فرزندان خانواده های نیازمند در آن درس بخوانند یا اینکه زمین? درمان رایگان را برایشان فراهم کند و هزین? زمان بارداری زن یا هزین? فردی را بپردازد که مثلاً پایش شکسته است و نمی تواند کار کند؟ چه فرقی وجود دارد که کمک های ناشی از زکات، نقداً پرداخت شود یا به صورت خدمات ارائه شود؟ حتی خدماتی که هزین? آن نیز دریافت شود و نه فقط خدمات رایگان.

در مورد طلاق ما نمی خواهیم حق طلاق را از شوهر بگیریم. می گوییم خودت به دادگاه برو، نه به این معنا که مرد تنها پس از اجاز? دادگاه می تواند طلاق دهد. مرد حق طلاق دارد، ولی در این میان دادگاه تعیین کند که آیا توجیه او برای طلاق ‌دادن درست است یا نادرست، و اگر نادرست بود، آیا باید چیزی به زن بپردازد یا نه. چه اشکالی وجود دارد که مرد موظف به پرداخت مال شود؟ برادران، به داد جوانان برسید. اکنون جمودی که در احکام فقهی وجود دارد باعث شده است بسیاری از کشورهای اسلامی قانون احوال شخصیه اسلام را کنار بگذارند. بسیاری از کشورهای اسلامی چندهمسری را ممنوع کرده اند، آیا چنین نیست؟

آیا ما در آسمان زندگی می کنیم؟ ما در همین زمین زندگی می کنیم. بسیاری از کشورهای اسلامی چندهمسری را ممنوع کرده اند. بسیاری از کشورهای اسلامی حق طلاق را به دادگاه داده اند. بسیاری از کشورهای اسلامی قیدهایی قرار داده اند که همگی بر خلاف احکام خداوند است. چرا باید قانونِ مخالف حکم خداوند وجود داشته باشد؟ مگر نه اینکه اسلام دینی مترقی است؟ چرا ما در فقهِ انعطاف پذیر و گسترد? خود، امکان محدودیت برای چندهمسری و طلاقِ رها و بی قید و بند را فراهم نمی آوریم؟ در حالی که طلاق زشت ترین و منفورترین حلال در نزد خداوند است. چرا فقه خود را پویا و سازگار با مقتضیات زمان نسازیم تا جامعه در برابر احکام شرعی موضع نگیرد و آن‌ها را کنار نگذارد؟ جناب مفتی نیز نکات ارزشمندی مطرح کردند که دربار? چندهمسری توضیح دادم.

در مورد شرط ضمن عقد سرمایه‌گذاری حقیقی، جناب مفتی فرمودند برخی از شرط ها با عقل ناسازگار است. طبیعی است که به چنین شرط هایی عمل نمی کنیم و تنها به شرط های سازگار با عقل پایبند می شویم.

جناب مفتی و دکتر الشرباصی سخن عجیبی دربار? وجود دو داور میان زن و شوهر گفتند. آی? قرآن چه می گوید: «وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَیْنِهِمَا فَابْعَثُواْ حَکَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَکَمًا مِّنْ أَهْلِهَا إِن یُرِیدَا إِصْلاَحًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَیْنَهُمَا.»[112] حال اگر این دو داور موفق نشدند اصلاح و سازگاری ایجاد کنند، قرآن چه می گوید؟ قرآن ساکت است، ولی روایات می گویند که با آن‌دو مشورت کنند و برخی از مذاهب در برخی از حالت ها فتوا به جواز طلاق داده اند و حاکم را ولیّ کسی دانسته‌اند که از طلاق خودداری می کند. چه ضرورتی دارد که از ابتدا خود را به این سختی ها و پیچیدگی ها گرفتار کنیم؟ می توان با حضور شخصی -?که او را داور نمی نامیم - از خانواد? مرد و شخصی از خانواد? زن دادگاهی خانوادگی تشکیل داد. در محاکم شرعی نیز که در بسیاری از کشورها به دست انسان های صالح و درستکار است، می توان از مرد برای دادگاه یا فردی از خویشان مرد و فردی از خویشان زن وکالت در طلاق گرفت. چه اشکالی