مکان و تاریخ : مجلس اعلای شیعیان در حازمیه

مناسبت : تحولات اوضاع در جنوب و داخل کشور و آغاز بحث درباره کنفرانس ژنو.

منبع : روزنامه الأنوار، 12/9/1977؛ أمل و رسالة، شماره 17

متن

به قلم نورالدین الجمال :

تحولات اوضاع در لبنان در همه ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، از اوضاع جنوب گرفته تا وفاق سیاسی و وضعیت دولت و کنفرانس ژنو و احتمالات جنگ و صلح در منطقه، همگی موضوع گفت‌وگویی است که روزنامه الأنوار چند هفته پیش با امام موسی صدر انجام داده بود و در تاریخ 12/9/1977 منتشر شد. این سند دارای دو بخش است : 1. پیامی که امام در ابتدای گفت‌وگو خطاب به مردم لبنان خواند؛ 2. گفت‌وگوی مطبوعاتی.

1. پیام امام صدر خطاب به مردم لبنان

اوضاع منطقه پس از به حکومت رسیدن حزب لیکود در اسرائیل بسیار دشوار به نظر می‌رسد و همواره احتمال غافل‌گیری وجود دارد. افزون بر آن، قطعنامه الحاق کرانه باختری و نوار غزه به اسرائیل را نمی‌توان چنین تفسیر کرد که موضعی انسانی و به صلاح اعراب در مناطق اشغالی است. گذشته از این دو مسئله، احتمال ادامه وضع مصیبت‌بار در جنوب لبنان وجود دارد.

در برابر این سه مشکل بزرگ، وجدان ملی و مسئولیت تاریخی همه طرف‌های لبنانی نمی‌تواند بپذیرد که لبنان دروازه رنج‌ها و فجایع جدیدی در منطقه و در لبنان قرار گیرد یا موجب شود مسئله فلسطین چندین سال به عقب برگردد.

این اوضاع مرا بر آن می‌دارد که بار دیگر از مردم لبنان تقاضا کنم تا از این دور باطل بیرون بیایند و از درگیری‌های نظامی، استفاده سیاسی نکنند و برادرانه بر گرد آقای الیاس سرکیس جمع شوند و مشارکتی بزرگ در سطح رسالت تاریخی کشورشان داشته باشند و به کاستن از فشار مشکلات یا حل آن‌ها کمک کنند و نام کشورشان را بر لوح شرافت عربی و فلسطینی و انسانی درج کنند...

2. متن گفت‌وگوی مطبوعاتی

چه مشکلاتی مانع اجرای مرحله سوم از توافق‌نامه شتورا شده است؟

وقتی درباره جنوب صحبت می‌کنیم، باید چند نکته را در نظر گرفت :

نکته اوّل. توافق‌نامه قاهره است که محل حضور فلسطینیان مسلح را قسمتی از بخش شرقی جنوب، یعنی عرقوب، تعیین کرده بود؛ همچنان‌که درمورد بخش میانی و قسمتی از بخش غربی اجازه عبور داده و نقاط مشخصی از دو بخش را نیز برای تأمین ارزاق معرفی کرده بود.

نکته دوم. با تسلط یافتن دشمن بر عرقوب و، به بیان دقیق‌تر، بر ورودی‌های عرقوب، اجرای توافق‌نامه ناممکن شد، به‌ویژه که امکان آن وجود دارد که به

اسرائیل در صحنه به پا می‌کند.

رسیدن ارتش به مرزها آغاز کاری سخت و طولانی مدت است و نه پایان حوادث، و امیدواریم این امر قسمتی از آنچه جنوب عزیز در طی بحران اخیر از دست داده است، به او بازگرداند. از خداوند می‌خواهیم که به ما توفیق دهد و فرارسیدن عید سعید فطر را به فال نیک می‌گیریم.

آیا سخنی با جوانان جنبش محرومان دارید؟

رسالت جنبش، همان‌گونه که در اساسنامه آن آمده است، این نیست که اعضای آن، گروهی سیاسی در جنوب باشند که برای رسیدن به منافع خاص از شیوه‌ها و ابزارهای سنتی و حزبی استفاده کنند. رسالت آنان رسالتی تغییر‌آفرین است که در مرحله نخست در پی تغییر ارزش‌ها و تعهدات است. از این رو، جنبش خود را در خدمت همه مؤمنان می‌داند، بدون در نظر گرفتن فرقه یا گرایش سیاسی آنان.

شاید رویاروشدن با حوادث و اوضاع پس از ماه رمضان برای نخستین بار پس از جنگ داخلی، تجربه‌ای دقیق و حساس برای جوانان جنبش محرومان باشد.

به امید خداوند از آنان انتظار می‌رود که با نیروی ایمان و با توشه‌ای که از ماه رمضان کسب کرده‌اند، مسئولیت‌های خود را بر دوش بگیرند و بازسازی دل‌ها و عقل‌ها و جامعه را ادامه دهند و به لطف و کمک خداوند یقین داشته باشند.

دست می‌آوریم، تأثیر دقت در رفتارهای هماهنگ و نظم و انضباط مطلوب را در این اوضاع حساس دوچندان می‌کند.

در این روز فرخنده، آیا خبر خوشی از آنچه می‌خواهید به‌زودی در ساختمان سویسرا الشرق خلدة آغاز کنید، هست که به هم‌وطنان گرامی تقدیم کنیم؟

این ساختمان ظرفیت آن را دارد که بیمارستانی با تقریباً دویست تخت باشد، و یا مؤسسه‌ای حرفه‌ای برای تخصص‌های ویژه بیمارستان مانند پرستاری، آزمایشگاه، رادیولوژی و امور مهمان‌داری (هتل‌داری) باشد.

کارشناسانی موظف شده‌اند این محل را بررسی کنند تا صلاحیت آن برای یکی از این دو هدف ضروری، که مکمل یکدیگر نیز هستند، مشخص شود. گمان می‌کنم در پایان این ماه تصمیم قطعی گرفته می‌شود و تعمیرات برای اصلاح خرابی‌هایی که پیش از خریداری ما به وجود آمده است، آغاز خواهد شد.

آیا ممکن است درباره مؤسسه خیریه امام خویی در بیروت و دارالایتام در هرمل و نیز دارالایتام‌هایی که به‌زودی در صور و طرابلس و نبطیه ساخته می‌شود و بیمارستان صحرایی و مدرسه پرستاری و اقداماتی که قصد دارید در چارچوب خدمات اجتماعی انجام دهید، صحبت کنید؟

مرجع عالی‌قدر، امام خویی، هزینه پناه دادن به 630 یتیم را به‌طور فوق‌العاده به عهده گرفته‌اند تا اینکه بتوانیم یتیم‌خانه‌ای را که قرار است به دستور ایشان برای هزار یتیم ساخته شود، تأسیس کنیم.

ما در مدرسه حرفه‌ای در صور و بیروت و هرمل، حدود چهارصد کودک را پناه داده‌ایم و تلاش می‌کنیم این تعداد را در برخی مناطق جنوب و شمال به 630 نفر برسانیم.

تحقیق مفصلی درباره وضع یتیمان در لبنان در دست مطالعه است که شاید، پس از کامل شدن آن، اصلاحاتی در طرح‌های کلی انجام گیرد.

ما در حال بررسی تجربه جهانی پناه دادن به یتیمان و سرپرستی کردن آن‌ها در خانه‌هایشان و امکان اجرای آن در لبنان هستیم.

درمورد خدمات اجتماعی نیز نیاز هم‌وطنان و فاجعه بزرگی که با آن روبه‌رو هستیم، سبب شده‌اند که هرگونه تلاشی در این زمینه، کمتر از سطح مطلوب برای پاسخ‌گویی به نیازها باشد. امیدواریم بتوانیم در حین انجام دادن کارها درباره آن‌ها صحبت کنیم و أمل و رسالة نیز به صورت دوره‌ای دراین‌باره گزارش دهد.

جناب امام، به نظر شما آیا شادی مردم جنوب به مناسبت عید سعید فطر با پایان یافتن حوادث در منطقه جنوب و ورود نیروهای دولت لبنان به آن، تکمیل می‌شود؟

اطلاعات دولت دراین‌باره و ازجمله موضع مقامات سوریه حاکی از نزدیک بودن زمان ورود ارتش لبنان به مرزهای جنوبی و نظر مثبت فلسطینیان در این زمینه است. فشارهای خوب ایالات متحده آمریکا بر اسرائیل برای توقف بمباران‌ها و بسترسازی برای مأموریت ارتش لبنان رو به موفقیت است. با این حال دشمن در برابر فرصتی است که نمی‌توان مطمئن بود از آن چشم‌پوشی می‌کند. بنابراین، بهترین راه‌حل، تلاش برای همبستگی ملی و پرده برداشتن از دخالت‌های اسرائیل و دور کردن فتنه‌ای است که

مکان و تاریخ : بیروت - مجلس اعلای شیعیان

مناسبت : پایان ماه مبارک رمضان.

منبع : أمل و رسالة، شماره 16

متن

آیا به مناسبت پایان یافتن ماه مبارک رمضان، صحبتی دارید که از طریق أمل و رسالة به هم‌وطنان بگویید؟

آثار بزرگ ماه رمضان در زندگی انسان و خودسازی مجدد او و نیز مناسبت‌های تاریخی ماه رمضان، از لوازم این ماه و بلکه از آثار روزه فرد و روزه امت در این ماه است، به‌ویژه مفاهیم و آثار نزول قرآن که ازجمله آن‌ها، شب قدر است.

ماه رمضان به سبب این عوامل، همچون دوره‌ای سالیانه است که اسلام برای پیروان خود قرار داده است تا مجدداً خودسازی و صبر و اراده خود را تقویت کنند و با رنج‌دیدگان همدردی کنند.

از این رو، برای برادران مؤمن، همان چیزی را آرزو می‌کنم که انسان در حال تحصیل برای دوره پس از اتمام تحصیل خود آرزو دارد. امیدوارم در پایان ماه رمضان، با اراده و عاطفه و نگرش‌ ویژه‌ای که در این دوره خاص به دست آورده‌اند، آماده رویارویی با زندگی عادی شوند.

حقیقت این است که زندگی ما در لبنان، در زمینه فردی و ملی و قومی، دیگر زندگی عادی نیست و بلکه در هیچ دوره‌ای از تاریخ لبنان و منطقه، حساسیت زندگی و نتایج و تأثیرات تاریخی و جغرافیایی آن، مانند این دوره نبوده است.

حوادث اخیر لبنان، منطقه را و جهان را در برابر دوراهی قرار داده است : یا پایداری انسانیت و تمدن بشری، و یا درگیری‌های گروهی و نزاع‌های مذهبی و حکم‌فرمایی غرایز به نام دین و فروپاشی انسانیت و تمدن. همه می‌دانند که اسرائیل، با کارآزمودگی بی‌نظیری، جریان دوم را راهبری می‌کند.

با وجود نابرابری و عدم تعادل میان قدرت‌های این جبهه و عناصر دو طرف، لبنانیان هنوز عوامل فتنه‌اند. آنان با هوشیاری و ارتقای خود تا حد مسئولیت‌پذیری می‌توانند بحران را با وجود سیطره دشمن بر اوضاع و غیاب دولت‌های عربی در صحنه جنگ، متوقف کنند.

همه هم‌وطنان، اگر بخواهند، می‌توانند میهنشان و آینده نسل‌هایشان را از این بازی خارج و از سرایت کردن فتنه به همه منطقه جلوگیری کنند.

درس‌ها و عبرت‌های ماه رمضان و اندوخته‌ای که برای مردم فراهم می‌کند و حالتی که در آفاق و انفس پدید می‌آورد، به هریک از ما کمک می‌کند تا نقش خود را در نجات کشور ایفا کنیم.

امروز نگاه روشن ما در پرتو بازنگری رمضانی به حوادث، از وضعیت خطرناک آینده پرده برمی‌دارد و امکان وخامت اوضاع را با اولین حرکت اشتباه یا عمدی پیش چشم روشن می‌کند، همچنان‌که ضرورت هوشیاری را و قرار نگرفتن تحت‌تأثیر شایعات و واکنش‌ها و اقدامات ناگهانی را نیز روشن می‌کند. بی‌تردید نیت پاکی که در ماه رمضان به

از این رو، باید دردهای جنوب را درمان کرد، بدون آنکه به یک‌پارچگی لبنان آسیبی برسد. به نظر من یک‌پارچگی لبنان امری مطلق و خدشه‌ناپذیر است.

امام صدر گفت : امّا درمورد نظام لبنان، ده‌ها تجربه در دنیا وجود دارد که می‌توانیم از آن‌ها استفاده کنیم و در عین حال جنبه متمایز لبنان را نیز حفظ کنیم، ولی ما تمایلی به سکولارسازی نداریم. ما از لغو شدن فرقه‌گرایی سیاسی، بدون خدشه وارد شدن به قانون مدنی خاص استقبال می‌کنیم.

پراکندگی رهبران

میان رهبران اسلامی پراکندگی روشنی وجود دارد. چطور می‌توان این رهبران را در این اوضاع متحد کرد؟

افزون بر آنچه درباره بر هم خوردن توازن گفتیم، باید تأکید کنیم که در اوضاع کنونی، که نتیجه نزاع قدرت‌های عربی و بین‌المللی در عرصه لبنان است و اصطلاحاً جنگ ابرقدرت‌ها در خاک ما نامیده می‌شود، به عقیده من در این دوره خاص بسیار دشوار است که بتوانیم رهبری‌های جدیدی ایجاد کنیم و تنها راه‌حل برای برون‌رفت از حالت پراکندگی این است که رهبران کنونی با وجود تفاوت در جهت‌گیری‌ها و گرایش‌ها و توانمندی‌ها، هم‌گرایی پیدا کنند و مردم را دوباره متحد کنند تا در نتیجه، لبنان از گفت‌وگو با دیگر گروه‌ها و در رأس آن‌ها «جبهه لبنان» [پیروز] خارج شود؛ همان‌گونه که از جنگ ابرقدرت‌ها خارج می‌شود و پس از آن مردم [راه خود را] انتخاب کنند.

آیا در سفر اخیر خود به دمشق چیزی یافتید که ما را نسبت به اجرای درستِ توافق‌نامه‌ها مطمئن کند؟

مسئولان سوریه به من تأکید کردند که مقاومت فلسطین، به تعهداتی که در شتورا داده، پایبند است و هر زمان ارتش لبنان وارد مناطق مرزی یا هر منطقه‌ای در جنوب شود، مقاومت بلافاصله عقب‌نشینی خواهد کرد و در منطقه شرقی «عرقوب» و برخی دیگر از پایگاه‌هایی که در توافق‌نامه «ملکارت» بر آن توافق شده است، مستقر خواهد شد.

امام صدر افزود : چند روز پیش با آقای سرکیس ملاقات کردم و نزد ایشان چیزی یافتم که اطمینان‌بخش بود.

امام صدر تأکید کرد : در حال حاضر اسرائیل در جنوب حضور ندارد، بلکه چند نقطه دیده‌بانی در مرزها وجود دارد و گشت‌های اسرائیلی نیز گاه به مناطق مرزی وارد می‌شوند.

نقش مطلوب اعراب در لبنان

در حال حاضر نقش مطلوب اعراب در لبنان برای رویارویی با اوضاع کنونی چیست؟

فکر می‌کنم ما امروز سرگرم تحولاتی هستیم که در ماه اخیر رخ داده است و پیش از هر زمان دیگری این ضرورت را احساس می‌کنیم که باید موضع کشورهای عربی یک‌پارچه شود و به‌طور مشترک تصمیم ‌بگیرند که جنوب، جبهه‌ای برای همه اعراب باشد و همه توانایی‌های سیاسی عرب و همه امکانات آن‏‏‏، برای رسیدن ارتش لبنان به مرزها به کار گرفته شود و به دنبال آن، روابط لبنانی- فلسطینی سامان‌دهی شود و سپس وضع داخلی با پشتیبانی حاکمیت سیاسی قانونی و به شرط شکل نگرفتن جریان‌های داخلی در لبنان، اصلاح شود.

در چارچوب سناریویی که اسرائیل نوشته است، فعالیت می‌کنند.

تلاش‌های دولت برای جلوگیری از تجاوزها

امام صدر گفت : دولت لبنان با استفاده از دوستی‌های بین‌المللی خود برای جلوگیری از تجاوزهای اسرائیل تلاش می‌کند تا از این راه حاکمیت خود بر جنوب را بازگرداند و در نتیجه، درمان بحران برای کل لبنان آغاز شود، چراکه درمان باید سراسری و همه‌جانبه باشد.

آیا فکر نمی‌کنید خلئی مانند خلأ سیاسی در جنوب که از آن سخن گفتید، در بخش اسلامی بیروت وجود داشته باشد، چراکه هیچ گروهی را نمی‌توان یافت که بتواند ادعا کند نماینده مسلمانان در رویارویی با جبهه مارونی است.

منظور از خلأ سیاسی در جنوب، حضور نداشتن حکومت قانونی است... ولی آنچه درباره خلأ سیاسی در منطقه اسلامی می‌گویند، فکر می‌کنم به این سبب است که منطقه اسلامی به رهبری مقاومت فلسطین وارد جنگ شد؛ زیرا مقاومت، تبلیغات و اسلحه و دیپلماسی داشت و صفوف مردمی اسلامی، چنین اهرم‌هایی در اختیار نداشت.

وقتی جنگ پایان یافت و مقاومت متعهد شد بی‌طرف بماند و عنصری سیاسی در لبنان نباشد، توازن [قدرت] بر هم خورد. این توازن جز به یکی از دو راه زیر بازنخواهد گشت :

1. اسلحه از دست همه لبنانیان گرفته شود تا توازن سیاسی در همه مناطق برقرار شود. در این صورت روشن می‌شود که در طرف مسیحی، بسیاری از مردم دیدگاهی متفاوت با جبهه لبنانی دارند، چه در کلیات و چه در جزئیات. این عده اکنون خاموش هستند و نمی‌توانند حرکتی انجام دهند.

2. منطقه اسلامی دوباره هم‌سطح منطقه دیگر، مسلح شود و به سخن دیگر، معادله ترس و وحشت دوباره برقرار شود. ما به راه‌حل دوم تشویق نمی‌کنیم و از آن بیزاریم و آن را رد می‌کنیم، زیرا معادله قدرت همواره به جنگ و درگیری می‌انجامد.

لبنان جدید

پس از جنگ، ساختارهای متعددی برای لبنان جدید مطرح شد، ازجمله تجزیه. شما لبنان آینده را چگونه می‌بینید؟

در واقع دردهای مردم فراوان است و وقتی برخی از آنان می‌گویند : باید جنگ به هر قیمتی پایان یابد، می‌توان فهمید که خسته شدن مردم از جنگ (آن‌گونه که در تفکر نظامی معروف است) آنان را به تسلیم شدن وادار کرده است. فکر می‌کنم تجزیه لبنان بی‌نهایت خطرناک است. تجزیه به شکلی که اکنون مطرح است، تجزیه فرقه‌ای است که در کنار آنکه توجیهی برای فلسفه وجودی اسرائیل است، به تجزیه‌هایی دیگر در کشورهای عربی (بدون استثنا) می‌انجامد. به نظر من خطر این وضعیت به جهان عرب محدود نمی‌شود و بلکه به آفریقا نیز کشیده می‌شود، چراکه در آنجا قبیله و تفکر قبیله‌ای حکم‌فرماست.

بنابراین، تجزیه لبنان مسئله‌ای بسیار خطرناک است و فکر می‌کنم حتی از نظر جبهه لبنانی نیز مطرح نیست و آن‌ها به دلایل گوناگون در پی بدیلی برای تجزیه هستند، ولی هرگونه گرایش به تجزیه یا تمرکززدایی سیاسی، به معنای عقب‌نشینی در برابر جنگ است.

خود در قبال مسئله فلسطین همه تلاش خود را بیش از حد به کار گرفته بود و انقلاب فلسطین، لبنان را بهترین مکان از نظر تبلیغاتی و سیاسی و نظامی برای خود می‌دانست.

طبیعتاً وقتی اجرای این اهداف در لبنان آغاز شد،‏‏ شکاف‌های موجود در جامعه لبنان، که شکاف‌هایی اجتماعی بود، مورد سوء‌استفاده قرار گرفت. دشمن با سوء‌استفاده از این شکاف‌ها وارد بحران لبنان شد.

امام صدر افزود : دو سال گذشت. توطئه‌گران می‌خواستند مسئله لبنان را بین‌المللی کنند تا با قدرتِ بین‌المللی شدن، اهداف پیش‌گفته را محقق کنند. یا اینکه می‌خواستند نزاع‌های گوناگون عربی در قبال مسئله لبنان را [به داخل لبنان] منتقل کنند و این نزاع‌ها را از راه عربی کردن آن‌ها در این دوره، در درون لبنان شعله‌ور کنند.

امام صدر گفت : باید بگوییم، پس از پیش آمدن محنت، لبنانیان ابعاد توطئه را درک و از بین‌المللی کردن آن خودداری کردند. طبیعی بود که سوریه از آن جهت که تنها کشور همسایه لبنان است و تا حد بسیاری مورد اعتماد طرف‌هاست، داور باشد. ولی دخالت سوریه به‌تنهایی و بدون موافقت و استقبال کشورهای عربی، پیچیدگی‌های سیاسی ایجاد می‌کرد، ازجمله بی‌اعتماد شدن مقاومت فلسطین و بروز تنش میان برخی از گروه‌های لبنانی. بنابراین، دستِ سوریه باید هماهنگ با اراده عربی حرکت می‌کرد. این اراده در چنین زمانی در سال گذشته در کنفرانس ریاض شکل گرفت و فاجعه و خطرهایی را که به دنبال داشت، متوقف کرد.

دخالت دشمن

امام ادامه داد : اینجا بود که دشمن دریافت نمی‌تواند از پاسخ‌گویی اعراب و به‌طور خاص سوریه به دعوت لبنان برای حل مشکل جلوگیری کند، ولی توانست در جنوب از این راه‌حل سوری-عربی جلوگیری کند، به این بهانه که منطقه ماورای لیطانی حریم امنیتی اسرائیل است و ورود نیروهای بازدارنده نه‌تنها امنیت اسرائیل بلکه نیروی هشدار اسرائیل را نیز تهدید می‌کند و با کمال تأسف این موضع اسرائیل با پذیرش جهانی روبه‌رو شد و ورود نیروهای بازدارنده متوقف شد.

امام صدر گفت : بنابراین، آنچه در جنوب جریان دارد، همان بحران لبنان با همه طرف‌ها و ابعاد و ابزارها و نتایج آن است که به جنوب منتقل شده، زیرا در دیگر مناطق لبنان این بحران حل شده است.

تردیدی نیست که حکومت قانونی لبنان از زمان فروکش کردن جنگ تاکنون برای حل بحران در جنوب از راه اعزام نیرویی لبنانی به جنوب، که امتداد حکومت قانونی باشد، تلاش می‌کند.

ولی در این مرحله، اسرائیل چالش‌هایی ایجاد می‌کند، زیرا نمی‌تواند مانع ارتش لبنان برای رسیدن به خاک لبنان در جنوب شود و از این رو، از وضع لبنان سوءاستفاده می‌کند و از سه ابزار برای جلوگیری از نزدیک شدن ارتش لبنان بهره می‌گیرد :

1. هر زمان بخواهد شروع به بمباران می‌کند. این بمباران کردن گاه به‌دست مزدوران اسرائیل است که در گوشه و کنار جنوب پراکنده‌اند، زیرا جنوب از خلأ امنیتی رنج می‌برد و هر گروهی می‌تواند در آن نفوذ کند.

2. اسرائیل با سوءاستفاده از ترس و نگرانی گروهی از لبنانیان، آن‌ها را تحریک به مسلح شدن می‌کند و به سوی میدان جنگ سوق می‌دهد.

3. مزدورانی که در جبهه‌های مختلف حضور دارند،

مکان و تاریخ : بیروت - مجلس اعلای شیعیان.

مناسبت : امام صدر پس از سفر دوره‌ای گسترده خود به کشورهای عربی، راه‌حل‌هایی برای ترغیب این کشورها به همبستگی، با هدف دستیابی به راه‌حلی برای جلوگیری از تجزیه لبنان ارائه کرد.

منبع : روزنامه الأنباء کویت، 6/9/1977

متن

مقدمه، به قلم وحید العجوز، خبرنگار الأنباء در بیروت :

امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان به روزنامه الأنباء گفت : وضع داخلی لبنان نگران‌کننده است. وی افزود : من فرصت ملاقات با روزنامه کثیر الانتشار و مورد اعتماد الأنباء را غنیمت می‌شمرم تا از همه کشورهای عربی بخواهم موضعی شبیه موضع کنفرانس ریاض بگیرند. امیدوارم دولت کویت اقدام به این موضع‌گیری کند، زیرا من بر این باورم که محنت لبنان از آغاز تاکنون جز با پادزهر عربی، یعنی اراده یک‌پارچه عربی درمان نمی‌شود. اگر این کار در زمانی نزدیک انجام نگیرد، بیم آن می‌رود که محنت، شدت یابد و باید بگویم بیم آن دارم که درگیری و جنگ بازگردد.

امام صدر در دیدار با خبرنگار الأنباء در مقر مجلس اعلای شیعیان در حازمیه در حومه بیروت، گفت : در این شب از شب‌های رمضان به درگاه خداوند دعا می‌کنم که به برادران عرب الهام کند که روزه امت بگیرند و منظور از روزه امت این است که هر گروه از امت، از حال گروه دیگر باخبر باشد. به نظر من تأخیر در یاری‌رسانی، ممکن است به پشیمانی بینجامد.

در پاسخ به سؤالی درباره عوامل شعله‌ور شدن جنگ در جنوب، پس از آنکه درگیری در دیگر مناطق لبنان فروکش کرده بود، گفت :

پاسخ به این سؤال با بررسی عوامل بحران روشن می‌شود. بحران لبنان درحقیقت بحرانی خارجی، بین‌الملی و اسرائیلی بود که در آن از آمادگی جامعه لبنان برای نزاع و درگیری سوءاستفاده شد... و بدین‌ترتیب، جنگ رخ داد.

هدف از توطئه ضربه زدن به ساختار همزیستی اسلامی-مسیحی و به شکست کشاندن آن برای اثبات درستی ایدئولوژی اسرائیل بود که پیش‌تر، سازمان ملل آن را محکوم کرد و صهیونیسم را نوعی نژادپرستی به شمار آورد.

دومین هدف آن، ضربه زدن به مقاومت فلسطین و تضعیف آن بود. و اگر این ضربه به دست لبنانیان زده شود، در این صورت توطئه‌گران با یک تیر دو نشانه را زده‌اند، زیرا از یک طرف به مقاومت فلسطین ضربه زده‌اند و از سوی دیگر بین لبنانیان که نماد همزیستی هستند، شکافی عمیق پدید آورده‌اند.

سومین هدف توطئه، سرگرم کردن سوریه و تضعیف آن بود و در صورت امکان، ضربه زدن به سوریه و گرفتار کردن آن در مشکلات لبنان و ایجاد برخورد میان سوریه و مقاومت فلسطین.

امّا درمورد هدف چهارم، لبنان در ادای وظیفه

بنابراین، وقتی تبلیغات جهانی چنین موضعی گرفت، از روی دوستی با کسانی که از آن‌ها دفاع می‌کرد، نبود، بلکه خواهان ادامه یافتن جنگ بود. پس پیروز شدن در این کشور محال است، چون اگر هم کسی پیروز شود، پیروزی‌اش موقتی و محدود است.

برادران، ما می‌دانیم که انسان‌ها هرگونه که باشند و وضعیت لبنان هر اندازه تغییر کند و اوضاع منطقه هر قدر نابسامان باشد، تقدیر تاریخی وجود دارد، مسائل بنیادین تاریخی وجود دارد، حقایق ثابت تاریخی وجود دارد. در هزارن سال همزیستی، اگر پیروزی ممکن بود، بعضی گروه‌ها پیروز شده و بعضی دیگر از بین رفته بودند.

در پایان، از شما تشکر می‌کنم و امیداورم این طرح مدرسه‌سازی شما به روستایی دیگر نیز انتقال یابد و دیگر روستاها را فرابگیرد تا وطن و هم‌وطن را از نو احیا کنیم. « ﴿ وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَیَرَی اللّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ﴾ .»[23] صدق الله العظیم والسلام علیکم.

در لبنان، توازن‌ها به هم خورده است. اگر در دوره‌ای خاص، شما توانسته‌اید مرا به چالش بکشید و برایم مشکل ایجاد کنید یا من توانسته‌ام در جایی برای شما چالش و دردسر ایجاد کنم، آیا این بدان معناست که بحران پایان یافته و اتهام‌زنی‌ها تمام شده است؟

بنابراین، ما در اوضاع سختی به سر می‌بریم و هر اقدامی که در ساخت کشور مشارکت نداشته باشد و از تمدن‌های سازنده ملی حمایت نکند، اقدامی معکوس به شمار می‌آید؛ سکون و عقب‌گرد به شمار می‌آید. تجربه دوساله ما در جنگ کافی است تا بدانیم پیروزی برای گروه‌های درگیر در کشور ما امری محال است. منطقه و دنیا اجازه نمی‌دهد گروهی پیروز شود. طی جنگ دوساله، وقتی اسلحه‌ با محاسبه دقیق رایانه‌ای به سواحل لبنان می‌رسید تا به همه مناطق -بدون استثنا- ارسال شود، اسرائیل، این سواحل را زیر نظر داشت. وقتی اسرائیل می‌دید توازن اسلحه میان گروه‌ها مختل شده است، فوراً محموله‌های اسلحه‌ای را که به سوی برخی مناطق می‌رفت، متوقف می‌کرد و به سوی منطقه‌ای دیگر می‌فرستاد.

این اطلاعات ساخته خیال و اوهام نیست، اطلاعاتی دقیق است. اسرائیل در دریا حضور دارد و می‌بیند که لبنانیان با یکدیگر در جنگ‌اند، فلسطینیان مشغول جنگ‌اند، در این سرزمین عربی جنگ است و هیچ‌یک از این گروه‌ها، حتی یک گلوله نیز نمی‌سازد و همه‌چیز از خارج وارد می‌شود، از گلوله گرفته تا توپ. بنابراین، اسرائیل در دریا ایستاده و مراقب ماست؛ وقتی می‌بیند میزان اسلحه در یک منطقه، مثلاً منطقه شرقی، بیشتر از منطقه‌ای دیگر است، محموله‌های اسلحه را توقیف می‌کند و به آن منطقه دیگر می‌فرستد. وقتی اسلحه در منطقه‌ای بیش از منطقه دیگر می‌شود، اسرائیل از بر هم خوردن توازن [قوا] می‌ترسد. چرا؟ آیا اسرائیل خواهان پیروزی مسیحیان در این کشور است؟ آیا خواهان پیروزی مسلمانان است؟ هرگز! اسرائیل آرزو می‌کند که جنگ لبنان دو سال، پنج سال، شش سال، ده سال ادامه پیدا کند. در گزارشی از وزیر خارجه اسرائیل آمده است : بهترین سال‌های اسرائیل، از ابتدای تأسیس آن تاکنون، دو سال 1975 و 1976 بوده است، زیرا هیچ اسرائیلی در برخورد با دشمنان اسرائیل کشته نشد.

البته که این طور است.... اسرائیل بیش از این چه می‌خواهد؟ به جای آنکه امنیت خود را به وسیله اسلحه و با نیروی جوانان خود و با صرف هزینه و محاسبه معادلات و قربانی کردن جوانان تأمین کند، به جای همه این‌ها در لبنان جنگ به پا می‌کند؛ جنگ میان همه لبنانیان، همه فلسطینیان، همه سوریه و مصر و همه دنیا. اسرائیل بهتر از این چه می‌خواهد؟

بنابراین، پیروز شدن گروهی در برابر گروهی دیگر در این کشور محال است. خیال نکنید کسی که به مسیحیان کمک می‌کند، دوست مسیحیان است یا کسی که به مسلمانان اسلحه می‌دهد، دوست مسلمانان است. نه! چه‌بسا دشمنان آن‌ها به آن‌ها اسلحه بدهند تا جنگ ادامه یابد.

یکی از دوستان می‌گفت روزنامه‌های صهیونیستی در اروپا و آمریکا، همه روزنامه‌ها در دنیا، بر ادامه جنگ سیاسی و لفظی و نظامی میان سوریه و فلسطینیان تأکید دارند و آن را دنبال می‌کنند. چرا؟ چون سوریه و مقاومت فلسطین، قدرت واحدی در خاورمیانه هستند و این نکته در گزارش نخست‌وزیر پیشین دشمن مشهود است.