گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
حلقه بارز دیگر از این سلسلهآموزشها عبارت است از دعوت به تکریم و گرامیداشت دیگران؛ آنطور که برای هر مسلمانی واجب است که به شخصیت و اموال و آبروی دیگران احترام بگذارد و تعدی و تجاوز گفتاری و عملی به جان و مال و آبروی انسانها بر وی حرام شده است.
اسلام نیز کوشش میکند تا از انسان، حتی قبل از تولد، محافظت و صیانتِ دقیق کند. لذا به شخصی که میخواهد ازدواج کند، دستور میدهد که مادر صالحی برای فرزندان خود برگزیند: «اختاروا لِنطفکم» و چنین توجهی را در دوران حمل، وضع حمل، شیرخوارگی، ایام کودکی و بالأخره، در همه ادوار تربیت همچنان توصیه میکند. ما در اسلام صدها حکم در این زمینه مییابیم که عمدتاً بر اساس تکریم و گرامیداشت انسان بنیان نهاده شده است.
ممکن است برای برخی چنین به نظر آید که در قرآن و حدیث به تعبیراتی برمیخوریم که گویا ارزش انسان مورد تخفیف قرار گرفته است. مثلاً آیات بسیاری بر این اصل تأکید میورزند که انسان از تراب، طین، ماء مهین، نطفه یا مَّاء دَافِقٍ یَخْرُجُ مِن بَیْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ[190] آفریده شده است. در حدیثی میخوانیم که مبدأ آفرینش انسان امری است حقیر و پست، و بعد از مرگ نیز شرافتی ندارد و تعبیراتی از این قبیل.
حقیقت این است که اسلام با ایـن بیانات و تعبیرات میکوشـد که انسان را، خصوصاً در هنگام فتح و پیروزی، از غرور و کبر و انحراف باز دارد: کَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَیَطْغَى أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى.[191]
انسان با اموال و اولاد و قدرت آزمایش میشود و ممکن است در خطر نفسانی مهلکی واقع شود.
بـرای معالجه این بیمـاری هلاککننده، اسلام میکوشـد از راه نصایح و اندرزهای گوناگون و با الفاظ و تعبیرات مختلف وی را آگاه سازد که تکریم انسان و قرار دادن وی در جایگاه موجودی متعالی و برتر از سوی خداوند متعال است و خداوند بنابر اراده خود انسان را از همان عناصری آفریده است که موجودات دیگر را.
پـس کـرامت و عظمت و فضل انسـان امانتـی است از جانـب خداوند که به وی داده است. بنابراین، شایسته نیست که وی به چنین کرامتی غرّه شود. همچنین، همه آنچه انسان در تصرف خویش درآورده، امانت خداوند است در دست او و بر وی واجب است که این امانت را از روی صدق و اخلاص ادا کند: وَأَنفِقُوا مِمَّا جَعَلَکُم مُّسْتَخْلَفِینَ فِیهِ.[192]
[190]«آبی جهنده که از میان پشت و سینه بیرون میآید.» (طارق،6ـ7)
[191]«حقا که آدمی نافرمانی میکند، هرگاه که خویشتن را بینیاز ببیند.» (علق،6هـ7)
[192]«و از آن مال که به وراثت به شما رسانده است، انفاق کنید.» (حدید،7)