تنش‏آفرین بود که متأسفانه آثار آن تاکنون باقی است.

مرحله دوم بحران پس از صدور سند قانون اساسی و اعلام آتش بس در پی میانجی‏گری‏های سوریه بود. در این مرحله احزاب به بیراهه رفتند و راهی در پیش گرفتند که کشور را در معرض خطر تجزیه و بلکه فروپاشی قرار می‏دهد، همچنان‌که مواضع آن‌ها موجب شکست مقاومت فلسطین، به‌طور خاص، و مسئله قومی عربی، به‌طور عام، شد. اینجا بود که ما موضع خود را در برابر این احزاب اعلام کردیم و نماینده جنبش محرومان از شرکت در جلسات جنبش ملی خودداری کرد و من با همکاری نشست عرمون به بررسی اوضاع پرداختم. طبیعی بود که این موضع ما آن احزاب را ناراحت کرد و حمله سنگینی بر ضد ما به راه انداختند و همه حد و مرزها را شکستند و تلاش کردند مقاومت فلسطین را اندک اندک به ورطه دشمنی و جنگ با ما بکشانند.

نمی‏خواهم درباره جزئیات آنچه رخ داد، صحبت کنم. پیامدهای آن اقدام، نشان‏دهنده آن است که جنبش ملی در انتخاب اهداف و ابزارها دچار اشتباه بزرگی شد. به نظر من مسئولیت برخی از عناصر این جنبش، نسبت به اوضاع کنونی لبنان و بلکه اوضاع مقاومت فلسطین، کمتر از مسئولیت تشکل جبهه لبنان نیست.

من قادر به تفسیر حمله این احزاب نیستم. متأسفانه هنگام سقوط نبعه بیشتر روزنامه‏های ملی‏گرا نیز در این ورطه افتادند، با وجود آنکه من هیچ فرد یا مؤسسه‏ای را نمی‏شناسم که به اندازه ما برای پایداری نبعه تلاش سیاسی کرده یا ارامنه را بی‏طرف نگه داشته باشد و بیمارستان ساخته و ارزاق و دارو و مانند آن برای محاصره‌شدگان فرستاده باشد. جنبش محرومان تنها سازمانی بود که تا آخرین نفر از نبعه دفاع کرد و همه افراد آن کشته شدند، در حالی که مسئولان نظامی و سیاسی دیگر سازمان‏ها امروز در خانه‏های خود و در میان خانواده‏شان تماشا می‏کنند و تهمت می‏زنند و افتخار می‏کنند.

تنها معیار روابط من و روابط جنبش با مردم، هدف درست و خط‌مشی صحیح است. نمی‏توان با خط‌مشی که اطراف درگیر در بحران لبنان اتخاذ کرده‌اند، به اهدافی صحیح دست یافت.

امّا روابط ما با جبهه قومی صرفاً به سبب داشتن اهداف مشترک در مرحله‏ای از زمان بوده؛ یعنی هنگامی که جبهه احزاب و نیروهای ملی‏گرا در صدد بودند به‌صورت عشیره‏ای و با ابزارهایی دست به تصمیم‌گیری و عمل بزنند که با اهداف اعلام‌شده از زبان آن‌ها ناسازگاری داشت.

امکان هم‌گرایی سیاسی با جبهه لبنان و جنبش ملی در حال حاضر چگونه است؟

پیش از این نیز گفته‏ام که من خود را سیاستمدار نمی‏دانم و فعالیت‏های من به‌طور کلی برخاسته از ایمان به خداوند است که از ایمان به خدمتگزاری به انسان و پایبندی به ارزش‌ها جدا نیست، بنابراین، هم‌گرایی یا واگرایی، از نظر من، نباید برخاسته از اوضاع و شرایط باشد، بلکه باید الهام گرفته از اصول و مبانی باشد.

بر این اساس، وقتی فاجعه لبنان را مرور می‏کنم، اقدامات بسیاری را مشاهده می‏کنم که با پایبندی به ارزش‌ها، حتی به میزان حداقلی نیز سازگاری ندارد؛ اقداماتی همچون حمله به بی‏گناهان، انتقام‌گیری‏های فرقه‏ای، بمباران غیرنظامیان و نهادهای انسانی و به کار بستن دروغ و شیوه‏های تبلیغاتی فتنه‌انگیز. جنبش ملی و همچنین جبهه