امتیازی برای خود داشته باشد. اگر امتیاز دیگری غیر از همزیستی هست، نشان دهید.

هرچند لبنان امتیازات دیگری از نظر تاریخی و قدرت مردم و آب و هوا دارد، ولی این امتیازات مربوط به گذشته است و برای آینده به کار نمی‏آید. همزیستی تنها امتیاز زنده لبنان است.

نکته اوّل. برای آنکه همزیستی کامل شود، باید حداقلّ موجودیت فرهنگی فرقه‌های لبنان حفظ شود و این امر از راه حفظ قانون مدنی خاص به همان شکل سابق تحقق می‏ِیابد، نه از راه سکولاریزه کردن؛ چراکه قانون مدنی خاص در امر ازدواج و ارث، مکمل فرهنگ ملی است و این قانون باید باشد. مقصود ما از سکولاریزه کردن چیزی بیش از این نیست، چون حکومت لبنان حکومتی سکولار و غیردینی است، چراکه برگرفته از حکم خداوند نیست و رئیس‌جمهور لبنان سایه خداوند در زمین نیست. قوانین لبنان نیز سکولار است، چون برگرفته از قرآن یا انجیل نیست.

نکته دوم. پیام همزیستی در لبنانْ آزادی موجود در لبنان است، زیرا در پرتو آزادی است که مجموعه تمدن‏ها می‏توانند در یک سرزمین همزیستی داشته باشند. ممکن است یک فرد خود را به میهنش تحمیل کند، ولی گروهی که با گروه دیگر رقابت و در عین حال همزیستی دارد، نمی‏تواند خودش را بر کشور تحمیل کند.

نکته سوم. احترام به حقوق شهروندان است، یعنی عدالت کامل : عدالت سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و نیز عدالت در توسعه.

آیا جناب‌عالی با یک‌پارچه‌سازی مجدّد برنامه‏های آموزشی و اینکه همه لبنان یک حوزه انتخاباتی باشد، موافقید و آیا این مسئله تأثیری در نظر شما درباره بازگشت همبستگی بین لبنانیان دارد؟

من با یک‌پارچه‌سازی برنامه‏های تربیتی و فرهنگی موافقم و آرزو می‏کنم حوزه انتخاباتی در لبنان یکی شود.

آیا کنفرانس سران اسلامی-مسیحی برگزار خواهد شد؟ تلاش‌ها در این زمینه به کجا رسیده است؟

در واقع من از کسانی هستم که به این مسئله باور دارم و در این راه تلاش بسیاری می‏کنم. به نظر من این کنفرانس در آستانه برگزاری است. دوره کوتاهی برای تبادل‌نظر درباره طرح پیشنهادی لازم است و پس از آن کنفرانس برگزار می‏شود.

آیا سند قانون اساسی را راهکار مناسبی برای حل بحران می‏دانید؟

سند قانون اساسی در واقع دستورکاری برای گفت‌وگوهای سیاسی است و هیچ گزینه دیگری در کار نبود، زیرا با کمال تأسف وقتی هیئت سوری شروع به مذاکره با طرف‏های لبنانی کرد، لبنانیان به سبب تصمیم نادرستی که در ابتدای بحران لبنان درمورد به انزوا کشاندن کتائب گرفته شد، گرد هم نمی‏آمدند و گفت‌وگوی سیاسی حتی درباره حداقل اختیارات نیز ناممکن بود. در آن زمان، گفت‌وگو تنها در سطح سران انجام می‏شد، یعنی رئیس‌جمهور فرنجیه با تشکل جبهه لبنانی صحبت می‏کرد و سپس پیشنهادهای خود را به گروه مذاکره‏کننده ارائه می‏داد. آقای رشید کرامی نیز به سهم خود، پس از تماس با جبهه خود و رئیس‌جمهور و دیگران، گروه مذاکره‏کننده را به نقطه‏ای هدایت می‏کرد که با عواطف و منافع طرفین سازگاری داشته باشد.