رخ می‏دهد، باید ناشی از خواست مشترک همه مردم لبنان باشد، زیرا هر تحول بنیادینی باید برخاسته از اراده همه هم‌وطنان باشد. همان‌طور که می‏دانید ما اصولاً وحدت‏گرا هستیم، ولی گرایش به سوی وحدت باید همراه با پذیرش عمومی و از رهگذر دموکراسی کامل باشد تا دچار آسیب نشود.

یعنی آیا ممکن است در آینده میان لبنان و سوریه اتحاد برقرار شود؟

همه جهان عرب می‏تواند در آینده یک اتحاد کامل تشکیل دهد. فکر نمی‏کنم فضای کنونی برای شعارهایی که درباره اتحاد فدرالی یا کنفدرالی مطرح است، آمادگی داشته باشد و هیچ‌یک از طرف‌ها اصراری بر آن ندارند. هیچ نشانه یا قرینه‏ای وجود ندارد که کسی برای ایجاد نظام فدرالی یا کنفدرالی میان لبنان و سوریه پافشاری کند.

آیا لبنان در کنفرانس ژنو شرکت خواهد کرد؟

واقعیت این است که من اطلاع دقیقی از آنچه رخ خواهد داد، ندارم. تا اکنون که قرار نیست لبنان در این کنفرانس شرکت کند. آقای سادات اخیراً در یکی از سخنرانی‏های خود گفته است لبنان باید در کنفرانس ژنو شرکت کند. مردم لبنان از یک سو به پیمان آتش‏بس پایبندند و از سوی دیگر نسبت به مرزهای خود نگران‌اند. از این رو، دغدغه آنان این است که مبادا شرکت در کنفرانس ژنو بر مسئله مرزها تأثیر بگذارد. این مسئله باید مطالعه و بررسی شود.

شما موافق حضور در کنفرانس هستید یا حضور نداشتن در آن؟

میان لبنان و اسرائیل هیچ مسئله اصلی وجود ندارد، مسئله خاک یا مرز یا منافع مشترک.

درمورد تجاوزهای اسرائیل چه می‏گویید؟

همه این‌ها تجاوز به پیمان‏های گذشته است. هیچ متن و قراردادی وجود ندارد که جلو این تجاوزها را بگیرد.

آیا کشور فلسطین دوباره تشکیل می‏شود؟

در حال حاضر، همه‌چیز در این مسیر حرکت می‏کند و این مسئله اهمیت فراوانی دارد. هر روز ممکن است موانع و یا انگیزه‏های تازه‏ای پیدا شود. به‌طور کلی در جهان عرب و ازجمله در بین رهبران فلسطینی برای برپایی حکومت ملی فلسطین در هر وجب از خاک فلسطین که آزاد می‏شود، یک توافق نزدیک به اجماع پدید آمده است.

سال 1976 سال کشتار و ویرانی بود. اکنون که در آغاز سال 1977 هستیم، کدام احتمال نزدیک‌تر است : صلح یا جنگ؟

در سال 1977 جنگی رخ نخواهد داد، چون کنفرانس ژنو و پیامدهای آن حتماً مانع بروز جنگ خواهد شد. اگر هم کنفرانس ژنو به توافق بر سر صلح نینجامد، پس از شکست کنفرانس باید منتظر تحولات نظامی باشیم.

آمادگی دولت‏های عربی برای کمک به لبنان تا چه حد است؟

بنابر اطلاعی که از کنفرانس ریاض داریم، آمادگی برای کمک وجود دارد و موضع دولت‌های عربی این بوده است که کمک‌ها باید در قالب طرح‌ها و برنامه‏های روشن توسعه باشد. می‏دانیم که برای