هم در برابر کسی از آزردگی و ناراحتی مسلمانان سخن نگفته‌ام این فقط احساس شخصی من بود.

امام صدر: درواقع مسئله دو بُعد دارد، یک بُعد از آن، که باید به سرعت انجام شود، به ناامنی‌های مستمر مربوط می‌شود و چه‌بسا جمع حاضر بتواند بر سوریه و برخی گروه‌های مقاومت فلسطین و احزاب تأثیر بگذارند و آنان را به آرامش و پرهیز از خشونت فرابخوانند. به عقید? من در این بخش از موضوع تأخیر جایز نیست.

بُعد دیگر مسئله به علل ریشه‌ای مشکل ارتباط دارد. در اینجا لازم است به سفری اشاره کنم که به اتفاق یاسر عرفات به سوریه داشتیم. در آن سفر با جناب حافظ اسد دیدار کردیم و مسائل لبنان را با صراحت مطرح کردیم و آنچه را اکنون جناب صائب سلام گفتند، حتی با ذکر اسامی افراد بیان کردیم. در آن جلسه کاملاً احساس کردم که رئیس‌جمهور سوریه ارتش این کشور را فقط برای حمایت از نهضت فلسطین به لبنان اعزام کرده است وگرنه چه ضرورتی داشت که ارتش خود را به خطر اندازد؟ در آن جلسه حافظ اسد تصریح کرد که امکان ندارد ارتش خود را رو در روی مقاومت فلسطین یا نیروهای ملی قرار دهد. وی گفت: «می‌گویند سوریه می‌خواهد انقلاب فلسطین را به خود ملحق کند، امّا درحقیقت انقلاب فلسطین بود که ما را به خود ملحق کرد و ما اکنون فقط فلسطینی فکر می‌کنیم!»

در چنین اوضاعی ارتش سوریه به لبنان وارد شد و ناگهان افکارِعمومی ملی و اسلامی، آن را ارتش اشغالگر نامید. حافظ اسد هنگام بحث دربار? نکات پنج‌گانه، احزاب را در این زمینه مسئول می‌داند، یعنی احزاب زبان به انتقاد گشودند و این موجب شد که ارتش سوریه همچون ارتشی اشغالگر به شمار آید. حافظ اسد در ادامه گفت: «ما از یاسر عرفات توقع داشتیم که در کنار ما قرار گیرد، امّا ایشان در کنار احزاب قرار گرفتند و این کار درستی نبود.»

من در پاسخ گفتم: ابوعمار و مقاومت فلسطین در لبنان و در میان ملت لبنان حضور دارند و باید با آن‌ها همبستگی داشته باشند. شاید احزاب موجب تشویش اذهان عمومی شده‌اند. نیروهای راست‌گرا با حملات مکرر خود اجازه ندادند مقاومت در کنار ارتش سوریه قرار گیرد و بی‌پاسخ گذاشتن این حملات هم ممکن نبود. از طرفی برخی از نمایندگان احزاب هم خطاهایی مرتکب شدند. به هر حال یاسر عرفات نمی‌تواند ارتباط خود را با احزاب قطع کند؛ زیرا همبستگی با آن‌ها ضروری است. امّا اینکه کمال جنبلاط ادعای حمایت و دفاع از نهضت فلسطین را دارد، آیا جایز است؟ به هر ترتیب در میان محافل اسلامی و ملی نفوذ احزاب را شاهدیم و این نفوذ در جهت‌دهی به افکارِعمومی مؤثر است و در فضای اختلاف میان سوریه و نیروهای ملی لبنان، مقاومت فلسطین است که بهای آن را می‌پردازد و این امر پیامدهای خطرناکی دربر خواهد داشت؛ بنابراین به گمان من نمی‌توان مسئله را به‌طور اساسی حل‌و‌فصل کرد، به‌ویژه آنکه رابطه و اعتماد میان یاسر عرفات و حافظ اسد، محکم و قوی است، هرچند این نگرانی وجود دارد که این رابطه خدشه‌دار شود، امّا تاکنون چنین نشده است. امکان حل‌و‌فصل موضوع میان سوریه و نیروهای ملی‌گرا وجود دارد. موضع افکارِعمومی را هم می‌توان با طرح افکار جدید تغییر داد. به عقید? ما قضی? فلسطین در اولویت قرار دارد و رابط? دوستان? ما با سوریه نیز مهم