به یک‌باره مسدود شود، چنان‌که خداوند متعادل در قرآن کریم می‌فرماید: «مَا نَنسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَیْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا.»[57]

به عقید? من اوج‌گیری مبارز? ملی در کران? باختری تأثیر مهمی در توقف اجرای توطئ? بین‌المللی داشت و به توطئه‌گران ثابت کرد که حتی اگر ملت فلسطین در منطقه‌ای با دشوارترین وضعیت مواجه شود، باز هم قضی? فلسطین به فراموشی سپرده نمی‌شود و در همان هنگام که ناقوس‌ها در سوگ مبارزی در منطقه‌ای به صدا درآمده، در منطق? مجاور بانگ ناقوس‌ها ولادتی دیگر یا بازگشتی دیگر را نوید می‌دهد.

******

ساعت یازده و نیم شب است. شخص دیگری برای ملاقات با امام صدر وارد دفتر ایشان می‌شود. ملاقات دیگری از نیمه شب آغاز خواهد شد. گویی این مرد خواب ندارد و خستگی نمی‌شناسد.

روزی یکی از افرادی که به دیدار امام آمده، به ایشان گفته است: «شما بهتر از هرکس از قضی? فلسطین حمایت کرده‌اید، امّا به قول آن ضرب‌المثل عامیانه، «نه با این طرف رابط? خوبی دارید و نه با آن طرف!»

و امام با خنده چنین پاسخ داده بود: «مهم آن است که با خدا رابط? خوبی داشته باشم!»

******

به عقید? امام الغای فرقه‌گرایی سیاسی از شروط لازم برای بازسازی ارتش است. برای رشد و بالندگی ارتش باید به شمار سربازان و استعداد آنان توجه شود. شمار سربازان برخی فرق ممکن است از بقیه بیشتر باشد. مثلاً شیعیان به علت اوضاع معیشتی و زندگی دشوار، بیشتر خواهان پیوستن به ارتش‌اند. امّا مرفهین وارد ارتش نمی‌شوند. بنابراین، به عقید? امام باید خدمت سربازی اجباری شود تا این مشکل حل شود و پیوستن به ارتش، انگیزه‌های فرقه‌ای نداشته باشد.

از سوی دیگر، خداوند استعدادها و ظرفیت‌ها را براساس معیار «شش در برابر شش»[58] مادی تقسیم نمی‌کند. پس ممکن است در میان اقلیت‌ها هم افراد بااستعدادی باشند که می‌توان فرماندهان را از میان آن‌ها انتخاب کرد.

امّا افرادی که از پیکر? ارتش جدا شدند و اقدامات نادرست انجام دادند، باید وضعیت آنان بررسی شود.

به عقید? امام در اوضاع کنونی هرگونه تلاش برای تمرکززدایی، نوعی تجزیه‌طلبی به شمار می‌آید.

همزیستی در لبنان همچنان امکان‌پذیر است، زیرا جنگ لبنان جنگی فرقه‌ای نبود و از فرقه‌گرایی در آن به مثاب? سلاح و ابزار استفاده شد. هرگاه تروریسم نظامی از عرص? لبنان رخت بر بسته است، لبنانیان روابط طبیعی و همزیستی را همانند قبل از جنگ از سر گرفته‌اند.

ما می‌خواهیم به همزیستی بازگردیم، امّا نه به روش سال 1943، بلکه به شیوه‌ای جدید که در آن هم? فرق با هم زندگی کنند و فرقه‌گرایی سیاسی