گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
که از احکام سرچشمه گرفته و رعایت آن برای افراد جامعه، در روابطی که با یکدیگر دارند، ضروری است. با این تفسیرِ موجز امکان یافتیم تا تصویری از آزادی فردی که همسو با آزادی دیگران باشد و نیز ترسیمی از مصالحِ افراد که منسجم و متناسب با مصالح اجتماع باشد، بهدست دهیم.
از زاویه دیگر، میتوانیم تمامی امکانات و استعدادهای مثبت فرد را حفظ و صیانت کنیم بدون اینکه طغیان و تجاوزی صورت پذیرد و نبردی میان افراد و طبقات پدیدار شود، بلکه با قداست بخشیدن به حقوق دیگران و با حفظ حرمت و کرامت انسان، زمینه تجاوز و عصیان و تعدی و جنگ به عرصه مساعدی برای مسابقه بهسوی خیرات و خوبیها میان افراد جامعه تبدیل میشود. قرآن کریم در اینباره میفرماید: وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ[188]؛ فَاسْتَبِقُواْ الْخَیْرَاتِ.[189]
کوششها و فعالیتهای متنوع و مثبتی که از افراد سرمیزند، با همدیگر جمع میشود و زمینه مساعد برای تعاون و تکافل اجتماعی در اشکال و الوان گوناگون بهوجود میآید.
از جمله آموزشهـای اسلامی کـه بـر اساس حرمت و کرامت انسان بنا شده، عبارت است از اصل قداست بخشیدن به کل نیازمندیهای انسان. اسلام به جمیع این نیازمندیها اذعان کرده و آنها را در شمار نعمتهای الهی قرار داده و احکام خود را برای هدایت و برآوردن این رغبات و تمایلات وضع کرده است. نیز اذعان دارد که کوشش برای پاسخگویی به تمایلات، به صورت مشروع، عبادت است. تجارت و کشاورزی و کارهای عمرانی و ساختمانی عبادت است. تلاش و کوشش برای طلب روزی حلال جهاد است. درست انجام دادن کارها عبادت است. ازدواج هم عبادت است. نبی گرامی اسلام کسی را که از ازدواج سرپیچی کند، از خود نمیداند.
رسول اکـرم (ص) در وصایـای خویش بـه صحابی بزرگوار خود، ابوذر غفاری، قاعدهای را مطرح کرده است که بر اساس آن مسلمان میتواند همیشه در حالِ عبادت و پرستش خداوند باشد، حتی در حال خواب یا به هنگام خوردنِ غذا. اسلام هیچگاه مسلمان را به سرکوب کردن نیازها تشویق نکرده است. در حدیث شریف آمده است که دعای کسانی که فقط به نماز و نیایش اکتفا میکنند و تلاش برای تحصیل روزی را رها کردهاند، مستجاب نمیشود و اشخاصی را که به این نمازگزاران انفاق میکنند و روزی میرسانند، برتر و والاتر شمرده است.
در شمار این قبیل آموزشها و تعالیم کوششهای گستردهای برای هماهنگی و تناسب میانِ جمیع جوانب و ابعاد وجود انسان و طغیان نکردن یک بُعد بر سایر ابعاد مییابیم. روشنترینِ آنها تعالیمی است که اسلام درباره شأن و مقام زن ارائه کرده است. اسلام کوشش میکند که بُعد زن بودنِ زن بر سایر ابعادِ وجودی او طغیان نکند. بهمنظور وصول به چنین هدفی است که در اسلام زن از خودآرایی و عشوهگری منع شده است تا انسانیت او در بُعد زنانه و انوثت وی ذوب نشود و از همین روست که نباید نگاه دیگران به او از منظر زن بودن وی باشد. نیز بر خودِ زن فرض است که تنها از بُعدِ مزبور به خویش ننگرد تا ابعاد اصیل و اساسی وجود انسانی او قربانی نشود و مقام خود را از دست ندهد.
[188]«بر یکدیگر پیشی گیرید برای آمرزش پروردگار خویش.» (آلعمران،133)
[189]«در کارهای نیک بر یکدیگر پیشی گیرید.» (بقره،148)