و در جبههای واحد قرار گیرند، قادر خواهند بود که میهن خود را نجات دهند و کشور را از رایزنیها و پیشنهادهای مطرحشده عبور دهند و حتی فراتر از این، لبنانیان میتوانند با وحدت و یکپارچگی، تغییرات چشمگیری در معادلات موجود پدید آورند و بهرغم همه جنجالها و وقایع مرتبط با مسئله فلسطین، هم به کشور عزیز خود خدمت کنند و هم در احقاق حق ملت فلسطین برای بازگشت به میهن خویش سهیم باشند. من نیز همچون همه دوستان لبنان، بهویژه بزرگان جهان عرب، بر این باورم که نخستین گام، ایجاد وفاق ملی و اراده واحد در لبنان است، و به فضل خدا تلاش برای رسیدن به این هدف را در تمامی سطوح و با کمک همه طرفهای ذیربط ادامه خواهم داد و امیدوارم که این باور مشترک، انگیزهای شود و همگان را به اقدام عملی و ابتکار و تلاش برای پرکردن شکافها و تحقق وحدت و وفاق سوق دهد.»
امام در پاسخ به پرسش دیگری تصریح کرد: «چنانکه میدانیم، مواضع دولت کویت در حمایت از لبنان و حفظ وحدت و مشروعیت و حاکمیت آن است و این سیاست ادامه خواهد یافت. امیر جدید این کشور ضمن تأکید بر این موضوع، معتقد است که راهحل ریشهای برای بحران لبنان باید از جانب خودِ لبنانیان تعیین شود. بدینمعنا که رسیدن به وفاق ملی، نخستین گام برای پایاندادن به بحران خواهد بود و وزیر خارجه کویت نیز بر آن تأکید دارد. لازم است یادآوری کنم که مسئولان کویتی در خصوص اوضاع لبنان ابراز نگرانی میکنند و حاضرند که امکانات و توان خود را در خدمت لبنان قرار دهند.»
امام صدر با حضور در کاخ ریاستجمهوری در بعبدا و دیدار با الیاس سرکیس، رئیسجمهور، درباره تحولات لبنان و منطقه، بهویژه موضوعات مرتبط با جنوب، با وی گفتوگو و ایشان را از نتایج سفرهای خود به چند کشور عربی آگاه کرد. پس از آن دیدار، امام در گفتوگویی با اشاره به تلاش رئیسجمهور برای ایجاد وحدت میان لبنانیان و پیوند نیروهای سیاسی برای تحقق وحدت ملی، ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک به نتایج مثبت بینجامد. امام صدر تعیین زمان مشخص از سوی رئیسجمهور را برای ارائه طرح وفاق ملی تکذیب کرد و یادآور شد که رئیسجمهور، راهکار مشخصی برای ایجاد اجماع میان گروههای مختلف لبنانی در نظر دارند. ایشان در ادامه خاطرنشان کرد که اعلام موضع رئیسجمهور در قبال مسئله اسکان (توطین) فلسطینیان، در واقع، پاسخی بوده است به اظهارات نخستوزیر اسرائیل، مناخیم بگین، مبنی بر «ضرورت اسکان فلسطینیان در مناطقی که اکنون در آن بهسر میبرند.» امام صدر در این دیدار، مواضع ملکحسین و شیخ جابر الأحمد الصباح در قبال بحران لبنان، حمایت آنان از لبنان متحد و تأکید آنان بر ضرورت دستیابی به وفاق ملی و احیای ساختار حکومتی لبنان را به اطلاع رئیسجمهور رسانید و در ادامه، با اشاره به مسئله جنوب، بر نگرانی برخی از فعالان جهان عرب از تلاش مجدد اسرائیل برای ایجاد بحران در جنوب لبنان-بهویژه در صورت توقف پیشرفت در مذاکرات مصر و اسرائیل- تأکید کرد. امام صدر پس از بازگشت به مقر مجلس اعلای شیعیان در گفتوگویی تصریح کرد: «در دیدار با رئیسجمهور،
جابر الأحمد الجابر، امیر کویت، از امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، که برای تسلیت به مناسبت درگذشت امیر فقید کویت عازم این کشور شده، استقبال کرد. در این دیدار، شیخ سالم صباح السالم، وزیر کار و امور اجتماعی، در گفتوگو با امام صدر، بر ضرورت تحقق وحدت ملی در لبنان، با هدف استقرار صلح و امنیت در این کشور تأکید کرد. در ادامه، امام صدر پس از دیدار با مقامات کویتی، به اتفاق حسین الحسینی و شیخ محمود فرحات، مدیرکل مجلس اعلا، و علی بزی به بیروت بازگشت و در بدو ورود، در سخنانی با ابراز امیدواری درباره تأثیر مثبت سفر خود بر اوضاع لبنان، اظهار داشت: «ملکحسین نیز همانند مسئولان لبنانی از وضع موجود نگران است و راهحل بحران را همبستگی لبنانیان میداند.» امام ضمن اشاره به این نکته که امیر جدید کویت و دیگر مقامات این کشور نیز از اوضاع لبنان نگراناند، خاطرنشان کرد که به گفته پادشاه اردن، «پیشنهادهای مناخیم بگین، نخستوزیر اسرائیل، به جیمی کارتر، رئیسجمهور امریکا، درخصوص قضیه فلسطین، از پیشنهادهایی که پیش از این به انورسادات ارائه شده بود، نرمش و انعطاف بیشتری دارد. از این رو، ملکحسین درباره موضعگیری ایالات متحده امریکا ابراز خوشبینی میکند.»
عصر دیروز چهارشنبه، امام سیدموسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، شیخ محمد ابوشقرا، رهبر دروزیها، را در دفتر کار خود در حازمیه به حضور پذیرفت و با وی درباره اوضاع جاری کشور بحث و تبادلنظر کرد. پس از آن دیدار، امام صدر در گفتوگویی تصریح کرد: «حضور برادرمان جناب شیخ ابوشقرا برای تسلیت به مناسبت درگذشت دایی بنده بود و در ضمن فرصت مناسبی پیش آمد که درباره مسائل مهم و سرنوشتسازی گفتوگو کنیم که در واقع نقطه عطفی در تاریخ کشور و منطقه ما به وجود آورده است. همچنین، مطابق معمول، خلاصهای از اقدامات صورتگرفته در سفرم به اردن و کویت را به اطلاع ایشان رساندم. با وجود آنکه سفر به کویت با هدف عرض تسلیت به مناسبت درگذشت امیر فقید این کشور صورت گرفت، فرصت مناسبی پدید آورد که وقایع منطقه و توطئههای دشمن بر ضد میهن عزیزمان را به اطلاع مسئولان کویتی برسانم. در سفر به اردن و کویت، با ملکحسین و امیر شیخ جابر الأحمد الصباح و معاونان بلندپایه آن دو دیدار کردم و به گمانم تلاشهایی که برای شفافسازی مواضع و آگاهی از وقایع جاری در محافل سیاسی که بهمثابه گامی کوچک در راه خدمت به لبنان و نجات آن صورت گرفت، وظیفه طبیعی همه شهروندان به شمار میآید، بهویژه پس از سخنان الیاس سرکیس که زنگ خطر را از کانون تصمیمگیریهای کشور به صدا درآورده است. احتمال میرود که تلاش برای حل مسئله فلسطین و بهطور کلی مسئله خاورمیانه، برخلاف منافع لبنان باشد. از این رو، همگان در هر مقام و جایگاهی وظیفه دارند که تمام توان خود را برای ناکامگذاردن چنین تلاشهایی بسیج کنند. اکنون میتوان گفت که اوضاع متشنج لبنان نباید موجب نومیدی ما گردد و راهحلهای مطرحشده، قطعی و نهایی نیستند. لبنانیان اگر با هم متحد شوند
اعلام کردهاند که ایشان بلافاصله پس از بازگشت به کشور، تماسها و دیدارهای متعددی را برای نزدیککردن دیدگاههای طرفهای درگیر در لبنان، انجام خواهد داد.
امام صدر برای دیداری کوتاه از اردن و ملاقات با ملکحسین پادشاه این کشور، امروز از دمشق عازم اَمان شد. امام در سخنانی، از تلاشهای پادشاه اردن برای بازگرداندن وحدت و همبستگی به صفوف کشورهای عربی تقدیر کرد.
الف. ظهر دیروز ملکحسین، پادشاه اردن، از امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، استقبال کرد. به نقل از منابع رسمی کشور اردن، ملکحسین در این دیدار بر تلاش کشورش به منظور ایجاد وحدت ملی در لبنان تأکید کرد. در این مذاکرات که موضوعاتی همچون اوضاع خاورمیانه و بهویژه لبنان، پس از تحولات اخیر بررسی شد، امام با تشریح اوضاع جنوب، مواضع شیعیان در قبال وضع موجود را تبیین کرد. ایشان در خطبههای جمعه گذشته در مسجد عاملیه نیز این مواضع را بیان کرده بود. پیش از ملاقات با پادشاه اردن، امام صدر با مضر بدران، نخستوزیر، و عبدالحمید شرف، رئیس دفتر پادشاهی این کشور، نیز دیدار و گفتوگو کرد. بعد از ظهر دیروز امام صدر با یک فروند هواپیمای اختصاصی که ملکحسین در اختیار ایشان گذارد، پایتخت اردن را به مقصد کویت ترک کرد. سفر به کویت با هدف تسلیت به مناسبت درگذشت امیر پیشین این کشور شیخ صباح سالم الصباح، و تبریک به امیر جدید، شیخ جابر الأحمد الصباح، صورت گرفت. از سوی دیگر، منابع آگاه در مجلس اعلای شیعیان اعلام کردند که هیئتی متشکل از اعضای این مجلس برای همراهی با امام در این سفر، دیروز لبنان را به مقصد کویت ترک کرد. حسین الحسینی، نماینده پارلمان لبنان، و شیخ محمود فرحات، مدیرکل مجلس اعلا، و علی بزی از وزرای سابق دولت لبنان، اعضای هیئت مذکور را تشکیل میدهند.
ب. امام صدر و هیئت همراه که در کویت بهسر میبرند، در نیمهشب 10/1/1978 هیئتی از شخصیتهای فلسطینی را به ریاست خالد الحسن، از رهبران مقاومت فلسطین، به حضور پذیرفت. در آن دیدار که تا سحرگاه به طول انجامید، گفتوگویی طولانی، صریح و گاه تند درباره اوضاع جنوب و قانونشکنیهای فلسطینیان در جنوب لبنان صورت گرفت. در بخشهایی از سخنان امام صدر در دیدار مذکور چنین آمده بود:
- تجاوزات و قانونشکنیهای فلسطینیان علت اصلی مصائب اهالی جنوب است و نبرد حقیقی را با اسرائیل تحتالشعاع قرار داده است.
- در جایگاه کسی که قضیه فلسطین را باور دارد و به آن پایبند است، درباره بحرانیشدن اوضاع جنوب هشدار میدهم.
- تغییر فرماندهان مقاومت فلسطین در جنوب ضروری است.
دشواریهای موجود- برای نجات لبنان فعالیتهای خود را ادامه خواهیم داد.»
الف. امام صدر در سخنانی تصریح کرد: «مطالبی که جناب رئیسجمهور، الیاس سرکیس، در دیدار با رؤسای نمایندگیهای دیپلماتیک مطرح کردند، بیانگر احساسات و باورهای تمامی لبنانیان، و تعبیری صادقانه از تعهدات قومیتی ملت لبنان و ملت فلسطین، و حق تاریخی آنان در داشتن وطن و دولتی در سرزمین خویش است.» امام در ادامه افزود: «به گمان من سخنان رئیسجمهور، با وجود آنکه تلخ و ناگوار بود، سرآغاز گشایش و امیدواری است، زیرا مبنای وفاق ملی و متحدشدن اراده لبنانیان خواهد بود و هر توطئه و خطایی را که بر ضد این کشور صورت گیرد، نقش بر آب خواهد کرد. من ذرهای تردید ندارم که رهبران عرب و بهویژه فلسطینیان، از این سخنان مسئولانه استقبال خواهند کرد، همچنانکه لبنانیان از آن استقبال میکنند.» چندی پیش الیاس سرکیس در سخنانی با هشدار درباره «عواقب ناگوار بیتوجهی به اصول اساسی روابط میان کشورها»، مخالفت لبنان را با طرح ماندگارشدن فلسطینیان در خاک لبنان اعلام کرده و آن را «فراتر از توان و طاقت لبنان و حتی به ضرر قضیه فلسطین» دانسته و تأکید کرده بود: «هر راهکاری که در آن به مسئله فلسطین بهمثابه علت اصلی بحران خاورمیانه توجه نشود، راهحل درستی نخواهد بود… ما تمامی توان خود را برای پاسداری از حقوق خویش به کار خواهیم گرفت.»
ب. امام صدر در خطبههای نماز جمعه که همزمان با سالگرد شهادت امام علیبنالحسین(ع) در مسجد الصفای مجتمع آموزشی عاملیه برگزار شد، با تشبیه رنج و محنت لبنان به واقعه کربلا، هرگونه اضطراب و ناامنی در کشور را «به نفع دشمن و همچون سلاحی در دست اسرائیل» دانست و تصریح کرد: «ادامه این محنت به شکل کنونی و دست نیافتن به وفاق ملی، بیگمان در خدمت منافع اسرائیل خواهد بود.» امام در ادامه با اشاره به شایعات موجود درباره واگذاری جنوب لبنان به غیرلبنانیان، این نکته را متذکر شد که «فلسطینیان هیچگاه نپذیرفتهاند که سرزمینی را جانشین وطن خود کنند، زیرا هرکس وطنی غیر از میهن اصلی خود را بپذیرد، به قضیه فلسطین خیانت ورزیده و در پاسداری از میهن و سرزمین خود کوتاهی کرده است.» ایشان در ادامه خاطرنشان کرد: «بهطور طبیعی از اهالی جنوب انتظار داریم که اسکان فلسطینیان را در جنوب نپذیرند و توطئهای را که با هدف ایجاد فتنه و تشنج و درگیری در جنوب صورت میگیرد، نقش بر آب کنند.»
ج. امام موسی صدر امروز به اتفاق شیخ محمد یعقوب عازم دمشق میشود. این سفر به منظور گفتوگو با مسئولان سوری درباره وفاق ملی صورت میگیرد، زیرا حافظ اسد، رئیسجمهور سوریه، بر آغاز گفتوگو میان طرفهای لبنانی با هدف زمینهسازی برای حل مشکلات موجود اصرار دارد. منابع نزدیک به امام
الف. امام موسی صدر در ضیافت دو روز پیش در منزل آقای خلیل حسین در طرابلس، با رشید کرامی، نخستوزیر لبنان، درباره موضوعات جاری روز، وضعیت دولت و اوضاع حاکم بر کشور و مسائل جهان عرب با وی تبادلنظر کرد. با توجه به مسدودشدن جاده ضهرالبیدر به سبب بارش برف، امام از طریق جاده حمص از بعلبک عازم طرابلس شده بود و شیخ محمد یعقوب و سید حسین صدر نیز ایشان را همراهی کردند. در ضیافت مذکور آقایان نجیب منلا و مهندس رئیف علمالدین و ولید مولوی و عبدالعزیز ابوحیدر و ناظم الصوفی و اکرم عویضه و فرماندهان نیروهای بازدارنده عربی مستقر در شمال کشور حضور داشتند. پس از صرف شام، رشید کرامی و امام صدر در جلسهای خصوصی که40 دقیقه به طول انجامید، موضوعات مختلف و مسائل روز را بررسی کردند.
ب. امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، در مقر مجلس، با شخصیتهایی دیدار کرد که برای عرض تسلیت به مناسبت درگذشت دایی ایشان، سید محمدباقر قمی، به مجلس آمده بودند. در این دیدار خلیل حداد، به نمایندگی از الیاس سرکیس، رئیسجمهور لبنان، و عبدالرحمن الشیخه، مدیر روابط عمومی و تشریفات نخستوزیری به نمایندگی از نخستوزیر، حضور داشتند. شیخ حسن خالد، مفتی اهل سنت لبنان، و امین البزری، عضو هیئت وزیران، و اسقف الصلیبی و اسقف آنتوان جبر به نمایندگی از مار آنتونیوس پطرس خریش، اسقف اعظم مارونیها، از دیگر حاضران در این دیدار بودند. ریاض طه، رئیس سندیکای روزنامهنگاران، و غسان توینی، نماینده دائم لبنان در سازمان ملل، نیز در جلسه مذکور حضور داشتند.
امام موسی صدر در دیدار با شفیق الوزان (وکیل دادگستری)، ضمن ابراز خشنودی از سلامتی ایشان، حادثه تعرض و انفجار در منزل وی را در هفته گذشته که با هدف ایجاد آشوب و ناامنی صورت گرفته بود، محکوم کرد.
امام صدر در مصاحبهای اعلام کرد که بهزودی برای گفتوگو با رئیسجمهور الیاس سرکیس، به کاخ بعبدا خواهد رفت تا «با توجه به تحولات جاری منطقه، درباره مسائل جنوب و گفتوگوهایی که به منظور رسیدن به وفاق ملی و وحدت لبنان لازم است،» با وی تبادلنظر کند. ایشان درخصوص اقدامات ضروری برای آغاز مذاکرات تصریح کرد: «گامهایی، هرچند آهسته، در این راه برداشته شده و من شخصاً در این زمینه تلاشهای بسیاری انجام دادهام و دیداری نیز که هفته گذشته با نخستوزیر در طرابلس داشتم، اقدامی در همینخصوص بود. در آن ملاقات بر سر مسائل اصلی به تفاهم رسیدیم و این توافق ممکن است به آغاز اقدامات عملی در سراسر لبنان منجر شود. برخی از دوستان هم به همین منظور فعالیت میکنند و ما-بهرغم همه
عنوان قراردادی: مسیرة الامام السید موسی الصدر: یومیات و وثائق. فارسی
عنوان و نام پدیدآور: گام به گام با امام/به اهتمام یعقوب ضاهر؛
ترجمۀ گروه مترجمان مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر؛ ویرایش مهدی فرخیان، مهدی موسوینژاد.
مشخصات نشر: تهران: مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر، 1396.
مشخصات ظاهری: 12ج.
شابک: دوره4-46-5676-600-978؛ ج.9: 6-55-5676-600-978
وضعیت فهرستنویسی: فیپا
مندرجات: ج.9. مجموعۀ گفتارها و مصاحبهها و مقالاتِ سید موسی صدر سال 1978 میلادی.
موضوع: صدر، موسی،1307-
موضوع: حرکة امل، لبنان
موضوع: شیعیان- لبنان – سرگذشتنامه
موضوع: Shiites – Lebanon – Biography
موضوع: مجتهدان و علما – لبنان – سرگذشتنامه
موضوع: Ulama – Lebanon – Biography
موضوع: محققان مسلمان – لبنان – سرگذشتنامه
موضوع: Muslim scholars – Lebonan – Biography
موضوع: اسلام و سیاست – لبنان
موضوع: Islam and politics – Lebanon
شناسه افزوده: فرخیان، مهدی، 1358 -، ویراستار
شناسه افزوده: موسوینژاد، مهدی، 1360 -، ویراستار
شناسه افزوده: مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر
ردهبندی کنگره: 233BP/50411396 م 4 ص/7
ردهبندی دیویی: 998/297
شماره کتابشناسی ملی: 4680938
گرفته و به مزدوران حاکم سپرده شد. اگر حاکم بر فردی خشم میگرفت، انسانیت و آزادی و حیات او بیارزش میشد و در مرجعذراء به قتل میرسید یا به ربذه تبعید میشد و یا مورد حمله حدیثی ساخته مزدوری قرار میگرفت که عصر نخست اسلام را درک کرده بود. این حوادث رخ میدهد و کارهای حرام و بدعتآمیز تکرار میشود و در برابر خود هیچ مخالف یا معترض یا دستکم پرسشگری نمییابد.
امّا امسال در لبنان بزرگداشت عاشورا ابعاد جدیدِ دیگری به خود میگیرد که برخاسته از طبیعت تعامل میان تاریخ و جغرافیا در مسائل مربوط به زندگی عمومی انسانهاست. پس از محنت داخلی که ارزشها در آن به شهادت رسید، همان ارزشهایی که شهادت حسین(ع) آنها را زنده کرد، چگونه میتوان با این مناسبت و معانی بلند آن همزیستی کرد و از آن درس گرفت؟
در برابر این نقطه منفی یک نقطه مثبت است که آن نیز با وجود بُعد جهانی خود، بُعدی لبنانی نیز دارد. سالروز شهادت امام حسین(ع) به روز میعاد منجی حضرت مسیح(ع) نزدیک شده است؛ روزی که علیرغم محدودیتهای مادی و اوضاع منطقی حاکم بر تاریخ، ارزشهای والای معنوی را تعالی میبخشد و این ارزشها به عمق انسانها نفوذ و احساسات و وجدان آنان را بیدار میکند؛ روزی که آکنده از معانی صلح و بلکه روز صلح است.
از سویی دیگر، این دو مناسبت میان آغاز سال هجری و آغاز سال میلادی قرار گرفتهاند و گویا سرآغاز تاریخ جدید لبنان که به خون شهیدان آغشته شده است، خبر از تولد صلح و شادی و شکوه الهی میدهد. این حالوهوا ما را از بدبینی دور میکند، هرچند بدبینی به سبب ارزشهایی که در کنار پیکرهای عزیزانی بیگناه بر زمین افتاد، خود را بر ما تحمیل کند. تحولات حیرتانگیز جدید در منطقه ما یکی از نشانههای روشن نزاع قدرتهای بزرگ و جنگ سرد میان آنها در این بخش از سرزمین است.
ورود در جنگی نابرابر از نظر سلاح و تجهیزات و تاکتیک و هماهنگی - که یکی از آثار آن اختلافات داخلی بود - جهان عرب را به خود مشغول کرد تا جنگ سرد بتواند به اهداف خود دست یابد.
اکنون ما در شامگاه عاشوراییم که گویا تذکری است ویژه از سوی آفریدگار روزگاران و فرستنده رسولان و شرایع برای ما در لبنان که به ما میآموزد که چگونه محنت خود را درمان کنیم و بر زخمهایمان مرهم گذاریم و صفوفمان را یکپارچه کنیم و با حوادث منطقه روبهرو شویم.
عنایت خداوندی بندبند همین نقشه را برای ما ترسیم میکند : فداکاری در دیدگاهها، موضعگیریها، پیامدهای حوادث و حتی منافع شخصی و گروهی تا ارزشها را زنده کنیم، چراکه تنها ارزشهاست که وجود انسان را یکپارچه و گسترده میکند. با رو آوردن به حیات ارزشها، صلح در آفاق و انفس و در آسمان و زمین و در میان مردم متولد میشود.
این صلح، اتحادی تاریخی و حتمی میان مسیحیان و مسلمانان است، زیرا از نظر تاریخ، همگرایی میان اسلام و مسیحیت امری حتمی بوده است، بهویژه وقتی صهیونیسم در افق ظاهر میشود و دندان نشان میدهد و پنجه بهسوی ما دراز میکند، نه فقط برای آنکه آتشِ فرقهگرایی را در کشور و منطقه ما شعلهور کند و منطقه را به مخزنی آماده انفجار و مرکزی برای دولتگونههای فرقهای تبدیل کند و نه فقط برای آنکه دین آسمانی
خود را که ما به آن احترام میگذاریم و پیامبر امین آن را مقدس میشماریم، بدنام کند؛ بلکه برای آنکه میراث مسیحیت و اسلام، هر دو، و تاریخ و تمدن و فرهنگ و ارزشهای آنها را دوباره بازیچه قرار دهد. ولی این بار تفاوتی بزرگ دارد، چون بازیهای یهود در طول تاریخ دیرینهاش و در طول تاریخ دیرینه ما از جانب افراد و سازمانها بود، ولی این بار بازیگرْ دولتی است که همه افراد و سازمانها را بر گرد هم متمرکز کرده است و همه تجربههای پیشین را به کار میگیرد و از گمراهان جهان که اکثر غالب انسانها هستند، یاری میطلبد.
مناسبتهای امسال، و بهویژه در لبنان، به ما بشارتی الهی میدهد و بر ما آیاتی را تلاوت میکند که میگوید : نزدیکترین مردم به مسلمانان، مسیحیاناند و یهودیانِ صهیونیسم و مشرکان دورترینها هستند.
این مناسبتها به ما فرمان میدهد که برای ایجاد صلح و مهرورزی و برپایی ارزشها فداکاری کنیم و همبستگی کامل ملی داشته باشیم تا میهن خود و جنوب عزیز را که در معرض تهدید است و همه آنچه را داریم، از خطرهایی که ما را احاطه کرده است، حفظ کنیم و پشتیبان برادرانی باشیم که میخواهند صلحی عادلانه و شرافتمندانه برقرار کنند و نمیخواهند زیر بار نقشه صلح موذیانه و مشکوک اسرائیل بروند.
در پایان و در این اوضاع دشوار، به برادرانی که به آزادسازی سرزمین فلسطین و مسئله برحق خود مشغولاند، توصیه میکنیم که خود را وقف آزادی فلسطین کنند که در این صورت بذر دلهایمان و میوه عقلهایمان و تلاش و دعایمان را نثار آنان میکنیم.
برادران، پیش بهسوی فداکاری و صلح و همبستگی ملی و رستاخیز لبنان و مقابله با هر آنچه راه آن را میبندد و یا آن را بدنام میکند و یا در نطفه خفه میکند. والسلام علیکم ورحمةالله وبرکاته.
مکان و تاریخ : مجلس اعلای شیعیان، 21/12/1977.
مناسبت : امام صدر، این نامه را به مناسبت تقارن محرم سال 1385 هجری قمری با میلاد مسیح نوشت و روزنامههای لبنان آن را در تاریخ 22/12/1977 چاپ کردند.
منبع : آرشیو مجلس اعلای شیعیان؛ روزنامه النهار، 22/12/1977؛ روزنامه الأنوار، 22/12/1977
این نامه در کتاب ادیان در خدمت انسان و کتاب سفر شهادت، تحت عنوان «صلح پیوند پاینده اسلام و مسیحیت» درج شده است.
متن
( بسم اللّه الرحمن الرحیم )
در چنین روزی در سال 61 هجری، یعنی 1317 سال پیش، امام حسین(ع)، فرزند علی و فاطمه و سبط پیامبر اعظم(ص)، با همه خویشان و یارانش کشته شده بود و بدنهای پارهپاره آنان بر روی خاک کربلا در معرض بادهای داغ و تابش سوزان خورشید و ماسههای روان قرار داشت و خانواده او و خانواده همه کسانی که با او همراه بودند، برای رفتن به اسارت و سفر به شهرهای دوردست در سختترین اوضاع و احوال آماده میشدند.
در این زمان و این مکان پرچمهای انقلابی عصیانگر برافراشته شد؛ انقلابی که بالنده شد و حکومت طاغوتیان را در هم کوبید و تخت پادشاهیشان را به لرزه انداخت و همه آثار آنان را از زمین و تاریخ ریشهکن کرد. انقلابی که از کربلا برخاست و جانها را فراگرفت و به افقهای نزدیک و دور رسید، تنها بخشی از آثار شهادت امام حسین(ع) و تنها شعلهای کوچک از مشعل حسینی است که پس از نیمه قرن نخست هجری برافراشته شد.
عرصه حقیقیای که حماسه عاشورا در آن رخ داد، عرصه ارزشهای انسانی است که از ایمان جدا نمیشود. ابعاد این حماسه در امتداد زندگی انسان در هر زمان و هر مکانی، دیوارهای زندان نفْس او را ویران میکند و میان او و همنوعانش پیوند میدهد و از او موجودی بزرگ میسازد که فراتر از مرزهای زمان و مکان و فراتر از تواناییها و شایستگیهای او باشد.
حسین(ع) با شهادت خود ارزشها را حفظ کرد و با مرگ خویش آنها را زنده ساخت و با خونش آنها را بر پیشانی روزگار نقش زد و پس از آنکه با فاجعه شهادتِ خویش آنها را سخت تکان داد، در ژرفای دلها و عقلها وارد کرد.
انسان در عصر امام حسین(ع) در نهایت درجه انحراف عمومی به سر میبرد، انحرافی که با انحراف حکومت آغاز، و سپس، به همه بخشهای جامعه و در نهایت به جان مردم کشیده شد و بر وجدانها پیروز شد یا آنها را مسخر خویش کرد و به ملکیت خود درآورد یا بر آن چیره شد و تمایلاتشان را تغییر داد.
خلافت مسئولانه بدل به پادشاهی موروثیای شد که به هرچه میخواست حکم میکرد و هرچه میخواست صورت میداد. جهاد که دری از درهای بهشت بود، به ماجراجویی برای کسب روزی و راهی برای ارتزاق تبدیل شد.
اموال عمومی از بیتالمال به خزانه حاکم برده شد و پستها از انسانهای شایسته و پرهیزگار
آنان داشتم. خداوند گواه است که اهتمام مسئولان عربستان دراینباره از اهتمام علمای ایران و عراق، که ما را با نامههایی بهرهمند کردند، بیشتر بود.
دستورهایی برای جلوگیری از ادامه کار این نوع نشریهها و کتابها صادر شد و باید به دو نکته نیز توجه داشت :
اول. اینگونه اشتباهها در جوامع شیعه رخ نداده است.
دوم. تحکیم روابط میان علمای دینی همه مذاهب اسلامی، برای خشکاندن ریشههای اینگونه رفتارهای غیرمسئولانه که به سود دشمنان اسلام و ایمان است، ضروری است.
بدینترتیب، در حالی ملاقاتها پایان یافت که من بر سخنان خود در روز منا در برابر رهبران مسلمان جهان تأکید کردم :
«خداوند رهبران عربستان سعودی را با خدمت به قلب اسلام (کعبه مکرمه) و خدمت به سرحدات اسلام، گرامی داشته است. سرحداتی که آنها حفظ میکنند تنها در زمین و تاریخ نیست، بلکه در دلها و عقلها نیز هست.»
«مسلمانان، سه روز پیش، سخنان پادشاه عربستان سعودی را درمورد ضرورت جهاد برای پاکسازی مسجدالاقصی و نماز خواندن در آن شنیدند و این سخنان نشانه تعهد ایشان به محافظت از سرحدات اسلام است، بهویژه که عربستان، گرانقدرترین شهید را در این راه تقدیم کرده است.»
«مردمِ یکی از سرزمینهای اسلام، مردم جنوب، که امانت را حفظ کردند و پایدار ایستادند و از تعامل با دشمن با وجود تهدیدها و وسوسهانگیزیها سرباز زدند، به شما همان چیزی را میگویند که مردم این سرحدات روزی به پیشینیان شما گفتند : وا معتصماه! (دریغ از جایی برای پناه بردن!)»
من به نتایج این سفر بسیار خوشبینم، زیرا آنچه را خداوند بر ما واجب گردانده بود، با وجود توانایی اندکی که داشتیم، ادا کردیم و یقیناً خداوند منّان نیز آنچه از او انتظار میرود، به ما عطا خواهد کرد، چون او بخشنده و تواناست.
7. حج ثروتی است برای انسان تهیدست و عطایی است از سوی خداوند در میان نعمتهای گوناگون او و درمانی است برای دردها و نیازهای انسان.
آیات حج با تأکید بر فایدهها و آثار حج، گاه آنها را برشمرده و گاه بهطور کلی به آنها اشاره کرده است، مانند آیه : « ﴿ لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ ﴾ .»[42]
من در این سفر مبارک و درست در این اوضاع سخت کوشیدم که این راه را برگزینم، زیرا من نیاز خود و نیاز وطن و منطقه و امت و فرقه و صنف و مؤسسه و جنبش خود را درک کردهام و آشکارا وجود تندبادهای سرکش را که هر اقدام و هر راهحلی را بر هم میزند، حس میکنم.
به حرم خدا و به سرزمین امن خدا و به خانه خدا پناه بردم و همه کسانی نیز که من نماینده آنها هستم، همراه من پناه بردند. مطمئن بودم که با این پناه بردن و در این سفر، به لطف خداوند، به بینیازی خواهم رسید، که او بینیاز از جهانیان است و شاهد منافع همه طرفهایی است که همراه من هستند و من نیز با آنان همراهم.
و عنایت خداوند شامل حال ما بوده و خواهد بود :
- من توفیق یافتم این عبادت بزرگ را که معانی بلندی دارد و در آن شرایط دعا و استجابت فراهم است، به جای آورم و کشور من و بهویژه جنوب و مردمم، همگی با من بودند.
- در آنجا با گروهی از مسلمانان از سراسر دنیا دیدار کردم، بهویژه برادران ایرانی که از موج تبلیغات گمراهکننده و سفرهای گمراهکننده ناراحت بودند و نسبت به برادرانشان در اینجا احساس نگرانی میکردند. همچنین با مردان عرصه علم و اندیشه و افراد تأثیرگذار در دنیای عرب ملاقات کردم.
این دیدارها باعث شفافسازی شد و آنچه را که تبلیغات توطئهگرانه در صدد انتشار آن در جهان بود، از بین برد. تبلیغات یکی از عناصر اصلی توطئهای بود که در حوادث لبنان نقشآفرینی کرد.
- در آنجا از سر حس مسئولیت، برای بزرگان اسلام سخنرانیهایی کردم تا آنکه همه آنها به مسئولیت سنگینی که در قبال حوادث لبنان و بهطور خاص جنوب، بر دوش دارند، پی بردند. بسیاری از مسئولان تأکید کردند که سخنان تو ما را از اسارت تبلیغات آزاد کرد و این در حالی بود که ما در منا به صحبتی مسئولانه گوش میدادیم و معنای مسئولیت عامی را که حج هر سال برای مسلمانان دارد، احساس میکردیم.
- در دیدار با سران عربستان سعودی، حوادث و تحولات اوضاع و آینده منطقه و جهان اسلام را بهطور کلی بررسی کردیم.
- محور گفتوگوهای من با سران عربستان، اوضاع جنوب بود و خطرهایی که آن را احاطه کرده است و ضرورت دور کردن آن از صحنه درگیریهای مسلحانه و ضرورت دور کردن لبنان از دایره نزاعهای عربی و همچنین درخواست از عربستان برای به کار گرفتن نفوذ خود در میان طرفهای لبنانی و عربی به منظور حل بحرانی که از حد گذشته است، و الحمد لله با دلهایی همدرد و گوشهایی شنوا و ارادههایی منسجم روبهرو شدم.
بخش دیگری از گفتوگوها درباره وحدت مسلمانان و ضرورت کنار گذاشتن اختلافات و هوشیاری در برابر تهمتها و تشکیکهایی بود که دشمن به واسطه عناصر خود در میان صفوف آنان پراکنده میکند و من نمونههایی آماده برای ارائه به
[42]. «تا سودهایی را که از آنِ آنهاست، ببینند.» (حج، 28)