانع از آن شده بود که پیش از این به دیدار جناب فرنجیه بیاییم و وظیفه خود را ادا کنیم و به ایشان به علت واقعه دردناکی که احساسات همه لبنانیان و تمامی انسانهای راستین را جریحهدار کرد، تسلیت بگوییم. ایشان با بزرگواری ما را به حضور پذیرفتند و فرصتی ایجاد شد که در اوضاع دشوار کنونی، درباره مسائل مختلف کشور نیز تبادلنظر کنیم. ایشان همچون گذشته خود را وقف خدمت به کشور کردهاند و معتقدند که حفظ و حراست از لبنان و وحدت لبنان و نجات کشور از نفوذ افراد و گروههای غیرمتعهدی که چهره لبنان را در جهان مخدوش کردهاند، بهترین تسلیبخش ایشان و همه داغدیدگان خواهد بود. ما نیز در سخنان خود خطاب به ایشان، همدردی عمیق و ایستادگی خود را در کنار ایشان ابراز داشتیم.»
امام در ادامه و در پاسخ به پرسشی، تصریح کرد: «زمان حمله به منطقه اِهدن یعنی 13 ژوئن با هدایت اسرائیل معین شده بود تا توجه افکار عمومی از جنوب لبنان به شمال کشور معطوف و از فشار افکار عمومی بر اسرائیل کاسته شود. افکار عمومی خواهان خروج کامل آنها از خاک لبنان بودند. وقوع این جنایت، علاوه بر اینکه توجه همگان را از اسرائیل به شمال لبنان منحرف میکرد، کوششی برای بیارزشکردن کرامت ما در جهان بود، زیرا از فشار واردشده بر اسرائیل میکاست و تلاشها برای وادارکردن اسرائیل به خروج از لبنان را با ناکامی مواجه میکرد.»
امام در ادامه افزود: «ما نیز همانند جناب فرنجیه معتقدیم که در اوضاع کنونی، استعفای جناب رئیسجمهور، الیاس سرکیس، پیامدهای خطرناکی برای لبنان به همراه خواهد داشت. از این رو، هم جناب فرنجیه و هم ما همه تلاشهای خود را برای جلوگیری از استعفای رئیسجمهور به کار گرفتهایم.»
امام صدر در خصوص ارائه راهکاری به منظور
به ایشان ابلاغ کنم. جناب رئیسجمهور تجلی این وجدان ملیاند و پیش از آغاز مسئولیت خود و نیز در زمان تصدی این منصب، ندای وجدان لبنانیان ایشان را خطاب قرار دادند و اکنون نیز مصرانه میخواهند که ایشان استعفا ندهند. اکنون که با شما سخن میگویم، گفته جناب رئیسجمهور را به یاد آوردم که در ابتدای دوره ریاستجمهوری فرمودند: «در چنین اوضاعی تصدی منصب ریاستجمهوری اقدامی فداکارانه برای میهن است.» پس ایشان از ابتدا برای مرگ در راه لبنان آماده بودند. خداوند هر شر و بدی را از ایشان و از لبنان بهدور بدارد.»
امام در ادامه گفت: «برداشت من از مواضع جناب رئیسجمهور آن است که ایشان عقبنشینی نکردهاند و براثر خستگی و ملال این کار را انجام ندادهاند، بلکه اقدام ایشان شیوهای منطقی برای یادآوری حقایق ناگوار در ذهن تمامی طرفهای لبنانی، عربی و بینالمللی است و نیز تأکیدی بر این واقعیت است که توجه به منافع شخصی و ایجاد مناطق نفوذ حزبی، لبنان را به ویرانهای مبدل خواهد کرد و منافع همگان در گرو آن است که منافع شخصی از میان برود و تأمین امنیت به عهده نیروهای دولتی و قوای حکومتی قرار گیرد.»
امام در پایان تصریح کرد: «درمورد استعفا ندادن رئیسجمهور چندان خوشبین نیستم، اما اطمینان دارم که این اقدام سرآغازی بر پیدایش لبنانی جدید است که همه ما چشم به راه آنیم. طبیعی است که شهروندان و بهویژه رهبران سیاسی، نباید در این اوضاع مسئولیت حلوفصل همه مشکلات را فقط به عهده رئیسجمهور بگذارند که چنین عملی، ستمی بزرگ و خطایی نابخشودنی خواهد بود؛ بلکه همه باید در کنار ایشان قرار گیرند و به آنچه در برابر ایشان و در پیشگاه خدا و میهن بدان تعهد دادهاند، پایبند بمانند.»
ب. امام صدر به همراه حسین الحسینی، نماینده پارلمان، در منزل سلیم الحص، نخستوزیر، با وی دیدار و درباره اوضاع جاری و تحولات کشور گفتوگو کرد. پس از این دیدار، امام در سخنانی تصریح کرد: «اوضاع و احوال کنونی سیاسی کشور، بهویژه پس از انتشار خبر استعفای رئیسجمهور، بسیار خطیر به نظر میرسد. اقدامات، اظهارات و موضعگیریهای مقامات اسرائیلی فراتر از حد تصور و نشاندهنده طمعورزی و زیادهخواهی آنان در برخورد با لبنان است که میخواهند از هر حادثهای به نفع خود بهرهبرداری کنند. لبنان که هنوز از آثار هجوم اسرائیل به جنوب رها نشده است، اکنون چشم گشوده و دریافته که اسرائیل به شمال لبنان نیز نظر دارد.»
امام در ادامه گفت: «به عقیده من مواضع اسرائیل و رسانههای اسرائیلی و کمیتههایی که به خیال آنان برای نجات ملت لبنان تشکیل شده، همگی بیانگر آن است که باید در همه عرصهها تجدیدنظر صورت گیرد و در رأس این مسائل، موضوع استعفای رئیسجمهور است که ایشان باید از آن صرفنظر کند و بر آحاد ملت اعم از اشخاص، سازمانها و رهبران و احزاب لازم است که در این اوضاع که دشوارترین مرحله از تاریخ لبنان است، در کنار ایشان قرار گیرند. این اوضاع مرا بر آن داشت که شبانه به دیدار جناب سلیم الحص، نخستوزیر و مشاور رئیسجمهور، بروم تا درباره مسائل جاری
حاکمیت لبنان ذوب شود.
- من شخصاً زعامت خود یا غیر خود را نفی نمیکنم، زیرا معتقدم مردم به سن بلوغ رسیدهاند و به رهبرانی نیاز دارند که احساسات آنان را بازگو کنند.
- راهحل در برقراری دولتِ عادلانه است و نه در مسلح شدن.
- جنبش أمل برای مبارزه و مقابله با تجاوزهای گاهوبیگاه اسرائیل برضد لبنان تأسیس شده است.
امام صدر، سلیم الحص، نخستوزیر، را به حضور پذیرفت. شیخ محمدمهدی شمسالدین هم در این ملاقات حضور داشت و موضوع جنوب و موانع موجود بر سر راه حضور و اعمال حاکمیت دولت در جنوب، محور گفتوگوهای دو طرف بود. امام با اشاره به مشکلات و تنگناهایی که اهالی نبعه با آن مواجهاند، خواستار تمرکز نیروهای بازدارنده عربی و یا ارتش لبنان را در نبعه شد. پس از این دیدار، امام در سخنانی تصریح کرد: «پس از بازگشت از سفر مهم الجزایر و عربستان سعودی، جناب نخستوزیر مرا مفتخر کردند و به اینجا تشریف آوردند و فرصت مناسبی پیش آمد تا اوضاع کلی کشور، بهویژه جنوب را بررسی کنیم، آن هم در وضعیتی که اسرائیل در صدد است که با وقتکشی، فشارهای بینالمللی را برای عقبنشینی و خروج کامل از جنوب خنثی کند. از طرفی، دولت بر مواضع خود مبنی بر اجرای قطعنامه شورای امنیت و استقرار نیروهای حافظ صلح بینالمللی در تمامی نقاط و کمک آنان به دولت لبنان برای تثبیت حاکمیت خود در جنوب اصرار دارد. جناب نخستوزیر موانع موجود را تشریح کردند و تلاشهای صورتگرفته را نیز برای بهبود اوضاع بیان کردند. درمورد مسائل مختلف اداری بهویژه لزوم پرداخت غرامت به آسیبدیدگان جنوب نیز گفتوگو کردیم و نخستوزیر اعلام کرد که مبالغ بیشتری به برخی از آنان پرداخت خواهد شد.»
امام در پایان خاطرنشان کرد: «اعمال خشونتآمیز لبنان را بدنام میکند و به جهانیان چنین وانمود خواهد کرد که جنگ لبنان در مرحله کنونی، نبردی وحشیانه و لجامگسیخته است که به هیچوجه با تاریخ لبنان و شأن و جایگاه لبنانیان و توقع جهانیان از لبنان همگونی ندارد.»
امام صدر در سخنانی به مناسبت سالروز مبعث در مسجدالصفا تصریح کرد:
- جنوب از توطئه دشمنان در سختی و محنت است و هر روز مصیبت جدیدی را شاهدیم.
- سلاح باید در مبارزه با دشمن صهیونیستی به کار گرفته شود، نه برای درگیری و کشتار شهروندان.
- شهروندان باید تابع رأی اکثریت و قوای حکومتی باشند.
الف. درپی استعفای رئیسجمهور که پس از وقوع حوادث اخیر صورت گرفت، امام صدر با حضور در کاخ ریاستجمهوری تلاش کرد که وی را از این کار منصرف کند. امام پس از دیدار با رئیسجمهور، اظهار داشت: «به حضور جناب رئیسجمهور رفتم تا پیام همه هموطنان را که ندای وجدان لبنان است،
دراز میکنند، به ایشان لبیک میگویم. بیشک، پیام رئیسجمهور که بیانگر مواضع ایشان است، نقطه عطف و آغازی بر تلاش برای ترسیم تصویری بهتر از گذشته است؛ تصویری که به عقیده من، آغازِ پایان بحران خواهد بود، إنشاءالله. در گفتوگو با جناب رئیسجمهور، خلاصهای از نتایج سفر خود را به الجزایر به اطلاع ایشان رساندم و ایشان را از توجه و اهتمام هواری بومدین و دیگر مسئولان آن کشور به اوضاع لبنان و وحدت و حاکمیت دولت لبنان آگاه کردم و درودهای جناب بومدین را به ایشان رساندم. همچنین، بیانات جناب رئیسجمهور درخصوص وقایع جنوب و شمال و وظایف مردم و مسئولان را در این برهه حساس استماع کردم.»
در ادامه، امام در پاسخ به پرسشی درباره اوضاع جنوب گفت: «بدون شک اوضاع حساسی را شاهدیم. سازمان ملل اکنون مواضع جدیدی اتخاذ کرده و در حال پیشروی است. به نظر میرسد که دولت لازم میداند که نیروهای سازمان ملل همه مراکز و پایگاهها را تحویل بگیرند و این مراکز به دست افراد مسلح حاضر در جنوب نیفتد. در ادامه نیز ارتش لبنان به شیوه منطقی و صحیح در جنوب مستقر خواهد شد. از این رو، بهنظر میرسد که اوضاع کلی جنوب رو به بهبود است.» ایشان در پاسخ به پرسش دیگری درباره مشکل شبهنظامیان تصریح کرد: «مانعی به نام شبهنظامیان وجود ندارد، زیرا سازمان ملل و حکومت لبنان شبهنظامیان را به رسمیت نمیشناسند. بنابراین، نیروهای سازمان ملل در مراکز و پایگاههای مختلف جنوب مستقر خواهند شد.»
امام در ادامه درباره زمان اعزام ارتش به جنوب گفت: «ارتش پس از این مرحله، یعنی پس از استقرار نیروهای سازمان ملل در تمامی مراکز، وارد جنوب خواهد شد و برقراری ثبات را تضمین خواهد کرد. ارتش در تمامی مناطق جنوبی مستقر میشود.»
ایشان در پاسخ به پرسشی درباره مسیر و چگونگی ورود ارتش تصریح کرد: «این مسئلهای نظامی و تخصصی است که به فرماندهان ارتش ارتباط دارد و در این مورد با جناب رئیسجمهور گفتوگو نکردم. اما درباره شمار نیروها، باید در حدی باشد که حاکمیت دولت را تثبیت کند.»
خبرنگاری از امام پرسید: «وزیر خارجه فرانسه اظهار داشته که دولت کشورش قصد دارد در ماه سپتامبر درمورد سربازان فرانسوی حاضر در جمع نیروهای سازمان ملل در جنوب لبنان تصمیمگیری کند که آیا این نیروها در لبنان باقی بمانند، یا از جنوب خارج شوند. نظر شما در این باره چیست؟» امام پاسخ داد: «گمان نمیکنم که بخش دوم سؤال شما یعنی عقبنشینی اتفاق بیفتد. فرانسه نیروهایش را خارج نخواهد کرد. سازمان ملل عملاً همه مراکز را تحت کنترل دارد و هر اندازه ارتش لبنان این مراکز را تحت کنترل خود درآورد، به همان نسبت از شمار نیروهای بینالمللی کاسته خواهد شد.»
در پایان امام در پاسخ به اینکه آیا ممکن است تا ماه سپتامبر ارتش لبنان در جنوب مستقر شود، گفت: «امیدوارم چنین شود.»
امام صدر در گفتوگو با روزنامه الدستور اردن به موضوعهای زیر پرداخت:
باید توافقنامههای موجود را تغییر داد، بهگونهای که موجودیت مسلحانه فلسطینی به نحوی در ضمن
هرچند سخنان و مصاحبههایی از امام به تازگی در روزنامهها منتشر نشده است، این مسئله هرگز به معنای توقف فعالیتهای سیاسی ایشان نیست. به گفته صاحبنظران آنچه اهتمام و توجه ایشان را به اوضاع داخلی لبنان کمرنگ کرده، توجه فزاینده به تحولات داخلی ایران است، زیرا ایشان در فعالیتها و اقدامات مخالفان رژیم ایران مشارکت دارند.
امام صدر در پایان سفر رسمی به الجزایر، در راه بازگشت به لبنان عازم پاریس شد. پیش از ترک الجزایر، در بیانیه مشترکی که درباره مذاکرات مسئولان جبهه آزادیبخش الجزایر و سران جنبش أمل صادر شد، دو طرف بر «لزوم پاسداری از وحدت دولت و ملت لبنان، حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت مشروع این کشور و بازسازی نهادهای رسمی بهویژه ارتش ملی لبنان» تأکید کردند. آنان ضمن حمایت از «مبارزه مسلحانه و برحق ملت عربی فلسطین به رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین و با هدف آزادسازی سرزمین و بازیابی حقوق مشروع فلسطینیان،» پشتیبانی کامل خود را از جبهه پایداری و مقاومت و مخالفت شدید خود را با هر اقدامی که موجب ایجاد شکاف در جبهه کشورهای عربی شود، اعلام داشتند. مقابله با اقدامات صهیونیسم که به منظور گسترش نبردهای نژادی و فرقهای در مناطق مختلف جهان بهویژه جهان عرب صورت میگیرد، از دیگر موارد مذکور در این بیانیه بود. دو طرف نیز از مبارزه ملل آفریقای جنوبی، صحرا، نامیبیا و زیمبابوه حمایت کردند.
امام صدر که در پاریس بهسر میبرد، دیروز در تماس تلفنی با سلیمان فرنجیه، رئیسجمهور سابق، کشتهشدن فرزند وی، تونی فرنجیه و خانوادهاش را به وی تسلیت گفت. تونی فرنجیه، نماینده پارلمان در هجوم افراد مسلح عضو حزب کتائب به منزل وی در اِهدِن کشته شد.
امام صدر در نامهای به امیر فهد بن عبدالعزیز، ولیعهد و معاون نخستوزیر عربستان سعودی، خواستار توجه ویژه به وضعیت شرکت ارتاک شد.این شرکت متحمل زیانهای سنگین در پروژههای خود در عربستان شده است.
امام صدر در دیدار با رئیسجمهور الیاس سرکیس در کاخ ریاستجمهوری، وی را از نتایج دیدارهای خود با مسئولان بلندپایه الجزایری در سفر اخیر به این کشور آگاه کرد و ضمن ابلاغ درودهای هواری بومدین، رئیسجمهور الجزایر، توجه و اهتمام وی را به مسئله لبنان به اطلاع رئیسجمهور رسانید. در گفتوگوی امام با رئیسجمهور درباره مسائل جنوب و شمال لبنان و اوضاع کلی کشور و منطقه بحث شد. امام پس از دیدار به خبرنگاران گفت: «موجب خشنودی من است که از نخستین افرادیام که به دیدار جناب رئیسجمهور میروم و پس از اینکه اعلام کردند که دست یاری را به سوی همه لبنانیها
صبح دیروز امام صدر برای دیداری سه روزه از الجزایر و در پاسخ به دعوت رسمی مقامات این کشور، در رأس هیئتی بیروت را ترک کرد. شیخ محمد یعقوب، سرهنگ عباس مکی و دکتر مصطفی چمران در این سفر امام را همراهی میکنند. امین البزری، وزیر کار و گردشگری به نمایندگی از رئیسجمهور، به همراه تنی چند از شخصیتهای رسمی و سیاسی و علمای شیعه در مراسم بدرقه امام در فرودگاه حضور داشتند. امام پیش از ترک بیروت در گفتوگویی تصریح کرد:
«این سفر در ادامه سفرهایی است که با هدف تشریح وضعیت جنوب لبنان و روند عقبنشینی اسرائیل و پیامدهای آن به کشورهای عربی انجام دادهایم. هدف ما دورکردن لبنان از عرصه اختلافات جهان عرب بوده است، حتی اگر در دیگر مسائل توافق کلی میان اعراب حاصل نشود.» ایشان در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کرد که دولت الجزایر به تازگی شانزده دانشجوی اهل جنوب لبنان را در دانشگاههای این کشور به صورت بورسیه پذیرش کرده و در گذشته نیز ده سهمیه بورسیه به دانشجویان جنوب اختصاص داده است. طبق برنامه اعلامشده، امام صدر با هواری بومدین، رئیسجمهور الجزایر، و مسئولان بلندپایه، علمای دین و مسئولان جبهه آزادیبخش الجزایر دیدار خواهد کرد.
امام موسی صدر در الجزایر با محمدصالح الیحیاوی، ریاست اجرایی جبهه آزادیبخش الجزایر، دیدار و درباره اوضاع جهان عرب، بهویژه تحولات لبنان و روند ایجاد امنیت و ثبات در لبنان گفتوگو کرد. امام پس از این دیدار اعلام کرد که ضرورت پشتیبانی از انقلاب فلسطین را به صالح الیحیاوی یادآور شده است، تا دشمن صهیونیستی و برخی فرصتطلبان لبنانی نتوانند نهضت فلسطین را از بین ببرند.
به گزارش خبرگزاری الجزایر، هواری بومدین، رئیسجمهور این کشور، امام صدر و هیئت همراه را به حضور پذیرفت. در این دیدار، محمدصالح الیحیاوی، عضو شورای رهبری انقلاب، و سلیمان هافمن، رئیس کمیته روابط بینالملل جبهه آزادیبخش الجزایر، نیز حضور داشتند.
در یکی از دیدارها به امام توصیه شد که برای تکمیل سفرهای دورهای و رسیدن به اهداف قومی و ملی خود، سفری به لیبی برود، زیرا این کشور تأثیر فراوانی بر حوادث و رخدادهای سیاسی و نظامی در لبنان دارد. امام صدر خاطرنشان کرد که تنها یک سفر به لیبی در سال 1975 میلادی برای شرکت در یکی از کنفرانسهای اسلامی رفته است و هماکنون هم اگر دولت لیبی از او دعوت کند، اجابت میکند تا با رهبر و مقامات آن دیدار کند.
به گفته ناظران سیاسی، امام صدر بهطور کامل از عرصه فعالیت سیاسی در لبنان غایب است و بیشتر وقت خود را در خارج از بیروت بهسر میبرد. ایشان پس از سفر به عربستان سعودی، عازم الجزایر شد. آگاهان سیاسی بر این باورند که