نکت? اوّل اینکه خواهش می کنم برای بعدازظهر میکروفون درست شود، زیرا وقتی کسی صحبت می کند، شنیدن آن حتی برای کسانی که در صف اوّل نشسته اند و، به‌طور خاص، برای من بسیار دشوار است و باید بسیار توجه و دقت کنم تا صحبت های سخنران را بفهمم و، چه‌بسا، بخشی از مطالب از دست برود و من از این مسئله متأسفم، مثلاً در سخنرانی استاد بزرگوار احمد حمانی شاید بیش از سه چهارم آن را اصلاً نشنیدم با وجود آنکه برای شنیدن به خودم فشار می آوردم. بنابراین، خواهش می کنم وضع میکروفون اصلاح شود.

نکت? دوم اینکه ما کشور الجزایر را به عمل گرایی و قهرمانی و اخلاص می شناسیم و جهاد سلبی و ایجابی آن را به یاد داریم. به یاد داریم که این ملت یک میلیون شهید داده و در دور? اخیر هنگام مذاکرات اویان ساکت مانده است. به یاد داریم که چگونه شکیبایی کرده، چگونه حمله کرده و چگونه پایدار مانده است. از این رو، اینجا را کشور شجاعت و عمل گرایی می دانیم. جناب وزیر مجاهد، استاد مولود قاسم، در نام? خود و، همچنین، در سخنرانی دیروز خود از علمای اسلام - که من شاگرد کوچکی در میان آنانم - خواسته اند تا به دنبال راه‌حل هایی برای مشکلات و چالش های موجود باشند. بنابراین، مشکلاتی وجود دارد که باید مطالعه و بررسی شود. ما در پرتو این بحث ها و در فضای کشور الجزایر، با صفا و اخلاص دربار? هم? آنچه می فهمیم، سخن می گوییم و خواهش می کنم جوّ علمی بر جلسه حاکم باشد، نه جوّ عاطفی و نه تهمت های خیالی و بدبینانه و نه بیم و ترس بر سر اسلام. هم? ما مسلمانیم و همگی برای اسلام حریصیم و نمی پذیریم که کسی خود را مسلمان تر از ما بداند و بگوید من به اسلام وفادارترم و از آن بیشتر دفاع می کنم. هریک از ما کاملاً حق دارد خود را فرزند اسلام بداند. ما نمی پذیریم که هیچ‌یک از فرزندان اسلام یا فرزندان فقه اسلامی یا فرزندان جهاد اسلامی بخواهد برای اسلام بیمناک باشد یا با کنایه و اشاره سخن بگوید. از این?رو، خواهش می کنم در بحث های آینده بیم و ترس را رها کنیم. گفتند اروپاییان در صددند از احکام ما استفاده کنند، پس چگونه ما راضی شویم که از احکام خود دست برداریم. جناب استاد احمد، چه کسی به شما گفته است ما می خواهیم از احکام اسلامی دست برداریم؟ به خدا پناه می برم، بلکه برعکس. شما به دنبال اسباب و مصالحید و، از?این?رو، همچون قانون‌گذار به شمار می آیید. من آنچه را شما می اندیشید و هم? آنچه را هر عاقلی می اندیشد، رها می کنم و در برابر نصّ الهی می ایستم و آن را بررسی می کنم و از آن چیزی می فهمم. هیچ جایی برای این بیم و ترس شما وجود ندارد. همین احساس ترس است که ما را به جمود واداشته و حرکت های ما را نیز به جمود کشانده و باعث شده است که ما جرئت مطرح کردن دیدگاه ها و اندیشه هایمان را نداشته باشیم و، در نتیجه، بر جمود ما افزوده شود و سر درگم باشیم. ما به اینجا آمده ایم که سخن بگوییم، اجتهاد کنیم، بیندیشیم، بحث کنیم و با دلیل و برهان با یکدیگر مناظره کنیم، بدون اینکه عواطف و شعارها در آن نقش داشته باشد. اگر شعار اثری داشته باشد، جای آن اینجا در سالن همایش اندیش? اسلامی در الجزایر نیست که به دعوت آقای مولود قاسم در شهر تیزی اوزو برگزار شده است. جای آن مکان دیگری است.

دکتر عمر فروخ سخن و فکری زیبا مطرح کردند که در آن تأمل می‌کنم. گفتند که ربا نشان? نبود