الف. امام صدر در شهر یاطر در بنتجبیل در مراسم عاشورا سخنرانی کرد. او در این مراسم حاضران را از بسنده کردن به اینگونه مراسم نهی کرد و گفت: «نباید این مراسم به عادتهای ظاهری و خشک تبدیل شود تا گنهکاران در پشت آن مخفی شوند و طغیانگران از تعهد خویش شانه خالی کنند.» امام صدر به تشکیلات و طرحهایی که حقوق محرومان و عمران مناطق محروم را به کل نادیده گرفته، اشاره کرد و گفت: «به عقیده من، پایه و اساس بقای کشورها، عدالت و حفظ کرامت شهروندان است.» وی پرسید: «که چرا میلیونها لیره در مناطقی غیر از جنوب مصرف میشود، اما یک لیره صرف لیطانی نمیشود؛ همه وعدهها دروغ است.»
ب. هیئتی از اعضای تشکل شیعیان (التجمع الشیعی) پس از دیدار با آقای پییر جُمَیل به محل مجلس اعلای شیعیان رفتند و امام موسی صدر را از تفاصیل گفتوگوهای این دیدار مطلع کردند. اعضای این هیئت عبارت بودند از آقایان محمد صفیالدین و سلیم حیدر و محمود عمار.
الف. گفتوگوی مطبوعاتی امام صدر که در آن به نظام ایران و سیاستهای این کشور در برابر مسئله اعراب انتقاد کرده بود، بسیاری را شگفتزده کرده است، بهخصوص دشمنان امام صدر که وی را متهم میکردند که نماینده سیاستهای ایران و مجری دستورهای آن است. آنان متحیرند که آیا امام صدر با دولتمردان ایران اختلاف پیدا کرده است، یا اینکه میخواهد خود را از اتهامات مبرا کند تا دیگر پس از پیوستن به صفِ مخالفانِ دولتِ لبنان، هدف انتقاد قرار نگیرد. منابع آگاه از اوضاع داخلی ایران گفتهاند که امام دیرزمانی است که با حکومت ایران اختلاف دارد و آخرین بار که وی از ایران دیدار کرد، از وی استقبال رسمی نشد و اگر دخالت سفیر لبنان در تهران برای پذیرایی از امام در پاویون نبود، مقامات رسمی از این کار امتناع میورزیدند. در تفسیر اختلاف امام صدر با دولتمردان ایرانی چنین گفته میشود که این اختلاف انعکاس اختلافهایی است که بین علمای شیعه و شاه ایران وجود دارد. گفتنی است که علما در ایران حملات شدیدی به شاه میکنند، در حالی که شاه آنان را در تنگنا قرار میدهد و آزار و اذیت میکند. مهمترین دلیل این اختلاف آن است که بعضی مخالفان بزرگ رژیم ایران، که مقیم پاریساند، در سفر اخیر به لبنان با امام صدر ملاقات کردند و هنگامی که این خبر را مجله الأسبوع العربی منتشر کرد، جنجالی به پا شد و دولت ایران سفیر خود را در بیروت فرا خواند تا از حقیقت آنچه در پایتخت لبنان اتفاق افتاده، مطلع شود. همچنین، سفیر ایران در بیروت با امام صدر تماس گرفته و به وی اعتراض کرده است. سؤالی که مطرح میشود، این است که چرا امام صدر اختلاف خود را با دولتمردان ایرانی در این زمان علنی کرده است، حال آنکه این اختلاف قدیمی است. بعضی اینگونه تحلیل میکنند که امام صدر از تهمت دوستی و رابطه با حکومت ایران دلگیر بود، اما به سبب اوضاع و احوال حاکم این اتهامها را نفی نمیکرد. اما اکنون که به صف مخالفان دولت
کنار محرومان باشیم. ما حتی تسلط قوهای را بر قوه دیگر نمیپذیریم. باید حق ملت و گروهها و فرقههای مختلف به آنها برسد.»
امام صدر به مناسبت عاشورای حسینی و با دعوت اهالی شهر غازیه، در حسینیه شهر سخنرانی کرد. وی در این سخنرانی انتقاد شدید خود را از مسئولان به سبب بیتوجهی به جنوب ادامه داد و از هموطنان خواست که متحد باشند تا به حقوق خویش دست یابند. امام درباره مفاهیم عاشورا و سیره و اخلاق و فضایل امام حسین(ع) سخن گفت و سپس، به اوضاع داخلی پرداخت و گفت: «امام حسین(ع) ثابت کرد که هرگاه حق و باطل در تعارض قرار گیرند، حق پیروز است، هر قدر باطل قدرتمند باشد و مجهز به سلاح و مال و قدرت و تبلیغات باشد. البته، حقی پیروز است که خالص باشد، نه متزلزل؛ حق مقاوم و پایدار، نه حقی که عقبنشینی کند؛ حق ثابت و استوار. مطالبات مستمر است که معیارها را دگرگون میکند و در صفوف دشمن تأثیر میگذارد. زمانی که انسان نزاعی را از نزدیک مشاهده میکند و ابعاد آن برای وی آشکار میشود، ناگزیر است به نفع حق عقب بنشیند، و لذا معیارها دگرگون خواهد شد و در این صورت، باطل از بین خواهد رفت.» امام درباره عدالت در جامعه و فرقهگرایی سخن گفت و یادآور شد که مشاغل و مناصب باید عادلانه و منصفانه میان فرقهها توزیع شود. سپس پرسید: «آیا در لبنان عدالت وجود دارد؟» وی در ادامه افزود: «امام حسین به حاکم وقت خود گفت: تو اشتباه میکنی، باید انصاف داشته باشی و از تکبر و تمامیتخواهی بپرهیزی و از فسق و فجور دوری کنی. اینها را به حاکم گفت و او امام را به شهادت رساند. امام حسین(ع) در این مکتب به ما میآموزد که نماز و روزه بهتنهایی کافی نیست، باید حق تو ادا شود. منظور ما سیاسی کردن دین نیست، بلکه هدف دینمدار کردن سیاست است. خواسته ما این است که سیاست دینمدار و با انصاف باشد، سیاست باید اصلاح کند و عادل باشد. حکومت با فقر باقی میماند اما با ظلم نابودشدنی است. مسئولان ما حقوق محرومان را نادیده میگیرند و فقر و محرومیت، مناطق عقبمانده را فراگرفته است. این مسئولان با این رفتار، امنیت و کیان سرزمین ما را به خطر میاندازند. ما آماده حمل سلاح و دفاع از مرزهای خویش هستیم. ای مسئولان، به خود و فرزندانتان رحم کنید. ما ضامن امنیت و استقرار کشور هستیم. وقتی میگوییم که حق جنوب و عکار و بقاع را و حق شیعه را ادا کنید، حق کارگران و کشاورزان را ادا کنید، وقتی اینگونه سخن میگوییم، یعنی ما از این سرزمین پاسداری کردهایم. این شعار از حنجرهای پاک بیرون آمده است. من نه میخواهم شهردار باشم و نه رئیس و نه نماینده مجلس، حتی ریاست مجلس اعلا را نیز نمیخواهم. همین افتخار برای من بس که بر منبر امام حسین(ع) بایستم و سخن بگویم و هزاران نفر از مردم سخنان مرا بشنوند. قلب من برای لبنان و هموطنان لبنانی آتش گرفته است؛ هموطنانی که در همسایگی شرورترین دشمن جهان قرار گرفتهاند. این دشمن با ما همانطور رفتار خواهد کرد که با مردم فلسطین رفتار کرد. ما از پیامدهای این رفتار و تمامیتخواهی و احتکار و نادیده گرفتن حقوق و بیتوجهی ناراحتیم. میگوییم حقمان را بدهید.» وی در ادامه گفت: «حکومت مسئولان بر مردم فقیر دوامی نخواهد داشت.»
عربِ تولیدکننده نفت پیشی گیرد تا دستاوردهای دولتهای عرب را که در جنگ نفت حاصل شده است، از بین ببرد.
سپس، به اوضاع داخلی لبنان پرداخت و گفت: «من که شهروندی عادی هستم در مراسم امام حسین اجازه نمیدهم که عزت ما نادیده گرفته شود. در برابر ظلم سکوت نمیکنم و برای دفاع از جنوب و هرمل و مناطق محروم و برای دفاع از شیعیان یا هر فرقه دیگر که حق آنان غصب شده و برای شهروندی که گرانی او را به ستوه آورده است، فریاد سر میدهم. این موضع ماست در این دوره از تاریخ معاصر که همان موضع امام حسین است که بزرگترین انقلاب اجتماعی در تاریخ اسلام را رهبری کرد.»
وی از نظام دیکتاتوری شدیداً انتقاد کرد و گفت که از حکومت افراد و اشخاص فقط کسانی بهرهمند میشوند که مزدور آنان هستند. وی تهدید کرد که اگر دولت، سیاست خود را در خصوص مناطق محروم ادامه دهد، قیام خواهیم کرد.
امام صدر افزود: «صیدا قلب جنوبِ مقاوم است و عقل و چشم آن. اما چشم صیدا، خانه را بدون سقف میبیند. میبیند که چگونه هموطنان در معرض کشتار قرار میگیرند و چگونه پروژهها تعطیل میشود و چگونه تنباکوکاران را خوار و ذلیل میکنند؟» وی در ادامه گفت: «شهر صیدا از وجود نفت در منطقه جنوب خبر دارد. تحقیقاتی به کوشش شرکتهای نفتی در این زمینه صورت گرفته و ارائه شده است.» امام صدر گفت: «ما خواری و ظلمی را احساس میکنیم که قلبمان را به درد میآورد. اگر خانه ما خراب شود، بیخانمان میشویم و اگر برق ما قطع شود، از برق محروم خواهیم شد.»
وی در خطاب خویش به کامل اسعد، رئیس پارلمان، و فراکسیون پارلمانی وی، بدون اینکه از آنان نامی ببرد، حمله کرد و گفت: «اینکه چهره ما را در رسانهها مخدوش کنند و اینکه کسانی بر ما فرمانروایی کنند که صلاحیت حکومت و جانفشانی ندارند، مسئله مهمی نیست.» وی در پایان سخن خویش خواستار تحقق عدالت اجتماعی فراگیر شد و گفت: «در غیر این صورت، انقلاب امام حسین(ع) ادامه دارد.» امام صدر بعد از این مراسم به منزل حاج حسین عسیران رفت و شام را مهمان ایشان بود.
به مناسبت شهادت امام حسین(ع) مراسمی در مجتمع آموزشی عاملیه برگزار شد. امام صدر در این مراسم سخنرانی کرد و گفت: «ما خواستار تخریب و تباهی نیستیم، خواهان اصلاح در جامعه خویش هستیم. آیا نمیبینید به حق عمل نمیشود و از باطل نهی نمیگردد؟ ما خواهان احقاق حق هموطنان خویش هستیم. آیا شیعیان، هموطنانی شریف و پایبند به وطن و پاسداران مرزها و بناکنندگان دژهای محکم و فرهنگیان و کارگران و کشاورزان و ادیبان و مهاجران و بازرگانان و اشخاص برجسته در هر هنر و حرفهای نیستند؟ لبنان سزاوار ایشان است و ایشان نیز سزاوار این کشورند.» وی در ادامه گفت: «ما خواستار لبنانی یکپارچه و منسجم هستیم که عدالت در آن حاکم باشد و همه شهروندان آن محترم باشند. آیا درست است که کسی از شهروندان جنوب کشور حمایت نکند. کدام میهن و کشوری است که از شهروند خود دفاع نکند. ما خواهان احقاق حق همه محرومانیم، از هر گروهی که باشند. باید در
آقایان شفیق الوزان و امین العریسی (وکلای دادگستری) به امام صدر ابلاغ کردند که مجلس شرعی اهل سنت و حزب هیئت ملی از حقوق شیعیان در دو زمینه توسعه و مشاغل دولتی حمایت میکند. این حمایت در ضمنِ دیداری در منزل آقای دکتر مالک بدرالدین، با حضور جمعی از شخصیتها، از جمله دو نماینده مجلس، عبداللطیف الزین و حسین الحسینی، به امام صدر ابلاغ شد.
روز گذشته امام صدر از توافق ابتدایی میان مجلس و تشکلهای اسلامی خبر داد. هدف از این توافق، هماهنگی مواضع و تلاش برای دستیابی به حقوقی است که موجب مشارکت به معنای صحیح کلمه باشد. امام صدر که روز جمعه (پریروز) از بازدید خود از روستاهای مرزی بازگشته است، گفت: «این توافقهای ابتدایی با تشکلهای اسلامی برای تحقق بخشیدن به یک رشته امور اساسی است و بدون شک، مسئولان از آن بیخبر نیستند. موضوع این توافقها از وضعیت جنوب آغاز میشود و در حد تعیین اشخاص در مناصب و یا تشکلها و یا پر کردن مراکز خالی باقی نخواهد ماند.»
امام صدر گفت: «مرحله بعدی فرصتی برای صحبت مفصل درباره اصول همکاری میان تشکلهای مختلف اسلامی در لبنان خواهد بود. همچنین، تعیین زمان در این زمینه در تماسهایی که بهزودی برقرار میشود، مشخص خواهد شد.» از امام صدر درباره تعیین زمان دعوت مجمع عمومی مجلس اعلای شیعیان برای بحث درباره تشدید مواضع در صورت تحقق نیافتن مطالبات سؤال شد. وی گفت: «در پرتو تماسها و بررسیهایی که صورت میگیرد و پژوهشهایی که مجلس تدوین میکند، در چند روز آینده، زمان دعوت مشخص خواهد شد.» منظور از تشدید مطالبات شیعیان، اعلام اعتصاب عمومی در بیروت و در جنوب و دعوت وزیران شیعه به استعفا و همچنین، بررسی موضعی است که نمایندگان شیعه باید اتخاذ کنند.
امام موسی صدر روز گذشته در حسینیه صیدا درباره شهادت امام حسین(ع) و واقعه کربلا سخنرانی کرد و از معانی عمیق و ریشهدار این حادثه تاریخی و مهم در تاریخ عرب و مسلمین سخن گفت.
وی، همچنین، به جنگ اکتبر پرداخت و ایالات متحده آمریکا را به دخالت آشکار در این جنگ متهم کرد و گفت: «جنگ اخیر ملاکها را در جهان تغییر داد، از آن رو که دولتهای تولیدکننده نفت بر جهان چیره شدند و اروپای متکبر خواستار رضایت این دولتهاست.» وی دوباره از دولت ایران انتقاد شدید کرد و ایران را متهم کرد که میخواهد از دولتهای
الف. دیروز امام صدر از روستای عیتاالشعب بازدید کرد و به خانواده شهیدانی که بر اثر تجاوزهای اسرائیل شهید شده بودند، تسلیت گفت و با اهالی منطقه گفتوگو کرد و از آنها خواست که با روستاهای همسایه همکاری کنند تا دولت را مجبور کنند که به اوضاع و احوال آنان در برابر تجاوزهای پیدرپی اسرائیل اهتمام ورزد. امام در ادامه گفت: «با اینکه بارها سراغ مسئولان رفتهام، هیچگونه توجه و احساس مسئولیتی از آنان مشاهده نکردهام. همه آنچه میتوانم بگویم، دعوت شما به همکاری با اهالی روستاهای مجاور و اتخاذ موضع جدی در برابر دولت است. من نیز در هر کاری که تصمیم بگیرید، پشتیبان شما هستم و از همه آنهایی که اوضاع شما و جنوب را درک میکنند، دعوت خواهم کرد تا در کنار شما بایستند و برای حل مشکلات و تسکین رنجهای شما تلاش کنند. زمان آن فرارسیده که دولت وجود شما را درک کند و چارهای نیست جز کار گروهی و مشترک برای بیدار کردن حاکمانی که از رنجهای مردم دور هستند و به آنان اهمیتی نمیدهند.»
ب. شیخ محمود فرحات به نمایندگی از امام موسی صدر در مراسم استقبال از کاردینال داینالو در فرودگاه بیروت حضور پیدا کرد.
حمید دکروب، نماینده مجلس و عضو جبهه اصلاح دموکراتیک و عضو فراکسیون کامل اسعد، امام صدر را متهم کرد که فعالیتهای دینی را ترک کرده است و وارد عرصه سیاست شده است. وی درخواست کرد که حق شیعیان در تشکیلات اداری اعطا شود، خصوصاً در مشاغل و مناصب دولتی درجه یک. وی در کنفرانس خبری که در دفتر اسعد برگزار شده بود، دولت را تهدید کرد که اگر پاسخگوی درخواستها نباشد، موضع قاطعی در برابر دولت اتخاذ خواهد شد، که از جمله آنها استعفای نماینده جبهه اصلاح، فهمی شاهین، خواهد بود. وی در جواب سؤالی درباره همزمانی طرح خواستههای جبهه اصلاح با مطالبات امام صدر و وجود اختلاف بین آنان گفت: «اختلافی میان ما سیاستمداران و سید موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، وجود ندارد. اما اختلافهایی میان امام صدر و اکثر علمای شیعه درباره ماده قانون تجدید ریاست رئیس مجلس اعلا وجود دارد. در ماده قانونی که برای تصویب به پارلمان احاله شده بود، عبارت «ریاست مادامالعمر» برای رئیس مجلس اعلا آمده است که علمای شیعه آن را منافی با ذات و جوهره مذهب شیعه جعفری دانستند. به همین علت، جلسهای برای اصلاح این ماده برگزار کردند. اصلاح این ماده مربوط به شخص امام صدر نیست، بلکه این ماده مربوط به هر شخصی است که ریاست مجلس اعلای شیعیان را به عهده بگیرد. امام صدر هم این تصمیم علما را بر ضد خویش تلقی کرد. ایشان، علیالظاهر، حکمت معروف و همیشگی خود را از دست داده و عرصه فعالیتهای مذهبی را رها کرده و پا به عرصه سیاست گذاشته که مردم حق ورود به آن را برای حفظ منافع خودشان به ما واگذار کردهاند.»
وعدههای فراوانی که به وزیران شیعه داده، بدانیم.» امام صدر گفت: «بهتر است فعلاً درباره مشروح اقداماتی که پس از پایان یافتن مهلت دوماهه به آن متوسل خواهیم شد، صحبتی نکنیم. اما باید بگویم که مسئله استعفای وزیران شیعه از دولت مطرح و تصویب شده است.»
از نماینده پارلمان، آقای حسین الحسینی، درباره موضوع استعفا سؤال شد. وی در جواب گفت که استعفای خود را در اختیار امام صدر قرار داده است و عقیده دارد که در نیت مسئولان هیچ نشانهای از تمایل برای تحقق بخشیدن به خواستههای شیعیان وجود ندارد. بنابراین، باید منتظر هر احتمالی باشیم.
گفتنی است که فراکسیون رئیس پارلمان، آقای کامل اسعد، جلسات مجلس اعلای شیعیان را تحریم کرد، و اعلام داشت که در هیچیک از اقدامات و مواضعی که سایر وزیران و نمایندگان شیعه اتخاذ میکنند، مشارکت نخواهد کرد.
ب. امام صدر در مراسم جشنی به مناسبت عید سعید غدیر در حسینیه برجالبراجنه گفت: «به این وضعیت اسفباری که گریبانگیر شیعیان است، خاتمه خواهیم داد.» و تأکید کرد: «نماز و روزه و ادای واجبات دینی در صورتی که انسان به تکالیف و واجبات اجتماعی در برابر هموطنان و کشورش عمل نکند، کافی نیست.» امام در جواب به سؤالی درباره تواناییهای شیعیان گفت: «شایستگیهای ما در جوانان ما که در مهاجرت بهسر میبرند و هزاران پزشک و وکیل و مهندس و متخصص در رشتههای مختلف متجسم است.» او در خاتمه حاضران را به احیای تاریخ شیعه دعوت کرد؛ تاریخ انقلابیان تسلیمناپذیر و مخالف حکومت.
روز گذشته مراسم بزرگداشت متفکّر و دانشمند مسلمان، مالک بن نبی، در سالن یونسکو با حضور امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، و گروهی از صاحبان اندیشه و فرهنگ برگزار شد.
مراسم با تلاوت آیاتی چند از قرآن کریم با صدای شیخ سلمان خلیل آغاز شد و سپس، آقایان عمر فروخ و حسن الأمین و علامه شیخ محمدمهدی شمسالدین و عمر مسقاوی، درباره چگونگی رشد و تربیت این اندیشمند و اصولی بودن و روشمند بودن کار وی در حل امور فرهنگی و انسانی و تأثیر وی در تفکر اسلامی سخنرانی کردند. در خاتمه، امام موسی صدر که خود را یکی از شاگردان مالک به شمار آورد، سخنانی ایراد کرد. وی گفت: «مالک شخصی است که خود را از استعمار فکری رهایی بخشید و از موانع فرهنگ و زبان و تمدن و دیگر قیود برگذشت و با فکر و ذهنی باز با جهان تعامل کرد. نگاه او به حال و آینده فقط نگاهی فیلسوفانه و ادیبانه نیست، بلکه نگرش انسانی است که عقل و قلب او با هم در حرکت است و با تمام وجود خویش درد میکشد، به علاوه نگاه جامع و گستردهای که همگان را در نظر دارد. چقدر جهان امروزی نیازمند فیلسوفی چون مالک بن نبی و نیازمند افرادی چون اوست. دیدگاههای اجتماعی ما در جوامع گوناگون و نگرش اصلاحطلبانه ما در شرق، نیاز به فراگیری و تکیه بر ایدئولوژی دارد تا ما را متحد و مواضع ما را یکپارچه کند.»
حتی صدای شلیک یک گلوله نشنیدم. اما واقعیت امروز ایجاب میکند که از خودمان دفاع کنیم. اگر ما خودمان کار نکنیم، از دیگران چه انتظاری میتوان داشت؟ ما از حاکمان میخواهیم که حکمرانان واقعی باشند و از حقوق مردم دفاع کنند. ما همهچیز به حاکمان تقدیم میکنیم، آنان چه چیز به ما دادهاند؟ اصحاب رسانههایی که از حکومت انتقاد میکنند و درباره جنوب سخن میگویند و به وضعیت جنوب توجه نشان میدهند، زندانی میشوند.» وی در خاتمه به شرکتکنندگان در مراسم عید غدیر تبریک گفت و از آنان درخواست کرد تا جانفشانی بیشتری کنند. سپس، وی از صور به بریتال رفت و در مراسم دیگری شرکت کرد.
الف. گروهی از نمایندگان شیعه استعفای خود را در اختیار امام صدر گذاشتند تا در زمان مناسب برای اعلام رسمی آن باتوجه به قوانین و ضوابط اقدام کند. یکی از این نمایندگان آقای حسین الحسینی، نماینده بعلبک، استعفای خود را به صورت کتبی به امام صدر تقدیم کرد. در این استعفانامه آمده است: «حقوق قانونی شیعیان آشکار و واضح است و از مسائل دیگری که مورد توجه سیاستمداران است، اولویت دارد. با همه اینها، نشانهای از احتمالِ تحققِ هیچیک از این خواستهها وجود ندارد. لذا من استعفانامهام را نوشتم و تعیین زمان مناسب برای اجرای آن را به امام صدر محول کردم.» امام صدر این استعفای کتبی را نزد خود نگه داشت و درخواست کرد که راز آن فاش نشود، چراکه موضوع استعفای نمایندگان شیعه از پارلمان، بخشی از سلسله اقدامات جناح معارض دولت است که در مجلس اعلای شیعیان گردهم آمده بودند و جمعی از وزرا و نمایندگان شیعه در آن حضور داشتند.
از صحبتهایی که از جلسه فاش شد، معلوم شد که بحث و گفتوگو درباره استعفای وزیران شیعه از دولت به سبب تحقق نیافتن خواستههای آنان، سبب شده که صبری حماده، رئیس پارلمان، عصبانی شود و بگوید: «باید با صراحت صحبت کنیم. استعفای وزیران شیعه از دولت هدف ما نیست. اگر بخواهیم منطقی باشیم، باید همه ما هرچه زودتر، چه رئیس و چه نماینده پارلمان، با هم استعفا کنیم.» در این هنگام حسین الحسینی برخاسته و گفته که سخن آقای حماده را تأیید میکند و به این منظور، استعفای کتبی خود را به امام صدر تقدیم میکند. بقیه نمایندگان نیز با پیشنهاد استعفا موافقت کردهاند. اما نظر امام صدر این بوده که استعفای نمایندگان باید بعد از تعیین یک مدت مشخص برای اجرایی شدن خواستهها باشد تا پس از انقضای این مدت سلسله اقداماتی، از جمله استعفای وزیران و سپس، نمایندگان و در نهایت، اعتصاب عمومی برای تحت فشار قرار دادن دولت، صورت گیرد. از امام صدر درباره زمان برگزاری جلسه مجمع عمومی مجلس اعلای شیعیان برای بررسی اوضاع کنونی سؤال کردند. وی در جواب گفت: «قبل از مشخص کردن زمان جلسه، باید اسامی اعضایی را که حق شرکت در جلسه دارند، مشخص کنیم و اشتباهات را اصلاح و در نهایت، اسامی اعضا را اعلان کنیم و سپس، زمان برگزاری جلسه را تعیین کنیم و تمامی این اقدامات، طبق آنچه در جلسه اخیر گفته شد، باید در فاصله زمانی دو ماه صورت گیرد تا میزان آمادگی دولت را برای تحقق خواستهها و پایبندی به
درباره خواستههای خود از دولت و موضوع مناطق محروم، بهخصوص طرح لیطانی، توضیحاتی داد. این گفتوگو را ریاض ابوملحم انجام داد.
ب. امام صدر از هیئت یاری جنوب دعوت کرد که صبح روز پنجشنبه جلسهای برگزار کند و در این جلسه درباره موضوع تنباکو که مهمترین منبع درآمد اهالی جنوب است و اوضاع وخیم حاکم بر جنوب گفتوگو کنند. شایان ذکر است که این هیئت در اوایل سال1970، به دنبال تجاوزات گسترده رژیم اسرائیل به جنوب لبنان، به ریاست امام صدر و عضویت رؤسای فرقههای مختلف تأسیس شده بود.
انجمن خیریه کمک به نیازمندان، از مردم برای شرکت در سخنرانی امام موسی صدر در سالن کلیسای مار الیاس در انطلیاس دعوت کرد. این جلسه شنبه، دوازدهم ماه جاری، ساعت هفت عصر برگزار خواهد شد.
الف. امام صدر برای آشتی دادن بین دو خانواده ضاهر و امهز دیداری در ساعت دو بعدازظهر روز یکشنبه، در محل مجلس واقع در حازمیه ترتیب داده است. حاضران پس از دیدار به منزل شیخ پطرس ضاهر و از آنجا به منزل شیخ عبدالمولی امهز، نماینده مجلس، خواهند رفت.
ب. به مناسبت عید غدیر، مراسمی در باشگاه امام صادق در صور برگزار شد. امام صدر در این مراسم درباره این مناسبت و رموز آن و همچنین، لبنان و وضعیت جنوب سخن گفت و از اهالی جنوب درخواست کرد که حقوق خود را مطالبه کنند، زیرا «الساکت عن الحق شیطان أخرس.» (کسی که از گفتن حق خاموش بماند، شیطانی گنگ است.) وی از اوضاع و احوال اهالی بنتجبیل، عیترون، عیتاالشعب، حاصبیا، مرجعیون، شبعا و ناقوره اظهار نگرانی کرد و ماجرای یکی از اهالی جنوب را که در نزدیکی چشمه شهر، گشتی اسرائیلی به او نزدیک شده و او را وادار به تعظیم کرده بود، برای حاضران تعریف کرد. سپس، به قیمت تنباکو اشاره کرد و گفت: «دوازده سال است که قیمت دخانیات تغییر نکرده، در صورتیکه قیمت همهچیز افزایش یافته است. گویا قیمت تنباکو صدقهای است که میان اهالی جنوب تقسیم میکنند.» وی در ادامه گفت: «از ما میخواهند که مالیات بپردازیم، پناهگاه بسازیم، در حالی که هزینهها بسیار بالاست. دولت به ما کمکی نمیکند، در حالیکه پولها در جیب محتکران و همدستان آنان میرود. آری، هرآنچه بر عهده ماست، به دولت پرداخت میکنیم، اما آیا امنیت برای ما فراهم شده است؟ راستی و اخلاص وجود دارد؟ به ما اجازه دهند سلاح برداریم و از خود دفاع کنیم. ما نمیخواهیم با طرحها و پروژههای خیالی به ما دروغ بگویند. آنان میخواهند ما را ذلیل کنند. من معنی واقعی غدیر را برای شما ترسیم کردم: غدیر یعنی تلاش و کوشش. من دیرتر از همه به اعمال فشار متوسل میشوم. من در کودکی
آن دیدار کند تا حداقل موجب تسلی خاطر آنان باشد.
در شهر خیام، امام به آل الأمین به مناسبت سقوط هواپیمای فانتوم اسرائیلی در خانه آنان تسلیت گفت. سپس، در شهر گشت و در منزل شیخ عبدالحسین عبدالله به سؤالات حاضران پاسخ گفت، از جمله اینکه: «غم و اندوه بر همگان چیره شده است و در این فضای احتکار و تقلب و تسلط بر مردم، دیگر عید معنا ندارد.»
یکی از اهالی شهر خیام گفت: طرحها و پروژههایی برای بهبود وضعیت رفاهی شهر وجود دارد، اما افراد صاحبنفوذ جنوبی که در هیئت حاکمه هستند، نمیخواهند این طرحها اجرایی شود تا منطقه جنوب محروم باقی بماند. امام در پاسخ وی گفت: «باید از تسلیم بودن در برابر اربابان رهایی یابید، چون این تسلیم بودن مربوط به دوران خفتبار فئودالیسم است.»
امام صدر و همراهان وی از خیام به سمت عرقوب حرکت کردند و در مسیر خود از حاصبیا عبور و در شبعا توقف کردند. اهالی شبعا در مسجد شهر تجمع کردند. شیخ مصطفی عثمان غادر درباره وضعیت اسفباری که اهل جنوب در آن به سر میبرند، مطالبی ایراد کرد و درباره گرانی و تبعات آن بر اوضاع اهالی منطقه بهتفصیل سخن گفت. امام صدر در سخنانی گفت: «منفعتطلبان با بیانصافی قیمتها را بالا میبرند و مسئولان نظارهگرند و با آنان همکاری میکنند و شریک جرم آناناند. چرا؟ زیرا آنان بنده مال و ثروتاند. آنان باید در برابر سخنان مردم گوش شنوایی داشته باشند و تحقق این خواسته امکانپذیر نیست، مگر با توسل به زور و اعمال فشار. آنان حامیان مجرمان و دزدان و باندهای تبهکارند.»
وی مردم را برای محقق کردن خواستههای خویش، به استفاده از زور و تهدید و جانفشانی و عمل به ضربالمثل «اگر گرگ نباشی، گرگها تو را میدرند،» فرا خواند.
امام و همراهان پس از دیدار از چند خانه اهالی شبعا به حاصبیا رفتند و بعضی از اهالی در منزل نجیب قیس، قاضی شرع، تجمع کردند و درباره موضوع تنباکو و پیامدهای آن به گفتوگو پرداختند. حاضران در جلسه، مقاله روزنامه النهار را درباره جنوب بررسی کردند و تأکید کردند که این مقاله وضعیت واقعی اهالی جنوب را بیان کرده است. امام صدر از اهالی منطقه درخواست کمک و مساعدت کرد و گفت: «تصور ما این بود که باید با دولت همکاری کنیم. اما هماکنون جدا از حکومت که کاری صورت نمیدهد، فعالیت خواهیم کرد.» امام اتفاقی را که بین او و یکی از مسئولان رخ داد، برای حاضران تعریف کرد و گفت که این سخنان درباره تقسیم کمکهایی بود که به دنبال درگیریهای سپتامبر1972 به جنوب اهدا شده و مبلغ آن یازده میلیون لیره بود. امام گفت: «آن مسئول به وعدهای که به من داده بود، وفا نکرد و چکها در نزد وی باقی ماند.»
اعضای هیئت از حاصبیا به خیام رفتند و ناهار را در منزل مفتی حاج حسن عبدالله صرف کردند و سپس، از دو شهر دبین و بلاط دیدار کردند. کسالتی که بر امام صدر عارض شد، مانع از ادامه بازدیدی شد که ایشان از روز چهارشنبه آغاز کرده بود.
الف. امام صدر در گفتوگو با روزنامه المحرر،
شب عید سعید قربان، امام صدر از روستاهای هممرز با اسرائیل بازدید کرد. در این بازدید، شیخ عبدالأمیر قبلان، مفتی بیروت و جبل لبنان، و شیخ محمود فرحات و ناجی شرتونی، نماینده شرکت تحقیقات و تأسیسات صنعتی، امام صدر را همراهی کردند.
در روستای عیتاالشعب، امام و همراهان وی از کلینیک درمانی خصوصی بازدید کردند. این کلینیک را کمیته حمایت از جنوب وابسته به انجمن دوستداران قدس تأسیس کرده است. امام صدر مسئولیت تجهیز درمانگاه به وسایل پرتونگاری و آزمایشهای تشخیص طبی را به آقای شرتونی واگذار کرد تا ایشان در مدت کمتر از دو ماه این وسایل را تهیه کند. امام به این منظور مبلغ نههزار لیره علیالحساب به ایشان پرداخت کرد.
امام در شهر رمیش با پدر روحانی طانیوس الحاج درباره وضعیت تنباکوکاران و نگرانیهای آنان گفتوگو کرد. اهالی رمیش از امام صدر درخواست کردند که هیئت یاری جنوب به موضوع تنباکوکاران رسیدگی کند. امام نیز به ایشان وعده داد که به این منظور تماسهای لازم را فوراً برقرار خواهد کرد.
امام صدر در حسینیه شهر یارون که دشمن هدف حمله هوایی قرار داده بود، سخنرانی کرد. وی گفت: «یادآوری عید قربان در این روزها کمک فراوانی به ما میکند. من شهروندی عادی هستم و غیر از سخن و نصیحت چیزی ندارم.» امام پرسید: «چه تفاوتی وجود دارد میان انسان اولیه که در صحراها زندگی میکرد و خود مسئولیت حمایت از خویش را برعهده گرفته بود و انسان متمدن امروزی که موطنی برای خویش بنا کرده و خود را بدون حمایت و پشتیبانی رها کرده است.» وی افزود: «اگر اعتماد به نفس نداشته باشید، بیروت و تلویزیون آن و اعلامیههای آن برای شما سودی نخواهد داشت. … با آنها مدارا و مجامله نکنید،آنها را مؤاخذه کنید. تجربه ثابت کرده که چیزی جز با اعمال فشار تحقق نمیپذیرد.»
الف. امام صدر عید قربان را در روستاهای مرزی جنوب گذراند. او بازدید خود را از شهر صور آغاز کرد و خطبه نماز عید را در مسجد این شهر خواند. وی در خطبه عید به اسرائیل و حامیان استعمارگر آن و محتکران و سوءاستفادهکنندگان داخلی حمله کرد و آنان را بندگان مال و ثروت قلمداد کرد. «جشن ما در عید، مواجهه و مقابله با این گروه است. ما مال و ثروت را فدای انسان میکنیم و در راه اطاعت پروردگار قربانی میکنیم.»
ب. بعد از پایان نماز عید، امام صدر در باشگاه امام صادق با تبریک و تهنیت حاضران روبهرو شد. وی از اسقف یوسف الخوری که برای تبریک عید آمده بود، استقبال کرد. سپس، از مدرسه فنیوحرفهای جبلعامل که خود مؤسس آن بود، بازدید کرد. امام و هیئت همراه بازدید دورهای خود را از شهر خیام آغاز کردند؛ بازدیدی که به تعبیر امام صدر، بازدید از روستاهای خط مقدم است که اهالی آن ناامید و پریشانخاطرند و چیزی برای آنان باقی نمانده است. وی گفت که هر مسئولی باید از جنوب بازدید و با اهالی