بنابراین، این گردش به پایان رسید. ابتدا به آن منظره غریب سوگند یاد می‌کند. سپس می‌گوید که انسان آن روز آگاه خواهد شد. و بعد شهادت دادن بر این اتفاقات.

اما تناسب صدر و ذیل سوره عادیات در این است که سوگندی که قرآن درباره غارت در آغاز سوره یاد می‌کند، بسیار شبیه روز معاد است، زیرا حیرت در روز معاد مانند حیرت روز غارت است. « ﴿ فَوَسَطنَ بِهِ جَمعاً ﴾ » بدین‌معناست که صبح از خواب برخاستند و دشمن را در میان خود یافتند. این اتفاق ناگهانی همچون ناگهانی بودن روز قیامت است. سیطره دشمن و اینکه آدمی کاری از دستش ساخته نیست، شبیه روز قیامت است. غبار و پراکندگی هم مانند روز قیامت است. روشن شدن نقشه‌ها و پنهان‌کاری‌های آنان و سلاح آنان شبیه روز قیامت است. تحرک و شور و هیجان و آتش‌افروزی‌ها و سرعت عمل‌ها و تحریکات، همگی، به روز قیامت می‌ماند. بنابراین، این تصویر مادی و حسی را در برابر دیدگان شنوندگان ترسیم می‌کند، تا هنگامی که قیامت را وصف می‌کند، آدمی بتواند تصویری مشابه آن دریابد. انسان تصویر یورش را می‌بیند و لمس می‌کند تا حتی اگر این تصویر را هم به چشم ندید، بتواند روز قیامت را تصویر کند، زیرا آن روز نیز چیزی شبیه این است. آن زمان متنبه می‌شود که در برابر این تصویر قرار می‌گیرد. خداوند در برابر او دو حقیقت قرار می‌دهد : «﴿أنَّ الإنسانَ لِرَبِّهِ لَکَنُودٌ وَ إنَّهُ لِحُبِّ الخَیرِ لَشَدیدٌ. ﴾ » چگونه است که تو خیر دوست داری، ولی بر خدا نیز کفر می‌ورزی؟ روشن می‌شود که تو خیر را دوست نداری، زیرا اگر خیر را دوست داشتی، خیر ابدی را انتخاب می‌کردی. و در برابر تو «﴿بُعثِرَ ما فِی القُبُورِ وَ حُصِّلَ ما فِی الصُّدُورِ﴾ » است. تو چگونه خیر را دوست داری اما خیر وسیع‌تر و عمیق‌تر و ماندگارتر را نادیده می‌گیری. تو که حمله و یورش را می‌بینی و لمس می‌کنی و آن روز را و روز قیامت را به یاد می‌آوری ،به سرنوشت خود هوشیار می‌شوی. پس آگاه باش و خواهی دانست : «أَفَلا یَعلَمُ». این سوره با این تصویرگری زیبا و هیجان‌انگیز هدایت‌کننده پایان می‌یابد. والسلام علیکم.

پاسخ : خداوند متعال با او مقابله نمی‌کند. درست است! برای انسان منحرفی که به خدا مکر می‌کند، خداوند « ﴿ خَیرُ الماکِرِین ﴾ » است. انسانی که با خدا دشمنی می‌ورزد، خداوند دشمنش است. ولی ما در اینجا از انسانی سخن می‌گوییم که بر خدا کفر می‌ورزد. بله، درست است، خداوند دشمن حقیقی او نیست، اما او با جزای خود و اعمال خود که دشمن حقیقی او هستند، مقابله می‌کند : « ﴿ یَومَ تَجِدُ کُلُّ نَفس ما عَمِلَت مِن خَیر مُحضَراً وَ ما عَمِلَت مِن سُوء تَوَدُّ لَو أَنَّ بَینَهَا وَ بَیّنَهُ أَمَداً بَعِیداً ﴾ .»[396] یعنی ما در روز قیامت با اعمال خود رو در رو می‌شویم و می‌خواهیم از اعمال خود فرار کنیم. پس در روز قیامت اعمال ما دشمنان ما هستند. در حالتی از ترس و خشونت و پراکندگی و آشکاری همه‌چیز، ناگهان با اعمالمان مواجه می‌شویم. ما باید به این نکته تربیتی توجه کنیم. این تصویر منظره روز قیامت را به ذهن ما نزدیک می‌کند. پس از این، می‌گوید که تو کفر می‌ورزی و خود می‌دانی. سپس، می‌گوید که تو خیر را دوست داری و این دو را چگونه با هم جمع می‌کنی؟ تو می‌دانی، آیا چنین نیست؟ بی‌شک می‌دانی. از همین روست که به آدمی فرصت می‌دهد