باید در برابر نفوذ این واژگان حفظ شود.

پس از این دو نکت? لفظی، به برخی از موضوعاتی می‌پردازم که در سخنرانی مطرح شد.

جناب امام پیشنهاد کردند که شرط هایی به عقد ازدواج اضافه شود. این شرط ها یا در کتاب و سنت وجود دارد و در فقه اسلامی پذیرفته است یا وجود ندارد. اگر وجود داشت که معتبر و مورد قبول است، ولی اگر وجود نداشت، ما حق نداریم فراتر از دینی که خداوند ما را به آن هدایت کرده است چیزی برای خود قرار دهیم. جا دارد به این نکته که دیروز نیز مطرح شد، اشاره کنم که شایسته است هنگام اجتهاد در دین بسیار احتیاط کنیم تا کسانی که خیرخواه اسلام و مسلمانان نیستند، از آن سوءاستفاده نکنند. ما با انتظاراتی آشناییم که تمدن و شهرنشینی به‌ویژه در مورد مسئل? زن در جامعه مطرح کرده است. این انتظارات گاه از حد معقولی که در عقد ازدواج اراده شده، فراتر می رود. شریعت اسلام که در قرآن و سنت صحیح نمود می یابد، به‌لحاظ احکام خانواده و در صدر آن‌ها ازدواج غنی است و به احکام این موضوع بیشتر و دقیق تر از دیگر موضوعات پرداخته است.

با مراجعه به قرآن و سنت می توانیم مواردی را دریابیم که جایز است ضمنِ عقدِ ازدواج شرط شود. از روشن ترین موارد این مسئله، داور قرار دادن دو نفر است. نمی دانم چرا ما می خواهیم این مسئله را که در قرآن وجود دارد، شرطی جدید و تازه قرار دهیم. چه خوب است به قرآن بازگردیم و به جای آنکه بکوشیم ازدواج یا طلاق را قید بزنیم، آن‌گونه که برخی از خواهران نیز در گوشه و کنار آن را مطرح می کنند، به حکم قرآن گردن بنهیم.

در موضوع فقر و زکات جناب سخنران پیشنهاد کردند که زکات را به صورت خدمات درمانی یا کاریابی یا کمک های مستقیم و غیرمستقیم به فقرا بدهیم. من از این بیم دارم که اگر چنین شیوه ای اجرا شود، معیار و ضابطه ای برای آن وجود نداشته باشد. من سراغ دارم که برخی از اموال مسلمانان به اسم زکات گردآوری شد و، سپس، به هر عنوان برای زنان و مردان منحرف و گمراه هزینه شد. دوست ندارم از موارد آن نام ببرم تا موجب توهین به منطق? خاصی از وطن اسلامی شود.

اسلام حکم زکات را وضع کرده و آن را یکی از ارکان خود قرار داده و هشت مورد را نیز برای مصرف آن تعیین کرده است و فقهای روشن‌بین نیز موضوع هریک از این موارد را به‌خوبی تبیین کرده اند. مراجعه به اصل تزکیه در پرداخت زکات، چه حبه‌ای کوچک باشد و چه مالی قابل توجه، وضوح فرضی? زکات را بیشتر تضمین می‌کند. به‌ویژه آنکه در جوامع اسلامی به زکات بهای لازم داده نمی شود و کمتر از ده درصد از مردم بدان پایبندند و به بهانه های گوناگون ازجمله مالیات و?پیش کشیدن مسئله خراج و در مصر هم به بهان? مسئل? مال از پرداخت آن فرار می کنند. از این رو، باید به این مسئله اهتمام بورزیم.

سخنران محترم دربار? غیب باوری و نیت سخنانی گفتند. آن‌گونه که من می فهمم آموزه های اسلام را می توان به اعتقادات و عبادات و معاملات و اخلاق تقسیم کرد. مؤلف? غیب باوری و نیت را می توان در اعتقادات: «یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ»[108] و اخلاق در نظر گرفت. یعنی اینکه مثلاً به دیگران به‌گونه ای کمک کنیم که هرچند در ظاهر ناخوشایند است، در واقع، خیرخواهانه باشد. ولی چطور می خواهیم این دو مؤلفه را در معاملات در نظر بگیریم؟ بحث در باب