ترسیم شده، تا از زندگی و وجود و مرگ خود بهره‌مند شویم. نیز، در راهِ درست قدم برداریم و به هدف درست برسیم. ما باید هدفی در زندگی داشته باشیم تا از هیچ بُعدی از ابعاد وجودی خود غفلت نکنیم. این تفسیرِ دینی دین است. از این تفسیر روشن شد که شریعت و حقیقت از یک سرچشمه و منبع جوشیده‌اند. دین چیست؟ دین عرصه‌های متعددی دارد. عرصه ایمان یکی از این عرصه‌هاست: « ﴿ الَّذِینَ آمَنُوا ﴾ .»[376] عرصه دیگر عرصه عمل است: « ﴿ وَ عَمِلُوا الصّالِحات ﴾ .»[377] همچنین، فعالیت اجتماعی از عرصه‌های دیگر دین است، چنان‌که در تفسیر سوره عصر بیان کردیم.

معنای ایمان چیست؟ ایمان جزئی از دین است. این جزء از دین و این رکن از دین وسیله‌ای برای آشنایی با هدف و زندگی درست و خوش در هستی است. ایمان از دو جزء ایمان به خداوند و ایمان به رسالت تشکیل می‌شود. چرا ایمان به رسالت؟ زیرا رسالت، همان شریعت است و چنان‌که گفتیم، شریعت مسیر زندگی ماست؛ راه درستی که در زندگی می‌پیماییم تا زندگی و مرگ سعادتمندانه داشته باشیم. چگونه می‌توانیم شریعت را دین و راه قلمداد کنیم؟ پاسخ این است که اگر به رسالت ایمان بیاوریم. اکنون به ولایت می‌پردازیم.

بنابر عقاید ما ولایت اتمام رسالت است. معنای این سخن چیست؟ باید این مسئله را اندکی توضیح داد. این بحث جنبه اعتقادی دارد و برای ما بسیار مهم است. ولایت یعنی چه؟ ولایت یعنی این سخن پیامبر در روز غدیر: «أَلَستُ أَولی بِکُم مِنکُم بِأَنفُسِکُم؟» گفتند: «بلی». پیامبر ادامه دادند: «مُن کُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلِیٌ مَولاه.»[378] پیامبر پرسید: آیا من از خودتان به شما سزاوارتر نیستم؟ پیامبر چگونه از خود مردم بر آنان سزاوارتر است؟ این مسئله از کجا نشئت گرفته است؟ خود قرآن می‌گوید: « ﴿ النَّبَی أَولی بِالمُؤمِنِینَ مِن أَنفُسِهِم ﴾ .»[379] این عبارت یعنی چه؟ معنای این عبارت مقام ولایت است. مقام ولایت غیر از مقام رسالت است. بنابراین، ما اعتقاد داریم که پیامبر دو مقام داشتند : مقام ولایت و مقام رسالت. مقام رسالت پیامبر کدام است؟ پیامبر حامل دین است و برای احکام طلب وحی می‌کند و آیات و تعالیم دینی به او وحی می‌شود. سپس، پیامبر عین این احکام و آیات و تعالیم را بی‌هیچ دخل و تصرفی منتقل می‌کند. این مقام رسالت پیامبر است. پیامبر اسلام این مقام را تمام کرد و به کمال رساند و همه آنچه را از جانب خدا به او وحی شد، برای مردم بیان کرد؛ یا برای عموم مردم یا برای اصحاب یا برای برخی از اصحاب، تا آنان اندک اندک این تعالیم را به مردم برسانند. این مقام رسالت است.

اما مقام ولایت کدام است؟ « ﴿ النَّبَیُّ أَولی بِالمُؤمِنِینَ مِن أَنفُسِهِم ﴾ .» مقام ولایت، مقامی ذاتی است و برای انتقال تعالیم نیست. در مقام رسالت پیامبر انتقال‌دهنده است، اما با مقام ولایت او حق تصرف دارد. معنای مقام ولایت وجوب اطاعت از ولیّ و مقام حکومت است. رسول بر امتش حاکم بود. معنای « ﴿ النَّبَیُّ أَولی بِالمُؤمِنِینَ مِن أَنفُسِهِم ﴾ » همین است. این عبارت بدین‌معناست که اگر مردم چیزی خواستند، اما رسول(ص) چیز دیگری خواست، این خواست رسول مقدم بر خواست مردم است. اگر رسول به شما امری کرد، بر شما واجب است که