کینههای سیاسی دور نگه دارد و در این راه تلاش میکند و همه ما باید به وی کمک کنیم.»
حادثه تعرّض و بیحرمتی به مفتی جعفری، شیخ عبدالأمیر قبلان، عکسالعملهایی مبنی بر محکومیت این اقدام و هشدار به عاملان آن در پی داشت. امام صدر در برابر علمای شیعه و شهروندانی از فرقههای مختلف که در دارالفتوای جعفری تجمع کرده بودند، گفت: «تعرض به مفتی قبلان، تعرض به شخص من است و به هر عالم دینی از هر فرقهای که باشد.» به امام صدر گفته شد که امام علی(ع) به یک دست شمشیر و در دست دیگر قرآن داشت. پس شما تا کی صبر میکنید؟ امام در پاسخ گفت: «زمان حمل شمشیر با زمان حمل قرآن تفاوت دارد. شهروند عادی سؤال میکند که دولت در برابر مسئولان دینی چه کرده است؟ آنچه برای ما مهم است، این است که این مطلب در ذهن شهروندان ما جا افتاده است که حق دارند شعایر دینی را با کمال آزادی برپا دارند.» وی در ادامه گفت: «این تعرض طبق برنامه و توطئه است و ما میدانیم چه کسی مسئول این حادثه است. مسئول دولت است و بس. باندهای مسلح و مزدور بر هموطنان چیره شدهاند. آنان مزدور چه کسی هستند؟ از چه کسی پول میگیرند؟ این برای ما مهم نیست. ما بهطور مستقیم دولت را مسئول میدانیم. اگر حکومت و دولت نمیتوانند از برپایی شعایر دینی ما پاسداری کنند، ما خود میدانیم چگونه از این شعایر پاسداری کنیم و آن را با کمال آزادی و شرافت، آنگونه که سزاوار ماست، برپا داریم. اگر دولت از این مسئولیت شانه خالی کند، همانگونه که هماکنون مشاهده میکنیم، ما خود از حقوق خویش و فقرا دفاع خواهیم کرد. برای مرتبه اول و به سبب این حادثه، ما جشنهای تولد پیامبر را لغو میکنیم.» وی گفت: «آنان فقط شیخ عبدالأمیر قبلان را از صحبت کردن منع نکردند، بلکه به شیخ حسین عبدالله از منطقه خیام هم حمله کردند و وی را مورد ضرب و شتم قرار دادند. سؤال من این است: چگونه ممکن است گروهی مسلح در جنوب رفت و آمد کنند و از نقاط بازرسی عبور کنند و کسی جلوی آنان را نگیرد؟ مگر اینکه افراد این گروه برگه عبور و مرور داشته باشند و این یعنی تبانی و همکاری قدرت و حکومت با این گروه مسلح. بیشتر این متجاوزان کارمندان حکومتاند و بعضی از آنان کارت نیروهای امنیتی به همراه دارند. ما مسائل و مطالبات خویش را به درگیریهای فرعی و جانبی تبدیل نمیکنیم، بلکه بر اصل و اساس تأکید میکنیم؛ میخواهیم رؤسایی که این جنایتها را تسهیل میکنند، شناسایی شوند. اگر تاریخ ائمه معصوم را بررسی کنیم، درمییابیم که آنان همواره در معرض انواع مختلف از تعرضها و فشارها و کشتار بودهاند. از سوی دیگر، اگر تاریخ خویش را بررسی کنیم، درمییابیم که ما نزد مؤمنان احترام داریم و هیچیک از تعرضهایی که به پیشوایان ما میشد، هماکنون درباره ما روا داشته نمیشود و این نشاندهنده آن است که ما از خط و مسیر پیشوایان خویش دور شدهایم. رهبران ما به منافع مردم و دفاع از محرومان و مظلومان اهتمام میورزیدند، ولی ما فقط به آداب و رسوم دینی اکتفا میکنیم. حادثه تعرض به آقای قبلان، مفتی جعفری، اوج سه حادثه بزرگی است که اخیراً رخ داد. از زمانی که ما حقوق شیعیان را مطالبه کردیم و به مسائل محرومان و مناطق محروم اهتمام ورزیدیم، این سه حادثه برای علمای دین اتفاق
ب. کمال جنبلاط، هفته گذشته، به صورت محرمانه از تلاش برای تشکیل جلسهای در ریاستجمهوری و دیدار بین رئیسجمهور، سلیمان فرنجیه، و امام صدر خبر داد. هدف از این جلسه برقراری رابطه مجدد میان این دو و گفتوگوی مستقیم درباره انتقادات امام از سیاستهای دولت است. جنبلاط معتقد است که نخستوزیر باید پیشقدم شود و با امام صدر دیدار کند. دیدار میان نخستوزیر و امام در چارچوب برنامهای صورت پذیرفت که برای آغاز گفتوگوی مجدد بین امام صدر و دولت بود. امام در این جلسه شرط کرد که دولت باید بهمنظور تحقق خواستههایی که برای آنها قیام کرده است، رغبتی جدی نشان دهد. همچنین، امام صدر در دیداری خصوصی اعلام کرد که حاضر است با هر شخصی گفتوگو و با هر مسئولی ملاقات کند و او با گفتوگو مخالف نیست. اما همه مطمئن باشند که او اجازه نخواهد داد که گفتوگو وسیلهای برای تقلیل خواستهها شود و یا تأثیری بر شدت و قوت مطالبات بگذارد.
وزیر اصلاحات اداری، علی خلیل، در گفتوگو با خبرگزاری الصحفیه، درخواستها و مطالبات امام صدر را تأیید کرد. وی این خواستهها را بر حق خواند و گفت: «من امام صدر را بهخوبی میشناسم و شکی نیست که خواستههای او را تأیید میکنم.» وی در جواب این سؤال که آیا امام به دنبال اهداف سیاسی است، گفت: «امام بارها تکرار کرده است که تعهد او به حقوق شیعیان، تعهدی اجتماعی است، چون او شخصیتی روحانی است و مطالبات او هیچ جنبه سیاسی ندارد. بنابراین، کسانی که سعی دارند این خواستهها را سیاسی جلوه دهند، قصد لوث کردن و تضییع آنها را دارند.» خلیل تأکید کرد که امام در این مطالبات خواستههای ملت را در جنوب و بقاع و حتی در سایر مناطق محروم مجسم ساخته است و هدف از این مطالبات رفع محرومیت است.
الف. اهالی علمات (منطقه جبیل) در تلگرافی به امام صدر، مواضع وی را تأیید کردند.
ب. آقای صائب سلام، نخستوزیر سابق، عصر پریروز در منزلش در دوحه پذیرای امام صدر بود. در پایان جلسه آقای سلام گفت: «آن دسته از مسائل اجتماعی که برای امام صدر اهمیت دارد، برای ما نیز مهم است. من در حضرت امام کاردانی لازم را برای حل مشکلات و رغبتی صادقانه برای گفتوگوی سازنده، بهمنظور تحقق خواستههای مشروع و قانونی مشاهده کردم؛ خواستههایی که همه ما احساس میکنیم که گروههای محروم در کل لبنان به پیگیری آن اصرار دارند.» آقای سلام در ادامه گفت: «هیچکسی ادعا نمیکند که یکشبه میتوان محرومیت را به رفاه تبدیل کرد. اما لازم است که فضای اعتماد به وجود آوریم و محرومان احساس کنند که به خواستههای آنها توجه جدی و اهتمام مستمر مبذول میشود.» وی در ادامه گفت: «من خوشحالم که امام صدر قصد دارد موضوع را از
عصر روز شنبه آینده، اعضای جلسه را از مشروح بررسیها در خصوص مطالبات و راهکار اجرایی کردن آنها مطلع کند. امام در جواب سئوالی گفت که مسئولیت منتقل کردن مطالبات را به دولت، به هیچیک از مسئولان واگذار نکرده است. وی گفت: «خواستههای ما آشکار و واضح است و نیازی به منتقل کردن آنها نیست و اقدامات تفصیلی را برای اجرایی کردن آنها بعداً اعلام میکنیم.» کمی قبل از پایان جلسه، آقای وزیر، صبری حماده، هنگام ترک جلسه سوگند خورد که امام صدر را تأیید میکند و گفت: «هرکس که بخواهد امام صدر را از ریاست مجلس اعلای شیعیان برکنار کند، خائن و بلکه بدتر از خائن است.»
الف. امام صدر در محل مجلس اعلای شیعیان با آقای کمال جنبلاط دیدار کرد. پس از آن جنبلاط تصریح کرد که در این دیدار نتیجه ملاقات خویش را با رئیسجمهور به عرض امام رسانده است و گفت: «آنچه ما را نگران کرده است، مسئله جنوب و مطالبات شیعیان است که باید به شکل مطلوب حل شود.»
ب. امام صدر در میهمانی امیر عبدالعزیز شهاب با سفیر پاپ در لبنان، الفردو برونیارا، دیدار کرد و با او درمورد مسائل داخلی و خارجی و دیدگاه جهان اسلام و جهان مسیحیت درباره قدس و فلسطین گفتوگو کرد.
هیئت شرعی و هیئت اجرایی مجلس اعلای شیعیان، جلسهای به ریاست امام صدر تشکیل دادند. در پایان جلسه این بیانیه صادر شد: «مجلس اعلا، مراحل ساخت بیمارستان شیعیان را بررسی کرد و به اتفاقنظر، به امام صدر مأموریت داد تا برای توافق با مؤسسههایی که تأمین بودجه این بیمارستان را برعهده گرفته و زمینه اجرایی این طرح را فراهم کردهاند، اقدامات مقتضی را انجام دهد.» سپس، امام صدر مراحل مطرح کردن حقوق شیعیان و تحولات آن را برای حاضران شرح داد و آنان را از گفتوگوهای خویش با نخستوزیر آگاه کرد و گفت: «نخستوزیر منتظر بررسی تفصیلی در خصوص مطالبات شیعیان است که در پایان هفته به هیئت دولت تقدیم شود.» مجلس اعلای شیعیان از روند اوضاع، خصوصاً تجمع بعلبک و آثار و نتایج آن، اظهار خشنودی کرد. همچنین، مجلس موافقت خود را با اقدامات اجرایی امام صدر اعلام کرد. امام صدر در پاسخ به سؤالی گفت: «بهزودی مراسمی مانند تجمع بعلبک در مناطق مختلف لبنان، و از جمله صور، برگزار خواهد شد.»
الف. شیخ محمدمهدی شمسالدین و سید محمدحسین فضلالله در نامهای به مسئولان، مطالبات شیعیان را آنگونه که امام صدر مطرح کرده است، تأیید کردند. همچنین، اهالی بیاقوت تمام اقدامات امام صدر را در راه احقاق حقوق مناطق محروم تأیید کردند.
ب. منابع وابسته به حزب کتائب اعلام کردند که رئیس این حزب، پییر جمیل، در دیدار با رئیسجمهور پیشنهاد کرده است که امام صدر با رئیسجمهور سلیمان فرنجیه دیدار کند. فرنجیه به جمیل پاسخ داده است که امام، دولت و خصوصاً خود وی (رئیسجمهور) را به حمایت از کامل اسعد متهم میکند. اما واقعیت آن است که دولت بیطرف است. دولت طرفدار حق است و مخالف باطل. از طرف دیگر، شخصیتهای مذهبی نزدیک به امام صدر اظهار کردهاند که سه روز پیش در منزل آقای محسن دلول، محل دیدار آقای کمال جنبلاط با امام صدر، آقای جنبلاط پیشنهاد کرده که مطالبات شیعیان را به رئیسجمهور منتقل کند. امام در پاسخ گفته است که این مطالبات در یک سند رسمی که چند ماه قبل وزرا و نمایندگان شیعه آن را امضا کردهاند، به رئیسجمهور رسیده است. امام در ادامه گفت: «ما از بیان مطالبات خود به مسئولان ناامید شدهایم و آخرین بار مطالبات خویش را در تجمع بعلبک مطرح کردیم و از دولت استمداد کردیم، اما دولت عمداً قصد ندارد به ما پاسخ مثبت دهد.»
ج. اهالی بیتلیف و نبیشیث و نماینده سابق پارلمان، محمد الفضل، در تلگرافی به امام صدر، از مطالبات و خواستههای وی حمایت کردند و خواهان احقاق حق محرومان و کمک به مظلومان شدند.
الف. آقای کمال جنبلاط در دیدار دیروز خویش با رئیسجمهور در قصر بعبدا، خواستههای شیعیان را مطرح کرد و درخواست کرد که آب لیطانی برای جنوب حفظ شود و به بیروت انتقال داده نشود. رئیسجمهور فرنجیه از آمادگی خویش برای تحقق بخشیدن به خواستههای بر حق، با توجه به امکانات موجود، خبر داد.
ب. در محل مجلس اعلای شیعیان، جلسهای با حضور چهل نفر از شخصیتهای شیعه به ریاست امام صدر برگزار شد. اعضای این جلسه آقایان صبری حماده و محمود عمار و احمد اسبر و محمدیوسف بیضون و حسین منصور و عبداللطیف الزین و حسین الحسینی و ریاض طه بودند. امام صدر در این جلسه تأکید کرد که با رئیسجمهور در قصر بعبدا دیدار نخواهد کرد و شایعاتی را که در این خصوص منتشر شده بود، بهکلی تکذیب کرد. وی گفت: «با رعایت احترام کامل میگویم که دیداری صورت نخواهد گرفت، چون سابقاً دیدارهایی صورت گرفته. خواستههای شناختهشده و مشخصی وجود دارد که به صورت مکتوب، پنج ماه پیش، تقدیم مسئولان شد و هیچ خبر جدیدی درمورد تحقق آنها نیست. خبر جدید این است که بهزودی اقدامات عملی ما بر اساس موضع نهایی دولت در برابر این مطالبات،آغاز خواهد شد و روز دوشنبه چگونگی اجرای آنها را به طور مفصل و مشروح بررسی خواهیم کرد.» از این جلسه بیانیهای منتشر شد که حاکی از تشکیل جنبش حمایت از مطالبات امام بود و از ادامه جلسات دورهای برای آگاهی از اوضاع خبر میداد. همچنین، قرار شد مجلس اعلای شیعیان
گفت که هدف وی از این دیدار اطلاع از مشروح تحولاتی که در غیاب وی اتفاق افتاده و مطالبات امام صدر بود.
الف. امام صدر دیروز خطبه نماز جمعه را در مسجد صور و با حضور جمع بسیاری از اهالی مناطق مختلف جنوب خواند. وی بعد از نماز به روستای صدیقین در منطقه صور رفت و در میهمانی ناهاری در منزل آقای فایز بلحص شرکت کرد. این میهمانی به مراسم سخنرانی تبدیل شد. امام صدر در این سخنرانی، بار دیگر پس از سخنرانی بعلبک، به دولت حمله و بر لزوم تحقق خواستههای محرومان جنوب و بقاع و بعضی از مناطق بیروت تأکید کرد.
ب. سلیم نصار در مقالهای تحت عنوان «جنگ امام صدر و کامل اسعد» به نقل از امام صدر گفت: شیعیان را ناتوان نپندارند. ما هم تحقیق و بررسی و هم سخنرانی کردیم، اما هیچیک از اینها سودی نداشت. بنابراین، میبایست به وسیله دیگری که مسئولان آن را درک کنند، متوسل میشدیم. ظاهراً اگر با نرمش و آرامش درخواست کنیم، درخواستمان پذیرفته نمیشود. اما کسی که با تندی و خشونت و بستن راهها درخواستی میکند، خواسته وی اجابت میشود. ما خواستار دشمنی با احدی نیستیم و نمیخواهیم حرکت ما به کسی آسیب برساند. ما معتقدیم که اگر وضعیت کشور به همین منوال ادامه یابد، کشور تباه و ویران خواهد شد. ما میخواهیم مانع ویرانی کشور شویم. ما میخواهیم از این توهین و اهانت جلوگیری کنیم. ما در این راه از توسل به هیچ کاری فروگذار نمیکنیم. در این نزاع، نه راهحل وسط وجود دارد و نه تماشاچی. این نزاع حق و باطل است. کسی که این نزاع را یاری نکند، مانند کسی است که امام علی(ع) و امام حسین(ع) را یاری نکرده است.
الف. بعد از تلاشهای سفیر، محمد صبرا، و رئیس سابق سندیکای روزنامهنگاران، زهیر عسیران، امام صدر با تقیالدین الصلح، نخست وزیر، در منزل عسیران در میهمانی ناهاری دیدار کرد. در خلال این دیدار درباره خواستههای امام صدر بحث و گفتوگو شد. نخستوزیر آمادگی خویش را برای گفتوگو با امام صدر و محقق ساختن خواستههای وی، خصوصاً مطالبات مطرحشده در تجمع بعلبک، اعلام کرد. امام به نخستوزیر گفت: «خواستههای مجلس اعلای شیعیان واضح و آشکار است. اگر دولت قصد اجابت دارد و میخواهد این خواستهها را تحقق بخشد، باید برنامهای عملی برای اجرای آن تدوین کند.» امام در این جلسه به نخستوزیر گفت: «نباید از این جلسه چنین تعبیر شود که گفتوگویی برای تخفیف و تضییع مطالبات شیعه صورت گرفته است.» وی گفت که این مطالبات را، همانگونه که در بعلبک بیان کرده، پیگیری خواهد کرد تا دولت حسننیت خویش را برای اجابت و برآورده کردن آنها ثابت کند.
است که امام صدر در صورت محقق نشدن آنها تهدید به انقلاب میکند؟» اسعد گفت که او آمادگی دارد در صف اول انقلابیها باشد، اگر این خواستهها واقعاً به شیعه خدمت کند. وی افزود: «محقق نشدن مطالباتی چون تأسیس مدرسه یا تسریع در اجرای یک طرح یا تعیین یک کارمند در یکی از مناصب مجوزی برای تهدید به انقلاب نیست، آنگونه که امام صدر تهدید میکند.» از طرف دیگر، امام صدر به مفتی خالد و شیخ ابوشقرا اعلام کرده است که مصالحه بین وی و اسعد، به اختلافی شخصی خاتمه میدهد، اما منجر به تحقق خواستههای بر حق شیعه نخواهد شد.
وی درخواست کرد که دولت قبل از بررسی هر موضوع دیگری تعهد کند که خواستههای شیعیان را بهطور کامل محقق میسازد و حقوق این فرقه را به تمامی ادا میکند. کمیته پیگیریای که پس از نشست شخصیتهای شیعه تشکیل شده، بر آن است که این شخصیتها را به منظور بررسی اقدامات عملی برای برآورده کردن خواستههای شیعیان در جلسهای گردهم آورد. اعضای این کمیته آقایان عاصم قانصوه و فضلالله دندش و محمد صفیالدین و حسین الحسینی و عبدالکریم الزین، ظهر دیروز جلسهای به ریاست امام موسی صدر در منزل آقای فضلالله دندش در لویزه تشکیل دادند و درباره اقدامات ضروری بعد از تجمع بعلبک، گفتوگو کردند. جلسه ساعت چهارونیم بعدازظهر پایان یافت و آقای دندش بیانیه زیر را قرائت کرد: «کمیته پیگیری که به کوشش شخصیتهای شیعه تشکیل شده است، پس از استماع سخنان امام صدر، درباره اقدامات مقتضی بعد از تجمع بعلبک و مصوبات آن در ابعاد عربی و داخلی گفتوگو کرد و در نتیجه، تصمیم گرفت که از تجمع شخصیتهای سیاسی شیعه دعوت کند تا در جلسهای به ریاست امام صدر در مجلس اعلای شیعیان، عصر روز دوشنبه گردهم آیند و درباره اقدامات عملی تضمینکننده تحقق خواستههای شیعیان تبادلنظر کنند. از جمله این اقدامات، تشکیل چند کمیته پیگیری برای تماس با همه گروهها و شخصیتها و فرقههای مختلف لبنانی و گفتوگو درباره خواستههای شیعیان است. امام صدر به حاضران در جلسه ابلاغ کرد که وی از موضع خویش، درباره خواستههایی که در تجمع بعلبک مطرح کرده است، بهرغم برخی تلاشها برای لوث کردن آنها، به هیچ قیمتی عقبنشینی نخواهد کرد.»
الف. بعد از تجمع بعلبک، امام صدر در پاسخ به سؤال مجله الحوادث که پرسید به کجا میخواهید برسید، گفت: «موضع آینده مرا، اوضاع منطقه و حوادثی که رخ میدهد و رفتار دولت در برابر مسائل محرومان، مشخص میکند.» وی درمورد مسائل محرومان به تفصیل سخن گفت و خسارتی را که به شیعه وارد میشود، بیان کرد.
ب. ساعت پنجونیم بعدازظهر روز گذشته،کمال جنبلاط و امام صدر در منزل آقای محسن دلول دیدار کردند و درباره اوضاع داخلی کشور و علل اقدامات امام صدر برای دستیابی به حقوق شیعیان گفتوگو کردند. کمال جنبلاط در انتهای این جلسه
گفت: «شیعیان لبنان در این وضعیت سخت، زیر پرچم رهبر و یاریرسان خویش، امام صدر، گرد آمدهاند. فرزندان این فرقه میدانند که امام آنان را به آرزوهایشان میرساند و دردهایشان را درک میکند و بار جبرانِ کرامت پایمالشده و تلافی بیتوجهیهای صورت گرفته را به دوش میکشد. بنابراین، شیعه راه خویش را تحتنظر و فرمان وی ادامه میدهد. امام حرکت میکند و شیعه نیز همراه او تا پایان راه برای کمک به مظلومان و محرومان حرکت میکند.»
ب. ریمون اده از مطالبات امام صدر برای احقاق حقوق شیعیان اعلام حمایت کرد.
ج. منابع آگاه خبر دادند که وزیر تبلیغات، فهمی شاهین، به درخواست کامل اسعد به نجف اشرف رفته است تا نظر مرجع اعلا و بعضی از علمای لبنانی را که در نجف به آموزش علوم دینی اشتغال دارند، درباره فعالیتهای امام صدر جویا شود و ضمناً یکی از آنان را برای رقابت با امام صدر در انتخابات ریاست مجلس اعلای شیعیان، که در سال 1975 برگزار خواهد شد، انتخاب کند.
امام صدر صبح دیروز با اسقف مارونیهای بیروت، اغناطیوس زیاده، تماس گرفت و بابت تماس تلفنی وی از او تشکر کرد. گفته میشود که امام صدر و اسقف زیاده در هفته آینده دیدار خواهند کرد.
از طرف دیگر، نخستوزیر، تقیالدین الصلح، ظهر روز گذشته با مفتی اهل تسنن، شیخ حسن خالد، در دارالفتوای اهل سنت دیدار کرد و از نتیجه گفتوگوهای دو روز گذشته وی برای مصالحه بین امام صدر و کامل اسعد آگاه شد. گفتنی است این گفتوگوها بعد از دیدار آقایان مفتی، شیخ حسن خالد و شیخ محمد ابوشقرا، با امام صدر و کامل اسعد، برای حل اختلاف و نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف در خصوص درخواستهای شیعیان، صورت پذیرفت.
الصلح پریروز اعلام کرد که قصد دارد با امام صدر ملاقات و با وی درباره سخنان روز یکشنبه گذشته او در بعلبک، گفتگو کند. ممکن است که این دیدار امروز هم صورت پذیرد.
شنیده شده است که مفتی شیخ حسن خالد بهزودی با فرنجیه، در چارچوب تماسها و کوششهای خود برای حل بحران کشور دیدار خواهد کرد.
منابع موثق گفتهاند که تلاشی که مفتی خالد و شیخ محمد ابوشقرا برای حل بحران انجام دادند، به نتیجهای نرسیده است، چون کامل اسعد مصر است که با امام صدر گفتوگو نکند. بهانه او این است که بین وی و امام اختلاف واقعی وجود ندارد. اسعد درباره علت اختلافش با امام برای شیخ خالد و محمد ابوشقرا چنین گفته است که امام صدر برنامهای برای ضربه زدن به همه رهبران شیعه دارد و اینکه، به زعم وی، گفتوگو بین وی و امام صدر مشارکت غیرمستقیم در اجرای این برنامه است. کامل اسعد در برابر مفتی خالد و شیخ محمد ابوشقرا، درباره مطالبات امام صدر گفت: «این چه مطالباتی
نمیشوند و آن را به منزله موسیقی یا سنتی ملی و اصیل میدانند. هریک از اهالی بعلبک به سلاح خویش و کاربرد آن، بیش از هرچیز دیگر افتخار میکند. در بعلبک و مناطق اطراف به مناسبتهای مختلف، مانند وفات و ولادت و ازدواج و مراسم استقبال و … تیر شلیک میشود. اگر ما فرض کنیم که خبر حاکی از اقدام دادستان نظامی صحیح است، چرا این اقدام درمورد کسانی صورت نمیپذیرد که در قلب پایتخت در مناسبتهای مختلف، از جمله مناسبت بازگشت آقای الصلح از حج، سلاح به دست میگیرند؟» وی درباره خواستههای شیعیان گفت: «یک روز در دیدار با کاردینال معوشی در بکرکی، گفتم این تشکیلات و انتصابات جدید، نه خواستههای مارونیهای مسیحی و نه سنیها و نه شیعهها را برآورده نمیکند. از این رو، طبیعی و بدیهی است که رئیس شیعیان این حقوق را مطالبه کند. حال که در همه فرقهها هزاران فرد باسواد وجود دارند، لازم است برای استخدام افراد آزمون برگزار شود. البته، آزمونی درست و بدون تقلب نه اینکه وزیر سؤالهای امتحانی را به پسرش بدهد.» از اده سؤال شد که امام قصد شورش ملی دارد و میخواهد روزه بگیرد و وی در جواب گفت: «اسقف مبارک هم در زمان فرانسویان در کلیسای مارجرجس سخنرانی و تهدید به تحصن میکرد. به نظر بنده نمایندگان هر فرقهای باید بهترینها باشند، بهترین پزشکها و بهترین مهندسها، نه اینکه اشخاص بیکفایت به سبب داشتن ارتباط با فلان وزیر یا فلان مقام، استخدام شوند. من مطمئنم که در منطقه جنوب افراد بافرهنگ و شایستهای وجود دارند. به عنوان مثال، در نبطیه شخص باسوادی از خانواده غندور هست که اختراعهای الکترونیکی مهمی دارد. چرا نباید وی در تشکیلات جدید اداری به کار گماشته شود؟ من هزاران بار ترجیح میدهم که یک شخص شیعه موفق به جای یک مسیحی شکستخورده تعیین شود. و چنین شخص ناموفقی که با یکی از وزیران یا مقامات ارتباط دارد. مسئولیتی را مانند ریاست رفتگران در شهرداری به عهده بگیرد. در غیر این صورت، اوضاع بر همین منوال باقی خواهد ماند.»
وی در پاسخ به سؤالی پرسید:« امام چه کار کرده؟ اگر وی با کامل اسعد اختلاف نداشت، هیچکسی در خصوص این موضوع سخن نمیگفت.»
از سوی دیگر، دیروز نصوی معلوف، وزیر دفاع، در پاسخ به سئوالی درباره به کارگیری سلاح به تعداد بسیار در تجمع بعلبک در روز یکشنبه گذشته، گفت: «آیا ما در کشوری آزاد زندگی نمیکنیم؟ کشوری که در آن آزادی اندیشه و مطبوعات و عقیده وجود دارد.» معلوف در ادامه گفت: «وجود این تعداد زیاد از اسلحه در تجمع و شلیک فراوان گلوله بدون اینکه شخصی آسیب ببیند، با وجود اینکه جمعیت زیادی حضور داشتند، نشانه آن است که ما به سطح بالایی از پیشرفت رسیدهایم و گواه آن است که آزادیای را که به ما داده شده، مقدس میشماریم و در راه محافظت از منافع میهن به کار میبریم.»
از معلوف درباره زمان دیدار وی از روستاهای مرزی سؤال شد. وی در جواب گفت که روز شنبه گذشته از پاسگاه هوایی در ریاق بازدید کرده است. همچنین، از پایگاه نظامی بقاع دیدار کرده و با فرماندهان آن ملاقات کرده است. اما دیدار از جنوب و بازدید از خطوط مقدم مرزی، حداکثر تا دو روز دیگر، اگر هوا مساعد باشد، صورت نخواهد گرفت.
دیروز مفتی صور، سید محمدجواد شرفالدین، در تلگرافی که برای رئیسجمهور ارسال کرد،
کردند و این موضع آنان عجیب نیست، زیرا این دو شخص، سهم بزرگی در بیداری وجدان لبنانیها دارند و پشتیبان مظلومان و آیندهسازان این کشورند. این دیدارها ادامه خواهد یافت و امیدوارم که با احقاق حقوق مظلومان و رساندن حق به تمام صاحبان حق، خدمتی به کشور باشد.» از امام صدر درباره زمان مشخص تحصن خود در یکی از مساجد بیروت، که در تجمع بعلبک بدان اشاره کرده بود، سؤال شد. وی گفت: «اگر میخواستم زمان آن را تعیین کنم، در مقابل مردم اعلام میکردم.» امام صدر در جواب سؤالی دیگر از سخنانی که درباره تلاش برای حل اختلاف و برقراری آشتی گفته میشود، اظهار تعجب و آن را محکوم کرد و گفت: «بارها اعلام کردهام که ما با کسی اختلاف نداریم. در نتیجه، مصالحه نیز معنی نخواهد داشت. ما خواستار حق هستیم و برای تحقق مطالبات خویش تلاش میکنیم. چرا بعضی اصرار دارند که سخن از اختلاف و مصالحه بگویند؟ من هر خبری را مبنی بر تلاشی که در این زمینه صورت میپذیرد، به شدت رد میکنم.»
امام صدر در ادامه گفت: «ما مثبتاندیش هستیم و برای اصلاح اوضاع میکوشیم. اوضاع لبنان تا زمانی که در آن مناطق و فرقهها و طبقات محروم و فراموششده وجود دارد، اصلاح نمیشود و ما تا آخر به مبارزه خویش در این راه ادامه خواهیم داد.»
امام صدر گفت: «جناب اسقف اغناطیوس زیاده با من تماس تلفنی گرفته بود، ولی من در دفتر نبودم. امروز، خودم با ایشان تماس خواهم گرفت.»
از سوی دیگر، دیروز صبح هیئتی از جنبش آگاهیبخشی ملی (حرکة التوعیة الوطنیة) با شیخ حسن خالد، مفتی اهل تسنن لبنان، و شیخ محمد ابوشقرا، شیخ عقل دروزیها، دیدار کرد. این هیئت متشکل از رئیس جنبش، آقای عبدالله یافی، و دکتر نسیب بربیر و آقای مالک سلام بود.
این جنبش در بیانیه خود اعلام کرده است که در این دو دیدار، وضعیت دردناک کنونی لبنان بررسی شد. در ادامه بیانیه چنین آمده: «اوضاع و احوال منطقه عربی چنین اقتضا میکند که همه در یک صف و متحد باشند. جنبش آگاهیبخشی ملی از حضرات مفتی و شیخ، با توجه به دغدغه ملی و توجه آنان به منافع عمومی کشور، درخواست کرده است که با همه طرفها تماس بگیرند و اوضاع را به حالت طبیعی سابق برگردانند. همچنین، این بیانیه تأکید میکند که شیعیان حقوق آشکاری دارند که باید با احترام گذاشتن به آنها وحدت ملی را در جامعه مستحکم کرد. وحدت ملی ایجاب میکند که هر فرقهای در لبنان احساس کند که با سایر فرقهها در حقوق و تکالیف یکسان است. آرزوی جنبش آگاهیبخشی ملی این است که همه لبنانیها برای حذف فرقهگرایی سیاسی از قانون اساسی و از همه قوانین و دستورالعملها توافق کنند.
از سوی دیگر، روزنامهنگاران گفتوگوی مختصری با آقای ریمون اده، در دفتر وی درباره موضوعهای مختلف انجام دادند. در این دیدار آقای اده درخواستهای امام صدر را در خصوص احقاق حقوق شیعیان تأیید کرد. در خلال این گفتوگو با ریمون اده، مطرح شد که برخی از روزنامهها اعلام کردهاند که دادستان کل نظامی بهزودی حکم جلب کسانی را که در تجمع بعلبک سلاح به همراه داشتند، صادر خواهد کرد. وی در پاسخ گفت: «من این خبر را باور نمیکنم، چون این خبر اصلاً منطقی نیست. اهالی بعلبک از دیدن سلاح و شلیک گلوله ناراحت
و احوال اجتماعی و تاریخی این فرقه چنین اقتضا میکند که دولت از آن بیشتر پشتیبانی کند. البته، لازم است که توجه کنیم که راههای قانونی و دموکراتیک، باید وسیله اول برای پیگیری و مطالبه حقوق باشد.» وی گفت: «هیچگونه دعوتی را برای حمل سلاح بهمنظور احقاق حقوق تأیید نمیکنیم. ما همگان را به اندیشیدن و میانهروی و پافشاری بر حقوق بهدور از تحریک مردم و دعوت به خشونت، سفارش میکنیم، زیرا چنین وضعیتی برای لبنان تحملناپذیر است.»
الف. دیروز سهشنبه، پیشنهادی مطرح شد که احزاب لبنانی در تلاشی مشترک برای حل مشکل شیعیان اقدام کنند. احزابی که به این منظور به جلسه دعوت شدند، عبارتاند از: حزب کتائب، حزب تشکل ملی، حزب ملیگرایان آزاد، حزب سوسیالیست ترقیخواه، حزب نجاده و حزب هیئت ملی. حزب هیئت ملی مبتکر این ایده بود و هیئت رئیسه آن در جلسه عصر دوشنبه خود تصمیم گرفت که احزاب مذکور را به تشکیل جبههای ملی دعوت کند. این جبهه، مسئولیت بررسی اوضاع داخلی کنونی لبنان، خصوصاً وضعیت ناشی از برگزاری تجمع مردمی اخیر را در بعلبک برعهده خواهد داشت. در این جلسه مطالبات شیعیان نیز بررسی شد. دیروز رئیس حزب هیئت ملی، امین العریسی، گفت: «این حزب به همراه همه احزاب دیگر به منظور واداشتن مسئولان به برآورده کردن خواستههای امام موسی صدر مبنی بر احقاق حقوق شیعیان، از هیچ اقدامی فروگذار نخواهد کرد. این جبهه هرگونه اختلافی را بین وی و سایر گروههای لبنانی حل خواهد کرد.»
در همین خصوص ظهر دیروز، جناب شیخ حسن خالد، مفتی اهل تسنن لبنان، و شیخ محمد ابوشقرا، شیخ عقل دروزیها، به دیدار امام صدر در مجلس اعلای شیعیان رفتند و جلسهای در پشت درهای بسته برگزار کردند. این جلسه تا ساعت یکونیم بعدازظهر طول کشید. بعد از جلسه، شیخ محمد ابوشقرا در پاسخ به سؤالی گفت: «ما در اوضاع خاصی به سر میبریم و برای حل آن تلاش خواهیم کرد و از خداوند مسئلت میکنیم که ما را به آنچه صلاح کشور و هموطنان است، رهنمون سازد.»
از مفتی اهل تسنن لبنان سؤال شد که آیا کسی وی را مأمور به این تلاش کرده است. وی در جواب گفت: «تلاش من تلاشی شخصی در راه منافع عمومی است.» وی گفت: «بهزودی بیانیهای درباره این دیدار از سوی دارالفتوای جعفری منتشر خواهد شد.» شیخ حسن خالد هنگام خداحافظی از امام صدر گفت: «خداوند شما را یاری کند و شما را در راه رسیدن به آنچه خیر و صلاح شیعه و لبنان است، توفیق دهد.»
بعد از این دیدار، امام صدر در مصاحبهای گفت: «در سخنان خود در تجمع بعلبک، که به مناسبت اربعین امام حسین(ع) برگزار شده بود، اشاره کرده بودم که مسئولان برای گفتوگو درباره خواستهها و مطالبات ما هیچ تلاش نکردهاند. گفتوگو در این باره وظیفه ملی آنان است. ظاهراً این صحبت من در بسیاری از هموطنان و از جمله در رؤسای فرقهها، به خصوص مفتی اهل تسنن لبنان و شیخ عقل دروزیها، اثر گذاشت. این دو بزرگوار امروز اینجا آمدند و مرا با دیدار خود سرافراز کردند. ایشان آمادگی خویش را برای برقراری این گفتوگو اعلام