انسان ارزانی داشته و آدمی را مفتخر کرده که هر ساعتی که می‌خواهد با خدا سخن بگوید. وقتی خدا چنین فرصتی به انسان می‌دهد و او به این فرصت بی‌توجهی می‌کند، پس وای بر او. چراکه این انسانِ تشنه، خود را در برابر آب می‌بیند و آب نمی‌نوشد و این از نگون‌بختی اوست که قدر فرصت‌ها را نمی‌داند و به راهی که در زندگی‌اش برای او فراهم آمده بی‌توجهی می‌کند.

اما گروه دومی که قرآن کریم به‌رغم نمازشان بر آن‌ها وای می‌گوید : «﴿الَّذِینَ هُم یُراؤُونَ﴾» هستند، یعنی کسانی که نماز را می‌خوانند، اما برای ریا و جلب توجه مردم، برای دور کردن شک یا جلب اعتماد یا جلب احترام دیگران. اگر نماز برای ریا خوانده شود، آدمی را از خدا دور می‌کند و او را به خدا نزدیک نخواهد کرد. علت آن هم روشن است؛ نماز فعلی است که از اراده و نیت و هدف سرچشمه می‌گیرد. اگر فعلی با هدف خاصی صورت گیرد، این فعل هدف را تقویت می‌کند. اگر نماز برای تقرب و نزدیکی به خدا باشد و با رغبت برای تقرب به خدا و شناخت او، انسان را به خدا نزدیک می‌کند و گام به گام هدف او محقق می‌شود. اما اگر نماز برای جذب و جلب مردم باشد، نه برای تقرب به خدا، این نیت یعنی انگیزه نزدیک شدن به مردم تقویت می‌شود و دیگران در نفس انسان به‌منزله معبود خواهند بود. این نماز آدمی را از خدا دور می‌کند، همان‌طور که نمازی که با قصد قربت ادا شود، انسان را به خدا نزدیک می‌کند.

اما گروه سوم : «﴿الَّذِینَ یَمنَعُونَ الماعُونَ. ﴾» «ماعون» عبارت است از هر یاری و کمک به انسان دیگر؛ از همسایه و دوست گرفته تا خویشاوند و همشهری. فراهم کردن ابزار کار و وسایل زندگی و هر خدمتی که انسان می‌تواند به برادر خود کند، ماعون نام دارد. قرآن کریم می‌گوید : وای بر نمازگزاری که برادرش را از کمک و مساعدت محروم می‌کند، حتی اگر جزئی و کوچک باشد. این بدان معناست که نماز که عبادت و توجه به خداست، اگر با بی‌توجهی به مردم همراه باشد، با «وای» بر این انسان همراه خواهد بود.

اینجا به نتیجه‌ای می‌رسیم که در صدر آیه آمده است. در آغاز سوره بر جدایی‌ناپذیری میان ایمان به خدا و اهتمام و توجه به امور انسان تأکید شده و در پایان آن نیز ارتباطی میان نماز، که عبادت خداست و خدمت به مردم برقرار شده است. پس نمی‌توان عشق و ایمان به خدا و عشق و احترام به انسان، خصوصاً رنج‌دیدگان را، از هم جدا کرد. همان‌طوری که نمی‌توان عبادت خدا و خدمت به انسان نیازمندِ روی زمین را از هم جدا کرد. بدین شکل تصویری کامل از ایمان و رفتار و کردار در این سوره مبارک آمده است که از خدا می‌خواهیم ما را در پیروی از آن موفق گرداند.

والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.