موضوع: تحقیق ـ اسلام و خانواده در جامع? پیشرفته

مکان و تاریخ: مراکش، رباط.

مناسبت: کنفرانس «اسلام و تنظیم خانواده» در رباط مراکش، 24 تا 29 دسامبر 1971.

منبع: این مقاله در کتاب اسلام و تنظیم خانواده(1) چاپ شده است. این کتاب حاوی کلی? مقالات و گفت‌وگوهای این کنفرانس اسلامی است که دفتر منطقه‌ای خاورمیانه و شمال آفریقای «اتحادی? جهانی برای تنظیم خانواده» در شهر رباط در مراکش است و در دو جلد به همت انتشارات «الدار المتحدة» چاپ شده است.

این مقاله با همین عنوان در کتاب ادیان در خدمت انسان درج شده است.

پیشرفت فقط حاصل تعامل مستمر میان انسان و جهان اطراف اوست. نباید پنداشت که پیشرفتْ ایجاد عنصری جدید یا بیرون رفتِ عنصری از زندگى است. آدمى جست‌وجو مى کند و سطرى از کتاب هستى را مى کاود، به عنصرى جدید یا نیرویى نو آگاه می‌شود یا صفتى تازه از چیزى که آن را مى شناخته است. پس تلاش مى کند تا از علمِ جدیدِ خود برای بهبود وضع خویش بهره بردارد. او با به کار گرفتن علم جدید، زندگى و محیط اطراف خود را دگرگون مى کند. در این تغییر، خود او نیز پیشرفت مى کند و آن‌گاه وضعیت جدید خود را نقط? آغازى براى تحقیق و جست‌وجو درمورد علمى نو قرار مى دهد و این روند ادامه مى یابد. [58]

نوشدگى در زندگى انسان از حوزه اى به حوز? دیگر مى رود و موجب تعاملى دیگر میان بخش‌هاى مختلف زندگى مى شود و خاستگاه‌هاى جدیدى براى حرکت و پیشرفت فراهم مى آورد.

اسلام دین فطرت و شریعتِ خلقت است و لذا ممکن نیست پذیراى جمود باشد، بلکه دعوت به تحول و تکامل مى کند و این ترقى و پیشرفت را به دو طریق جهت مى بخشد:

نخست اینکه معنای جاودانه بودن قرآن که به لحاظ لفظ و معنا وحیانى است، این است که هر برداشت جدیدى از قرآن، در هر سطحى که باشد، زمانی صحیح است که این فهم با قواعدِ متعارف در کلام مطابقت کند. این‌گونه برداشت‌ها، با شرط فوق، در تنظیم امور زندگى استفاده‌شدنی خواهد بود. اما این اعتقاد درمورد کلام بشر صحیح نیست، از آن رو که آدمى با زمین? فرهنگىِ معینی سخن مى گوید که فراروی از آن ممکن نیست. بنابراین، فهم سخن او فقط در حدود سطح سواد او پذیرفتنى است.

جاودانگى و پیشرفت در اسلام مرهون الهى بودن کلمات قرآنى است که در کنار آدمى و هستى قرار مى گیرد و بنا بر تعامل نو به نوِ انسان و هستى رهنمودى مشخص مى دهد. استمرار تعامل میان انسان و قرآن با فهم و درک روزآمد، به موازات تعامل میان انسان و هستى در جریانِ تحول، میسر است.

دوم اینکه در آموزه هاى اسلامى احکام ویژه اى براى تحول قراردادها و احکام، همچون شرایط ضمن عقد، وجود دارد که شکل قرارداد را تغییر

مستقیم عقب‌نشینی‌ انگلیس از منطقه در سال 1948 است و تحولات منطقه نیز باعث شد این عقب نشینی، شتاب زده و در سطح فراگیر باشد.»

او در پایان خطابه اش می گوید: «ما باید حقیقتاً برای برقراری صلح در قدس دعا کنیم.» ولی در ادامه می افزاید: «البته دعا به تنهایی کافی نیست، بلکه باید تلاش کنیم و نفوذ و قدرت خود را به کار گیریم تا آینده ای بهتر بسازیم. شاید این دعای موجود در یکی از مزامیر (سرودهای مذهبی) تحقق یابد که: صلح حکم‌فرما خواهد شد ولی نه فقط درون دیوارهای قدس، همانا باید از درون، وارد قصرهای آن شود!»

عتیق حاکم است، هشدار می دهد و می گوید: «مسیحیان نباید با ترویج این تفکرات ساده لوحانه و بی اساس بر وخامت اوضاع بیفزایند. آنان همواره باید بر این نکته پافشاری کنند که عهد عتیق را باید در پرتو انجیل بفهمیم و اگر امروز پیش گویی های عهد عتیق را تحت‌اللفظی معنا و تفسیر کنیم، در واقع کتاب مقدس را به شیوه های نادرست و بدون بصیرت خردمندانه ای که مسیح به آن شناخته می شود، به‌کار برده‌ایم.»

«مسیحیان از زمان های قدیم به خود قدس توجه بسیاری داشته‌اند ولی اکنون به جای آنکه قدس شهری برای صلح و آشتی با دیگر اماکن مقدس باشد، بیشتر جولانگاهی برای جنگ ها وکینه توزی های تلخ شده است.»

کشیش انگلیسی با کمال جرئت و صداقت تأکید می کند: «ثباتی که قدس و مناطق هم جوارش از آن برخوردارند، بیشتر مدیون ثباتی است که این منطقه در دورانی به ‌دست آورد که تحت حاکمیت اسلام قرار داشت، ولی با این حال آنچه بعدها جانشین آن شد، از نظر عملی بدتر بوده، زیرا دولت‌های مسیحی اروپایی برای نفوذ بیشتر در این منطقه دست به توطئه و نیرنگ زدند.»

وی در ادامه به نکته ای مهم اشاره می کند و می گوید: «در حال حاضر به مصلحت مسیحیان نیست که موضعی مانند بیلاطس اتخاذ کنند و به طور کلی از این مسئله دست بکشند… به‌ویژه اکنون که اوضاع بسیار بحرانی و خطرناک شده است. هرچند مسیحیان شناخت کافی و لازم را برای ارائ? بهترین راه‌حل به قدرت های سیاسی ندارند، هم? آنان باید خود را برای تحمل بخشی از بار مسئولیت و نیز فداکاری در راه رسیدن به راه‌حلی عادلانه و پایدار متعهد بدانند، البته اگر هنوز رسیدن به راه‌حل به صورت پیشنهاد عملی مطرح باشد.»

پدر و. آدامز غربیان را به تلاش برای اجرای قطع‌نام? شورای امنیت دربار? عقب نشینی اسرائیل به مرزهای پیش از تهاجم پنجم ژوئن سال 1967 تشویق می کند و می گوید: «سازمان ملل به اتفاق آرا و بدون هیچ رأی مخالفی، الحاق قدس به اسرائیل را نامشروع دانسته است. حال مسیحیان در برابر این مسئله چه باید بکنند؟ اگر صلح و آرامش برای آنان مهم است، باید از تنها قدرت بین المللی که توانایی دارد از صلح پاسداری کند، پشتیبانی کنند و این به معنای آن است که باید برای اجرای قطع‌نام? شورای امنیت فشار بیاورند.»

کشیش انگلیسی در خطاب? ارزشمند خود با اشاره به فاجع? آوارگان فلسطینی آن را فاجعه ای برای انسانیت می خواند و می گوید: «مصیبت آوارگان باید پیش از هرچیز دیگری فکر مردم را به خود مشغول کند. نباید اجازه داد جنجال های سیاسی دربار? آیند? این و آن باعث شود این فاجع? هولناک انسانی که در مورد یک و نیم میلیون آواره روی داده تحت‌الشعاع قرار گیرد؛ آوارگانی که نیمی از آنان زیر بیست سال دارند و بیشترشان بدون هیچ امیدی به آینده در اردوگاه ها زندگی می کنند. آوارگی این افراد نتیج?

است. اسرائیل ثمر? خیانت چندین نسل و فشارهای صهیونیست ها و به طور خاص نتیج? مانورهای دیپلماتیک اروپا و انگلستان است.»

کشیش انگلیسی می افزاید:?«انگلیسی ها که با اعمالسیاست های خود، فلسطین را تحت قیمومت و سرپرستی گرفته بودند و می پنداشتند که به نفع آنان است ولی وقتی برایشان ثابت شد که این کار به مصلحت آنان نیست و اوضاع بر ضد آنان به وخامت گرایید، در ننگین ترین رویداد در تاریخ انگلیس، در سال 1948، از این ماجرا عقب نشینی کردند. بنابراین، مسیحیان انگلیس باید از تاریخ کشورشان و مسئولیتی که در قبال آن دارند آگاه باشند و آنچه در توان دارند برای تصحیح امور به کار گیرند.»

پدر هربرت و. آدامز می گوید: «مسیحیان به صورت دیگری نیز مشکل آفریده اند، زیرا بیشتر آنان میان پیام تورات و اوضاع سیاسی خاورمیانه در دهه های اخیر خلط کرده اند، در حالی که می دانیم تورات هیچ ارتباط مستقیمی به این وضعیت ندارد. آنان به‌خاطر سادگی خود به مردم چنین تلقین کردند که قرن بیستم زمان تحقق‌یافتن پیش گویی های موجود در عهد عتیق است، در حالی‌که این پیش گویی ها، فقط با وضعیت موجود در چند قرن پیش از میلاد مسیح سازگار است. این پیش گویی ها به شکل نمادین یا در قالب آموزه های اخلاقی نوشته شده و هیچ‌کدام از تفسیرها در مورد رسالتی که مسیح بعدها آورد، صحت ندارد.»

«در پژوهشی که عده‌ای از کارشناسان دربار? این مسئله انجام داده اند، آمده است: دربار? نزاع کنونی در خاورمیانه سخنان بسیاری گفته می شود که همه جنب? دینی دارد. ما باید به فرهیختگان مسیحی هشدار دهیم تا با تبلیغات ساده لوحانه دربار? تحقق یافتن پیش گویی های بی اساس و دروغین و یا ادعاهای سطحی و بی اساس مبنی بر اینکه دست خداوند در حوادث محلی و داخلی آشکار می شود، فریب نخورند. نیازی به تأکید بیش از اندازه بر این مطلب نیست که برای حل چالش بسیار پیچید? خاورمیانه، هیچ راه‌حلی را نمی توان بر پایه های صرفاً دینی ارائه داد.»

او در ادام? افشاگری خود بر ضد ادعاهای بی اساس یهود می گوید: «این نوع ناسیونالیسم موجود در عهد عتیق که با عبارت های غیرمسیحی خبر از پیروزی یهود بر دشمنانشان می دهد، نشان‌دهند? اشتیاق به خون‌ریزی است، در حالی که در خاورمیانه مردم برای عهد عتیق احترام قایل‌اند، به‌ویژه آنکه واژ? «اسرائیل» که در حال حاضر برای دولت فعلی یهودیان به کار می رود، همان واژه ای است که در عهد عتیق آمده است… درک این حقیقت دشوار نیست که این کاربرد لغوی، مسیحیان ساده دل را به تردید می اندازد و جای هیچ شگفتی نیست اگر مسیحیان عرب از این امر ناراحت شوند، بلکه بسیار شگفت انگیز است که عکس العملی شدیدتر و خشن تر بر ضد عهد عتیق نشان نداده اند.»

کشیش انگلیسی همچنین دربار? دامن‌زدن به تفکرات ساده لوحانه و بی پایه و اساسی که بر عهد

موضوع: متن خطاب? کشیش انگلیسی هربرت و. آدامز

منبع: روزنام? المحرر بیروت، 30/11/1971.

سرانجام ندایی شریف در غرب بلند شد تا از حقِ اعراب دفاع کند که صهیونیسم آن را در پوشش غلیظی از تحریف دینی پایمال کرده بود. این ندا، ندای کشیش انگلیسی، هربرت و. آدامز، بود که در موعظ? دینی خود در کلیسای انگلستان، جنایت های اسرائیل را در قدس محکوم کرد؛ ندایی که به تعبیر امام صدر « ندای مسیح است که برای بیدار کردن وجدان ها بلند می شود. » این خطاب? ارزشمند در مجل? میدل ایست انترنشنال[57] انگلیسی به چاپ رسیده است که آن را شماری از دوستان انگلیسی اعراب مانند تریستوفر ماهیو، انتونی ناتنگ و مایکل آدامز منتشر می کنند. این خطابه، به حقِ تاریخی و دینی اعراب در قدس توجه کرده و از چهر? دروغین صهیونیسم که مبتنی بر مغالطه و نیرنگ های تاریخی و دینی است، پرده برداشته است. صهیونیسم، قدس را « که محل عبادت است، به کمین گاه دزدان تبدیل کرده است. »

مسئولیت مسیحیان غرب در سرنوشت کنونی قدس

پدر آدامز در خطاب? خود می گوید مسیحیان راه‌حل مشکل خاورمیانه را نمی دانند، ولی بر آنان است که دربار? آن بسیار فکر کنند، زیرا آنان در طی قرن ها، بخش زیادی از عناصر و پیچیدگی های این مشکل را به وجود آورده اند.

حقوقی که از اعراب گرفته شده است، تا به یهود داده شود

کشیش انگلیسی در ادامه می گوید: «شاید داستان ستمی که بر یهود روا شده از سیاه ترین صفحاتی باشد که تاریخ تمدنی را لکه‌دار کرده که خود را تمدن مسیحی می خواند، ولی از زمان جنگ جهانی دوم خطر جدیدی به وجود آمده است: مسیحیان و اروپاییان تلاش کرده اند با انجام دادن کارهایی، وجدان خود را آسوده کنند، اما پیامد این کارها این بوده که ظلم و ستمی که در حق جماعتی از انسان ها روا شده از آنان برداشته شده و در حق جماعتی دیگر اعمال شده است و بدون تردید، این جزئی از مشکل خاورمیانه است. اینکه فردی را از حقوقش محروم کنیم تا آن حقوق را به دیگری بدهیم که به او نیز ستم شده است، در واقع اصلاح یک ظلم به وسیل? چند ظلم دیگر است!»

«هیچ انسان باانصافی نمی پذیرد که برای کمک به یهود، وطنی قومی به آنان ببخشیم در حالی که این اقدام موجب ستم به میلیون‌ها نفر در خاورمیانه می شود، زیرا از خانه و کاشان? خود محروم می شوند.»

اسرائیل ثمر? خیانت نسل های صهیونیست است

پدر آدامز در ادام? خطاب? خود به افشای نیرنگ ها و فریب کاری های صهیونیسم می پردازد و می گوید: «این نظریه که اسرائیل نتیج? حسن هم فکری هم? دولت های جهان است، نظری? سست و بی پایه ای

عالی‌جناب!

ما در مشرق زمین از صدور چنین خطابه هایی از جانشینان مسیح شگفت زده نیستیم، بلکه آنچه ما را به شگفتی آورده، این است که ربع قرن از فاجع? خاورمیانه در سرزمین های مقدس و ملت آن می گذرد ولی هیچ‌یک از بزرگان دینی در انگلیس و دیگر کشورهای جهان در صدد کشف حقیقت برنیامده اند و تنها به شنیدن اخباری بسنده کرده‌اند که بیانگر دیدگاه های اسرائیل است.

آیا این مسیح نبود که در خرابه به دنبال گنج می گشت و زنان و مردان پاک و مقدس را در میان گنهکاران جست‌وجو می کرد؟ ما می بینیم که سیاست‌مردانی که نمایند? دولت هایند برای کشف حقایق به خاورمیانه سفر می کنند. اما آنان حقایق را در چارچوب منافع و مصالح سیاسی خود می بینند. از این?رو، منتظر بودیم که روزی یکی از بزرگان دینی را در میان خود مشاهده کنیم تا با چشم خود حقیقت تلخ را در این سرزمین مصیبت زده ببیند و چند ساعتی را با آوارگان سپری کند و به اطلاعات و اخبار کسانی که در زندان سیاست گرفتار شده اند، بسنده نکند.

ما در عجبیم که غرب چگونه در صدد کشف حقیقتی بر نمی‌آید که در خاورمیانه رخ می دهد ولی می کوشد تا جنس خاک کر? ماه را بشناسد و به تمدنی قدیمی در جزایر پاسیفیک پی ببرد.

عالی‌جناب!

ما در لبنان خطاب? شکوهمند شما را نخستین شعاع سپید? صادق می شماریم که کم کم گسترش خواهد یافت تا اینکه صبح، همه‌جا را فرا گیرد و روشنایی روز، حقیقت را برای مسیحیان غرب -?که خودشان می دانند خسارتشان بیشتر و عمیق تر است - آشکار کند.

ما کاملاً آماده ایم تا با شما همکاری کنیم و چه در لبنان و چه در انگلستان با شما دیدار کنیم و نیروها و توانایی هایمان را در خدمت حقایق قرار دهیم تا دعاها را به اقداماتی عملی برای نجات شهر خداوند و جلوگیری از یک فاجع? انسانی بی سابقه در تاریخ تبدیل کنیم.

درود هم? مؤمنان این سرزمین را پذیرا باشید.

رئیس مجلس اعلای شیعیان

موسی صدر

موضوع: نامه ای به کشیش انگلیسی، هربرت و. آدامز

مکان و تاریخ: مجلس اعلای شیعیان.

مناسبت: چاپ موعظ? کشیش انگلیسی در روزنام? المحرر.

منبع: روزنام? الأنوار بیروت، 1/12/1971؛ روزنام? المحرر، 1/12/1971؛ آرشیو مجلس اعلای شیعیان.

روزنام? المحرر در شمار? 30/11/1971 متن موعظ? کشیش انگلیسی، هربرت و. آدامز را در کلیسای انگلستان منتشر کرد. او در خطاب? خود با اشاره به وضع تأسف بار فلسطینیان، اقدامات صهیونیست ها را محکوم کرده و خواستار آزادسازی قدس شده بود.

به همین مناسبت، امام صدر نامه ای به این کشیش انگلیسی نوشت که در روزنامه های بیروت منتشر شد.

پدر بزرگوار جناب هربرت و. آدامز، کشیش کلیسای جامع کانتربری انگلیس!

ما از خطاب? شیوای شما در کلیسای جامع دربار? فاجع? فلسطین و قدس و موضع گیری مسیحیان غرب در قبال آن مطلع شدیم.

جناب کشیش! از شما پنهان نماند که هم? ما در اینجا، چه مسلمان و چه مسیحی احساس کردیم که صدای مسیح برای بیدار کردن وجدان مسیحیان در غرب طنین‌انداز شده است و فریاد او بر سر صهیونیسم - که دوباره شهر عبادت را کمین گاه دزدان کرده است - در حال بلند شدن است.

ما به سخنان شما با دقت بسیار گوش فرا دادیم و بسیار آسوده‌خاطر شدیم؛

وقتی دیدیم شما دربار? موضع شگفت آور غرب سخن می گویید که می کوشد با یهود که ستم های فراوانی روا داشته است، به انصاف رفتار کند و وطن ملت فلسطین را از آنان بگیرد و به اسم غرامت به یهودیان بدهد، با وجود آنکه ما در شرق حتی یک روز هم به یهودیان ستم نکرده ایم؛

وقتی دیدیم شما در خطاب? خود تأکید کردید که اسرائیل ثمر? خیانت و فشار از سوی صهیونیست هاست؛

و وقتی شنیدیم شما به طور خاص به مسیحیان انگلیس اشاره کردید، زیرا دولت پیشین آن‌ها در شکل گیری اسرائیل مشارکت داشته و بنابراین، ملت انگلیس پیش از دیگران باید بار مسئولیت فاجع? وحشتناک پناهندگان را به دوش بکشد، زیرا این فاجعه نتیج? مستقیم عقب نشینی انگلیس از این میدان است.

خطاب? شما وقتی به اوج می رسد که دربار? پیش گویی های دروغینی هشدار می دهید که می گویند گویا خداوند می خواهد اراده و وعد? خود را از راه ریختن خون‌ها، اشغال سرزمین ها و به کارگیری بمب های ناپالم، محقق سازد.

شما در حسن ختام سخنان خود از مسیحیان جهان می خواهید که از قدرت و نفوذ خود برای بهبود اوضاع در این منطق? آشوب زده بهره گیرند، زیرا شعل? آن، روزی جهان را فرا خواهد گرفت.

مشاهد? بى سواد، بیمار و منحرف، دردمند مى شود.

این انسانِ جدیدِ ما احتکار را نمى پسندد، پس خود احتکار نمى کند و اجازه نمى دهد در میان امتش احتکار کنند. احتکارى که مورد قبول او نیست، به احتکارِ کالا و نیازمندی‌هاى مادى مردم محدود نمى شود، بلکه او با احتکار علم، احتکار مقام، احتکار سازندگى و حتى احتکارِ دین و بهشت هم به شدت مخالفت مى ورزد.

او انسان‌ها، هم? انسان‌ها را دوست دارد و انحراف و کج روى و الحاد و بى مبالاتىِ انسان را نمى پسندد و براى درمان آن تلاش مى کند، آن‌چنان که فرزندان بیمار خود را درمان مى کند.

این است مسیر و خط‌مشى مسلمانِ پس از عید فطر: تلاشِ دائمى براى درمان مشکلات اجتماعى، تلاش براى احقاق حقوق طبقات محروم، کوشش مستمر براى ارتقای سطح زندگى اقشار محروم و توسع? هم? مناطق مظلوم؛ تلاشى دائمى، پس از شناخت ابعاد و دامن? مشکلات جامعه و پس از درک آن‌ها و پس از آمادگى روحى با صبر و پایداری؛ تلاشى که از فعالیت اجتماعى وسیله اى براى خدمت به انسان مى سازد و وسیله اى براى عبادت خداوند. خدا را مى توان با خدمت به بندگانش نیز عبادت کرد.

انسان جدید ما که به موفقیّت خود باور دارد، مردم را دوست مى دارد، حتى منحرفان را، و براى درمان آنان تلاش مى کند. با قلبى دردمند اما امیدوار، به دیدار نسل گم کرده راه مى شتابد؛ با برخوردى مثبت، و به اتهام زدن و اعتراض به دیگران اکتفا نمی‌کند.

با این ثروت و با این سلاح، یعنى با انسانِ پس از عید، وطنِ خود را مى سازیم و بساطِ ظلم و تبعیض را از جامع? خود برمى چینیم و به انسانیت خدمت مى کنیم و این چنین عبادت مى کنیم پروردگار بخشنده و مهربانمان را.

موضوع: مقاله ـ پس از عید

مکان و تاریخ: بیروت.

مناسبت: امام موسی صدر این مقاله را به مناسبت عید سعید فطر نوشته‌اند.

منبع: روزنام? لسان الحال ـ 21/11/1971.

این مقاله با همین عنوان در کتاب ادیان در خدمت انسان درج شده است.

هنگامى که ماه رمضان و روز عید به روزمرگى و عادت تبدیل مى شود، طبیعى است که از مظاهر زندگى عادى تجاوز نمى کند و در ظرف زمانىِ محدودِ خود متوقف مى شود. اما ماه رمضانى که از ارکان اسلام است و عید فطرى که از اعیاد اسلامى است، خصوصیاتى کاملاً متفاوت دارد. رفتارهاى سطحى و رسوم و عادت‌ها را درمى نوردد و از محدود? زمانى خارج مى شود. با این اوصاف متوجه مى شویم که هدف این عبادات پس از عید، است. ماه رمضان زمان آماده سازى و روز عید روز آغاز عمل است. درحقیقت، ماه رمضان برهه اى است که پس از آن و در روز عید، انسانى جدید متولد می‌شود و زندگىِ تاز? خویش را آغاز مى کند.

ابعاد وجودى این انسان با انسانِ پیشین متفاوت است. او با درک و فهم گسترده ترى زندگى مى کند که به سبب یک ماه آموزش و ممارست عمق و امتداد بیشترى یافته است. او از احساسى رقیق تر برخوردار شده که از روزه کسب کرده است؛ روزه اى که او را با درد و رنج رنج دیدگان آشنا کرده است. او با نیرویى که آن را در تمرین الهى خود به دست آورده، حرکت مى کند. بنابراین، پایدارى و ثبات او افزون تر شده و صبر و اعتدالش رشد کرده است.

این انسان بزرگ، با تحول عمیقى که در وجود خویش احساس مى کند، در صبح روز عید، هنگامى که زکات مى پردازد و نام پروردگار خویش را یاد مى کند و نماز مى گزارد[56]، جشن مى گیرد تا خدا را شکر گزارد و شادمان باشد. آن‌گاه زندگى جدید خویش را آغاز مى کند. این زندگى با حیات عادى او، آن زمان که در محدود? مسائل شخصى خود به سر مى بُرد و روح خویش را در پیل? منیّت خود محبوس کرده بود، متفاوت است. بدین‌گونه، احساسات و فعالیت‌هاى خویش را مهار مى کند. او در ظاهر فردى از امت است، ولى درحقیقت، خودْ یک امت است. او موجودى نامتجانس و قطعه اى غریب و ناهماهنگ در پیکر جامعه بود. چیزى بود غیر از آنچه اکنون شده است. اکنون جزئى حقیقى از امت خویش است که ابعاد وجود خود را با وجود همنوعانش پیوند مى زند و افق فهم و احساس خویش را به فهم و احساس دیگران نزدیک مى کند. در نتیجه، پیوندِ امت مستحکم تر و کنش و واکنش میان آن بیشتر و بازدهىِ آن افزون تر خواهد بود.

اکنون، پس از عید، دردهاى نیازمندان، رنج دیدگان و سخت‌کوشان را حس مى کند و براى کاهش بارى که بر پشت آنان سنگینى مى کند، چاره مى اندیشد و در این راه مى کوشد. او اکنون از

گذاشته و آن‌ها نیز برای تأمین بودج? مورد نیاز برای ساخت بیمارستان و تأمین تجهیزات مورد نیاز اعلام آمادگی و پیش بینی کرده اند هزین? آن در طی ده تا پانزده سال بازخواهد گشت. پس از ساخت بیمارستان، مراحل ساخت دانشکد? پزشکی آغاز خواهد شد.

3. مجلس در زمین? ساخت مسکن مردمی اقداماتی انجام داده و یک شهرک نمون? 460 واحدی در منطق? عمروسیه احداث کرده و اکنون نیز در صدد ساخت شهرکی دیگر است.

4. مجلس برنام? آموزش دینی در مدارس را پایه گذاری کرده و در صدد ساخت خان? معلم به منظور آموزش و فرهنگ سازی دینی است.

5. مجلس با وجود آنکه برخی در صلاحیت آن خدشه وارد کرده اند، از اوقاف آمارگیری کرده و دریافته است که 4600 ملک وقفی وجود دارد که اگر به‌خوبی از آن‌ها بهره برداری شود، می توان از درآمد حاصل از آن‌ها برای خدمت رسانی به شیعیان و اجرای طرح های مورد نیاز استفاده کرد و دیگر لازم نیست هنگام تصمیم گیری برای هر طرحی، ابتدا به جمع آوری کمک های خیریه بپردازیم.

6. مجلس از ابتدای تأسیس خود، هنگامی که مشکلات تلخ جنوب مطرح شد، تلاش های طاقت فرسایی برای خدمت رسانی به آن انجام داده است و حتی اعتصاب بی سابقه ای را سازمان دهی کرد که تأثیر فراوانی در مطرح‌شدن این قضیه در افکارعمومی جهان داشت. در عرص? منطقه ای نیز در همان روز اعتصاب، مجلس جنوب تأسیس شد و 30 میلیون لیره به جنوب اختصاص یافت و علاوه بر آن، 10 میلیون لیره برای ساخت پناهگاه مقرر شد و همچنین تعداد مجوزهای تولید توتون در روستاهای شیعه نشین نیز افزایش یافت.

در منطق? بقاع نیز که ناهنجاری های اجتماعی‌ای همچون انتقام جویی و خون‌خواهی در آن وجود دارد، مجلس تلاش فشرده و طاقت فرسایی برای برقراری مصالحه و آشتی و جلوگیری از استمرار عادت انتقام گیری یا خون بهاگیری انجام داده است که امیدواریم در این زمینه به موفقیت دست یابیم؛ به‌ویژه آنکه اهتمامی رسمی نیز در این موضوع وجود دارد و افزون بر آن، افراد بااخلاصی در منطقه هستند که به ما کمک می کنند. به امید روزی که امنیت پایدار، فراگیر شود و ثروت های انسانی در منطق? بقاع به رشد و بالندگی برسند.

7. مجلس به وضع شعایر دینی براساس مذهب جعفری اقدام کرده است و هم اکنون در سحرهای ماه رمضان، روزهای جمعه و مناسبت های دینی به این شعایر عمل می شود. برای آنکه این اقدام مجلس تفرقه افکنی تلقی نشود، تلاش فراوانی کرده ایم تا این شعایر یک‌پارچه و هماهنگ با سایر مذاهب باشد و موجب شکوه اسلام شود.»

امام صدر در پایان سخنان خود از همگان خواست تا برای رسیدن به وضعیتی بهتر، بیشتر تلاش کنند.