سال 1971
کند و شما را غرق در نعمت های خود گرداند و توفیق دهد همواره در راه خیر و نیکی گام بردارید و از درد و اندوه رنج دیدگان بکاهید.»
«مبلغ پنجاه نایرا (واحد پول نیجریه) را دریافت کردیم که وقتی ما در تاریخ 23/3/1971 در نیجریه بودیم، تعهد کرده بودید. این مبلغ و سایر مبالغی که برادران شما تقدیم کرده بودند، در طرح ها و پروژه هایی هزینه شد که دربار? آن صحبت کرده بودیم. هم? مبالغ دریافت شده و هزینه شده در دفترهای مربوط ثبت شده و در دسترس همگان قرار دارد. از طرف خودم و همه از شما سپاسگزاری می کنم و پاداش و عنایت خداوند کامل تر است، چراکه او سرور ما و شماست. چه نیکو سرور و چه نیکو یاوری است. والسلام علیکم ورحمةالله وبرکاته.
امام صدر در کنفرانس اسلامی که مجمع جهانی تنظیم خانواده در رباط ترتیب داده بود، شرکت کرد و بحثی دربار? «اسلام و خانواده در جامع? پیشرفته» ارائه داد.
امام صدر تلاش گسترده ای برای تأسیس بیمارستانی بزرگ ویژ? شیعیان آغاز کرده است. قرار شده این بیمارستان در زمینی ساخته شود که در نزدیکی منطق? اوزاعی است و به شهرداری غبیری اختصاص دارد. شرکت های خارجی، مطالعات و بررسی های فنی مربوط به ساختمان را انجام داده و هزین? این پروژه را 15 میلیون لیره برآورد کرده اند. چند کشور ازجمله مراکش، ایران و آلمان غربی برای مشارکت در این طرح اعلام آمادگی کرده اند.
اوضاعی گفتوگو کردیم.
من به شما اطمینان می دهم که ما در کنار بنیاد هماندیشی لبنان و پایه گذار بااخلاص و پرتلاش آن خواهیم ماند تا به آرزوی خود در شکل گیری جنبش فراگیر فرهنگی در کشور عزیزمان لبنان دست یابیم. با تقدیم خالصانه ترین درودها و قدردانی ها
الف. امام صدر برای دیدار شخصی با خانواده اش، لبنان را به مقصد ایران ترک کرد. در مراسم بدرق? ایشان در فرودگاه، امیل بیطار به نمایندگی از رئیسجمهور، سفیر ایران و گروهی از علما و شخصیتهای رسمی حضور داشتند.
ب. امام صدر در تهران به گرمی و با احترام بسیار مورد استقبال قرار گرفت و سفیر مراکش، محمد مهدی عبدالجلیل، جشنی برای گرامیداشت حضور ایشان ترتیب داد که در آن خلیل الخلیل، سفیر لبنان، شیخ عباس مهاجرانی، شیخ رضاالدین شیرازی و سیّدباقر طباطبایی شرکت داشتند.
امام موسی صدر نخستین روز از روزهای عید فطر را در روستاهای شیعه نشین جنوب و همراه با ساکنان آنها گذراند. این اقدام امام در عرص? رسمی و تشریفاتی پرسش هایی را در مورد ملاقات رئیسجمهور، سلیمان فرنجیه، با رهبران فِرق اسلامی برای تبریک عید برانگیخته است.
منابع نزدیک به امام صدر شایعات مربوط به خودداری رئیسجمهور از دیدار با امام را رد می کنند و می گویند کاخ ریاستجمهوری به منظور تعیین زمانی در روز عید برای دیدار رئیسجمهور با امام صدر به موازات دیدار با مفتی حسن خالد، با ایشان تماس گرفته ولی امام از این دیدار پوزش خواسته است، زیرا ایشان تصمیم گرفته نخستین روز عید را در جنوب حضور یابد. این منابع می گویند روابط میان امام صدر و مسئولان بلندپایه در حد مطلوب نیست، زیرا امام صدر معتقد است این مسئولان به برخی از درخواست هایی که او از مدتی پیش به آنها ارائه کرده است، پاسخ ندادهاند و تاکنون آنها را اجرا نکرده اند.
الف. امام صدر در نامه ای به پدر هربرت آدامز از ایشان به خاطر سخنانی که در کلیسای جامع کانتربری ایراد کرده و از مسیحیان جهان خواسته بود تا از حوادث خطرناکی که در قدس و فلسطین در حال روی دادن است آگاه باشند، تشکر و قدردانی کرد. امام صدر دستور داد تا این سخنرانی چاپ و به طور گسترده در همه جا پخش شود.
ب. در نام? امام موسی صدر به حسن ابوزید در کانو آمده است: «با پوزش از تأخیرم در تشکر از شما از خداوند می خواهم به شما سلامتی و توفیق عنایت
شیخ حسین الخطیب، رئیس دادگاه عالی جعفری و اعضای نمایندگی الازهر به ریاست شیخ فهیم ابوعبیه حضور داشتند.
باشگاه ورزشی النجمه در هتل ریفییرا مراسم افطاری برگزار کرد. در این مراسم که شیخ حسن خالد، مفتی اهلسنت، نیز حضور داشت، امام صدر در سخنانی با تشکر از باشگاه النجمه و رئیس آن، بر اهمیت نقش ورزش در ساختن شخصیت فرد تأکید کرد و گفت: «امت نهتنها از ورزش، بلکه از آداب ورزش و اهداف بلند آن نیز دور شده است.»
ادار? کل مجلس اعلای شیعیان اعلام کرد امام موسی صدر طبق روال هر سال، در روزهای پایانی ماه رمضان و عید فطر به مناطق مرزی جنوب سفر می کند و روزهای عید را در کنار اهالی آن منطقه می گذراند.
از این رو، امام از حضور در مراسم عید امسال عذرخواهی می کند و از برادران ایمانی خود درخواست می کند که در شادی های عید، برادران گرفتار و دردمند خود را در هرکجا که باشند، فراموش نکنند. خداوند در این عید مبارک، رحمت و هدایت و عزت را به امت اسلام ارزانی فرماید.
امام صدر مقاله ای با عنوان «پس از عید» در روزنام? لسان الحال و روزنامه های دیگر منتشر کرد. در این مقاله امام دربار? انسان پس از عید، نوشته است: «انسان جدیدی که به موفقیت خود اطمینان دارد، هم? مردم، حتی گمراهان را دوست دارد و برای هدایت آنان می کوشد و با نسل سرگردان و حیران، دردمندانه و امیدوارانه روبهرو می شود و به اعتراض و تهمتزنی بسنده نمی کند.» در پایان این مقاله آمده است: «با این اسلحه و با این ثروت، یعنی انسان پس از عید، وطن خود را می سازیم، ملت خود را از بند بیدادگری و بی عدالتی می رهانیم، به بشر خدمت می کنیم و خدای بخشنده و مهربان را می پرستیم.»
امام صدر نامه ای خصوصی به آقای میشل أسمر، رئیس بنیاد هماندیشی لبنان، نوشت. متن نامه چنین است:
استاد گرامی، جناب آقای میشل أسمر،
شامگاه سفرم به خارج از لبنان خود را مشتاق می بینم که دوباره عواطف عمیق خود را به شخص شما و نیز اطمینان کامل خود را به بنیاد هماندیشی لبنان ابراز کنم.
اهمیت لبنان و ارزش والای آن ناشی از فعالیت های فرهنگی آن و نیز تعامل میان فرهنگ ها در این سرزمین است و خداوند متعال اسباب متعددی برای این امر فراهم کرده است. با یاری خداوند بنیاد هماندیشی لبنان مهمترین تکیه گاه برای این فعالیت های والای انسانی است. ما با گروهی از دوستان و در رأس هم? آنان جناب استاد هنری فرعون دربار? تأثیر این مرکز بر زندگی لبنانیان و نیز ضرورت ادام? کار و افزایش بازدهی آن در هر
دوره ای که سیاست بی توجهی به شیعیان و نادان شمردن آنان حکمفرما بود، استوار و پرتلاش در برابر آن ایستادی و در هرکجا مؤسسه هایی برپا کردی تا نقشه های جهنمی آنها را بر باد دهد و از این رهگذر سطح آموزشی و فرهنگی شیعیان را با اخلاصی فراوان بالا بردی. تو با ستم اجتماعی در این کشور که به نام تبعیض فرقه ای اعمال می شد، مبارزه کردی و درهای بستهشده را شکستی و گروهگروه از فرزندان خود را -?که البته هر انسان فرهیخته و بافرهنگی فرزند توست?ـ وارد مدرسه ها کردی و با تبعیض فرقه ای و منطقه ای که تا امروز نیز در عرصه های مختلف زندگی اعمال می شود، مبارزه کردی. تو در زندگی فردی و اجتماعی خود الگوی پشتکار، ایستادگی، نیکوکاری و تسلیم ناپذیری در برابر مشکلات بودی و در پرتو انسانیت حقیقی خود انسان سخاوتمند و بخشنده ای بودی که به دانشجویان، رأیدهندگان و هم? هموطنان، بی حساب بذل و بخشش می کردی و از این رهگذر جامع? کوچک خود را پی ریزی کردی به امید آنکه جامع? بزرگتر را آباد گردانی. ما استمرار وجود تو را در انسان هایی که تربیت کرده ای و عدالتی که گسترانیده ای می یابیم. خداوند تو را رحمت کند و همانگونه که در دنیا از پیشگامان بودی در آخرت نیز تو را از پیشگامان قرار دهد.»
امام صدر میزبان مراسم افطاری برای روزنامه نگاران بود. در این مراسم که ریاض طه، رئیس سندیکای مطبوعات نیز حضور داشت، امام صدر دربار? طرح هایی که مجلس اعلای شیعیان از زمان تأسیس تاکنون اجرا کرده است، صحبت کرد. ایشان در ابتدای سخنان خود دربار? ماه مبارک رمضان درس ها و پیام های آن گفت: «رمضان ماه درک دردها و رنج های دیگران و ماه دعوت به پایداری و شکیبایی و تحمل دشواری ها و آمادگی برای کار و تلاش است. افزون بر آن ماه مبارک رمضان ماه تعیین سرنوشت است، زیرا مسلمانان، بسیاری از صفحات تاریخ پرفراز و نشیب خود را در این ماه رقم زده اند.» امام در ادامه به هدف تأسیس مجلس اعلای شیعیان و اقداماتی که مجلس انجام داده است، اشاره کرد و گفت: «از زمانی که مجلس تأسیس شد، هم? ما آرزو داشتیم که نظام لبنان، نظامی شایسته سالار و مبتنی بر توانمندی ها باشد تا مجلس بتواند هم? وقت خود را به فعالیت های دینی اختصاص دهد.»
دبیرستان معری در بیروت از مردم برای حضور در مراسم سخنرانی با موضوع «امام علیبنابیطالب(ع)» دعوت کرد. در این مراسم که عصر پنجشنبه، 11 نوامبر، در سالن اجتماعات دبیرستان برگزار می شود، امام صدر و جورج جرداق حضور دارند.
آقای صائب سلام، نخستوزیر، عصر دیروز در منزل خود در مصیطبه میزبان مراسم افطاری برای بزرگداشت علمای اسلام بود. در این مراسم امام صدر، شیخ مختار العلایلی، دبیرکل دارالإفتاء، شیخ محمد الداعوق، رئیس دادگاه عالی اهلسنت،
انسان سخنرانی کرد. در این مراسم که بسیاری از اهالی شهر و مناطق اطراف و نیز نمایندگان شهر، بشیر اعور و عبده صعب، شرکت داشتند، استاد ژوزف سعاده پیش از سخنرانی امام سخن گفت و پس از آن، امام صدر محور سخنرانی خود را ابعاد چهارگان? انسان قرار داد. این ابعاد چهارگانه عبارتاند از: اراد? فردی و آزاد، رابط? انسان با جامعه اش، رابط? انسان با هستی، رابط? انسان با خداوند.
امام در پایان سخنرانی خود گفت: «رشد انسان در مسیر طبیعی خود، شرط تحقق انسانیت و تعامل انسان ها با یکدیگر و همچنین شرط به دست آوردن مهارت، شناخت و دانش و به کاربردن آن در راستای پیشرفت و ایجاد جامعه ای بهتر است.»
به دعوت باشگاه ورزشی النهضة در کفررُمّان، امام موسی صدر دربار? موضوع «باشگاه های جوانان و جوامع» سخنرانی کرد. در این مراسم بسیاری از دانشجویان و فعالان منطقه حضور یافتند.
پریروز، پنجشنبه، در عماطور در شوف نشستی با حضور امام صدر، شیخ محمد ابوشقرا و شیخ حسن خالد برگزار شد. در این نشست دربار? مسئل? اخلاق و ضرورت افزایش نظارت بر برنامه های تلویزیون برای سالم تر شدن آنها صحبت شد. شرکت کنندگان در این جلسه تأکید کردند که اخلاق نوجوانان از سریال های پلیسی و فیلم های جنایی که از تلویزیون پخش می شود، تأثیر می پذیرد و این مسئله می طلبد که برای حمایت از اخلاق عمومی، سخت گیری و قاطعیت در جلوگیری از پخش فیلم های جنسی متوقف نشود. شرکت کنندگان تصمیم گرفتند برای رشد و تقویت اخلاق پسندیده در نوجوانان، هرچه زودتر گام های لازم را بردارند.
امام صدر به مناسبت آغاز ماه مبارک رمضان در نامه ای خطاب به لبنانیان به سرایت آفت عادت زدگی به هم? عبادت ها و مناسبت های دینی اشاره کرد و گفت: «درد دین و آموزه های آن وقتی دوچندان می شود که برای آموزه های آسمانی قالب های زمینی محدود قرار داده شود و با همهچیز به طور کمّی و اندازه گیری شده برخورد شود.» امام از مردم دعوت کردند که دین را که در معابد و مساجد زندانی شده است، آزاد کنیم و آن را منزوی و گوشه نشین و کوچک نکنیم تا در نتیجه از بین برود. در این صورت، می توانیم تأثیر این ثروت بزرگ را در زندگی و در ساختن تمدنمان مشاهده کنیم.
الف. به مناسبت چهلمین روز درگذشت مرحوم رشید یوسف بیضون مجلس بزرگداشتی در مجتمع آموزشی عاملیه برگزار شد. در این مراسم امام صدر در سخنانی خطاب به آن مرحوم گفت: «تو در زمان حیات خود برای برپایی مؤسسه های گوناگون تلاش کردی و بر روی هریک از آجرهای مجتمع آموزشی عاملیه، مدرس? فنیوحرفه ای و مدرس? الزهراء اثری از دستان تو و قطره ای از خون تو وجود دارد. تو در
عربی و اسلامی داشته اند که نمی توان آنها را نادیده گرفت؛ مانند موضع ایشان در کنفرانس خارطوم، سخنرانی های ایشان در موسم حج، پشتیبانی از تلاش اعراب و موضع گیری های اخیر ایشان برای جلوگیری از خونریزی در اردن. این موضع گیری ها روشن می کند که ایشان از امتیازاتی برخوردار است که او را قادر می سازد در این دور? نابسامان از تاریخ امت اسلام، خدمت بزرگی کند. من سخنرانی های ایشان را در موسم حج شخصاً دنبال می کردم. سخنان ایشان قلب من و هر مسلمانی را آکنده از امید و آرزو کرد و از خداوند می خواهیم این آرزوها را محقق سازد.»
«موقعیت خاص جغرافیایی لبنان و وضعیت فرهنگی و تبلیغاتی آن باعث می شود که این دیدار، دیداری عالی و سودمند برای خدمت به اهداف مقدس و مشترک باشد. من در این برهه احساس می کنم آمادگی فراوانی در هم? گروه ها، قشرها و مناطق لبنان وجود دارد و در سطح مردمی و رسمی نیز اهتمام بسیاری در این زمینه به چشم می خورد. از خداوند متعال خواستاریم که نتیج? این دیدار را برای مسلمانان و جهان عرب مای? خیر و برکت فراوان قرار دهد.»
ب. آقای رحمةالهی، دبیرکل دانشگاه اسلامی پاکستان، به همراه آقای خلیل احمد الحامدی، رئیسدفتر استاد ابوالاعلی المودودی، با امام صدر دیدار کردند. این دو برای تبیین موضع گیری خود در برابر توطئه بر ضد وحدت پاکستان، به لبنان سفر کرده اند.
سردبیر روزنام? اخبارالیوم و استاد احسان عبدالقدوس، نویسند? مصری، با امام صدر دیدار کردند. در این مراسم شیخ سلیمان یحفوفی و سالم بیضون نیز حضور داشتند.
امام صدر با ملک فیصل، پادشاه سعودی، در کاخ ضیافه در بعبدا دیدار کرد.
باشگاه فرهنگی ورزشی کفرحتی از مردم برای حضور در مراسم دیدار و گفتوگو با امام صدر در حسینی? کفرحتی در اوّل اکتبر دعوت کرد.
الف. امام صدر به همراه آقای جمیل کبی، وزیر دادگستری، پست و تلگراف و تلفن، و شیخ حسن خالد، مفتی اهلسنت، در مراسم استقبال از دکتر محمد الفحام، شیخ الازهر، شرکت کرد. شیخ الفحام در مسیر سفر خود به بانکوک وارد فرودگاه بیروت شده بود.
ب. به دعوت مرکز اجتماعی فالوغا، امام موسی صدر در هتل وندسور این شهر در موضوع ابعاد چهارگان?
جمهوریهای عربی سپیده دمی در شب تاریک این امت به شمار می آید که به آن امید می بخشد، پویایی آن را احیا می کند و راه را برای آن روشن می کند. این روز به جهانیان ثابت می کند که این امت بهترین امتی است که از میان مردم پدید آمده[6] و دوباره به امر به معروف و نهی از منکر پرداخته و رسالت حق و هدایت و صلح و عدالت را بر دوش گرفته است. از خداوند متعال عاجزانه می خواهیم که این اتحاد و همبستگی شما را مبارک گرداند و آنگونه که خود وعده داده است، دست حمایت خویش را همراه شما کند و آن را برای مؤمنان مای? درمان و رحمت گرداند و بر ستمگران جز زیان نیفزاید.»[7]
خانواد? مرحوم سهیل حیدر، نامه ای سرگشاده خطاب به امام صدر نوشتند. در این نامه آمده است: «به ما خبر رسیده است که حضرتعالی برای مصالحهدادن میان قاتلان جنایتکار و برخی از خویشان شهید سهیل حیدر تلاش می کنید. ما از جناب عالی انتظار داشتیم برای تحقق این فرمود? خداوند متعال گام بردارید: «فَقاتلُوا الفئة الَّتیِ تَبغیِ حَتّی تَفیءَ إلی اَمرِ الله.»[8] شما پیشوای عادلی هستید که امور دینی و دنیایی شیعیان را بر عهده دارید. ما هرگونه تلاش برای سازش بر سر خون پاک شهید سهیل حیدر را محکوم می کنیم و از حضرتعالی می خواهیم به این اعتراض ما توجه کنید و قاطعانه این اقدام را رد کنید. ما بر این نکته پامی فشاریم که تا زنده ایم هرگز دست خود را برای مصالحه به سوی دستان گناه آلود و تبهکار دراز نمی کنیم. خداوند شما را پاینده دارد و بر عمرتان بیفزاید.»
این نامه را رینیه اوهانسیان، بیو? آن مرحوم، از طرف خانواده امضا کرده است.
امام صدر در مراسم تشییع جناز? رشید یوسف بیضون، نماینده و وزیر پیشین، شرکت کرد.
الف. امام صدر در تحلیلی دربار? دیدار ملک فیصل، پادشاه سعودی، از لبنان گفت: «به نظر من دیدار یکی از رهبران عرب و امت اسلام، از یک کشور عربی باز و آزاد که همچون چراغی در جهان عرب و در شرق نور می دهد، به خودی خود موجب تقویت روابط و دوستی میان دو کشور و در نتیجه، موجب همکاری و جهت گیری بیشتر به سوی اتحاد و همبستگی و همچنین اقتدار بیشتر می شود؛ امری که اعراب و مسلمانان سخت به آن نیازمندند. اما شخص ملک فیصل دارای ویژگی ها و امتیازاتی است که این دیدار را در این مرحله، سودمندتر و ثمربخش تر می کند.»
«نخست اینکه ایشان از سرزمین حرمین شریفین می آیند؛ سرزمینی که توجه به آن بر ایمان می افزاید و ما را با تاریخ، میراث، پیروزی ها و افتخارات گذشت? خود پیوند می دهد. دوم اینکه ایشان در مراحل سخت و دردناک، موضع گیری هایی
[6].?آیه 110، سور? آل عمران.
[7].?آیه 82، سور? اسرا.
[8].?«با آن که تعدی کرده است بجنگید تا به فرمان خدا باز گردد.» (حجرات، 9)
آستان? سفر به بلغارستان به نمایندگی از لبنان در مسابقات جهانی کشتی، با امام صدر دیدار کردند.
بنیاد هماندیشی فرهنگی اجتماعی در شهر قماطیه مردم را برای حضور در مراسم افتتاح باشگاه این بنیاد، در سالن امام حسین و با حضور امام صدر دعوت کرد.
به دعوت باشگاه ورزشی مزیاره امام صدر دربار? مهاجرت و ترک وطن سخنرانی کرد. ایشان دربار? مهاجرت به طور کلی و قهرمانی لبنانیان مقیم خارج به طور خاص، سخن گفت و پیشنهاد کرد برای اعزام لبنانیان به کشورهای دیگر گام برداشته شود. پس از سخنرانی امام، آقای دیاب نصرالله ضیافت ناهاری به افتخار امام در کاخ خود ترتیب داد. بسیاری از شخصیت ها نیز در این مراسم حضور داشتند.
پریروز، شنبه، امام صدر در باشگاه خیری? جوانان در بعلبک سخنرانی کرد. پیش از سخنرانی امام، پدر فرانسیس ثمینه، کشیش ابرشی? مارونیها در بعلبک، در سخنانی وحدت ملی واقعی و تلاش عالمان دینی برای سربلندی وطن و هموطنان را ستود و از امام صدر و بهویژه از نقش ایشان در حل مشکلات انتقامجویی در بعلبک تجلیل کرد.
امام صدر در سخنرانی خود دربار? محبت و روابط اجتماعی سرزنده که باید در جامعه حکمفرما شود سخن گفت و افزود: «خدمت رسانی و کمک به دیگران باید مطلق باشد، نه محدود و نه جیرهبندی شده باشد. خدمت و کمک محدود و مقیّد، محبت را مقیّد و محدود می کند. خدمت و کمک جیره بندی شده و محدود اعضای جامعه را به طور هماهنگ و یکپارچه به یکدیگر پیوند نمیدهد، بلکه در این حالت جامعه همچون دستگاهی است که اجزای آن با میخ و پیچ به یکدیگر متصل شده اند.»
امام موسی صدر در مراسم افتتاح باشگاه فرهنگی شهر عیناتا حضور یافت و دربار? نقش باشگاه های فرهنگی در پیشرفت جامعه و تأثیرگذاری بر آن سخنانی ایراد کرد.
امام صدر با آقای فرنجیه، رئیسجمهور، در اهدن دیدار کرد و وضعیت کنونی منطق? جنوب و بهویژه فعالیت های مجلس جنوب را در این منطقه به اطلاع وی رساند و از او خواست تا به این مجلس بودجه های بیشتری داده شود تا بتواند وظایف و مسئولیت های خود را دنبال کند.
به مناسبت تشکیل اتحاد جمهوریهای عربی، امام موسی صدر تلگرافی به انورسادات فرستاد. در این تلگراف آمده است: «شکل گیری اتحاد