است که مسیحیان عرب و نیز مسلمانان در اروپا -که تعدادشان چندین میلیون نفر است- در پیش خواهند داشت.

بنابراین، مسئله همزیستی در لبنان باید حفظ شود، زیرا سرمایه و ثروت لبنان است. صرف نظر از مسئله همزیستی، همان چیزی را که در سایر کشورهای جهان نیز تجربه می‏شود، برای لبنان می‏خواهیم. می‏خواهیم لبنان کشوری باشد مبتنی بر عدالت و برابری، تا استعدادها و قابلیت‏های آن شکوفا شود و بتوانیم آن‌ها را به دنیا عرضه کنیم. تنها از رهگذر عدالت سیاسی و اجتماعی و عمرانی در همه مناطق است که می‏توان به این خواسته دست یافت.

برای نمونه، در لبنان سالانه نزدیک 11 میلیارد متر مکعب آب وجود دارد. از این میزان 600 میلیون متر مکعب آن استفاده می‏شود و بقیه به هدر می‏رود. بنابراین، توسعه لبنان امکان‏پذیر و آسان است و می‏توان سرمایه‏های عربی و غیرعربی را بدون آنکه کمک بلاعوض باشد، در این راه به کار گرفت. به راحتی می‏توان سرمایه‏ها را جذب کرد.

به‌طور کوتاه کشوری می‏خواهیم که از نظر عدالت متمایز باشد. اگر وطن خود را همانند کشورهای اروپایی و دیگر کشورها بسازیم، دیگر برای لبنان هیچ تمایزی باقی نمی‏ماند، به‌ویژه درمورد همزیستی فِرق. حفظ این امتیاز در صورتی امکان‏پذیر است که عدالت را گسترش دهیم و فرقه‌گرایی سیاسی را لغو کنیم. قانون مدنی خاص باید باقی بماند. نباید نظام لبنان نظامی سکولار شود، زیرا در این صورت فرهنگ‏های دینی را و پیوندهای متعدد دینی را نابود کرده‏ایم. همان‌طور که می‏دانیم، قانون مدنی خاص روابط انسان‌ها را در آغاز و پایان زندگی و ازدواج سامان می‏بخشد؛ آغاز آن تولد است و پایان آن تقسیم ارث. حفظ قانون خانواده، تنوع لبنان و تنوع فرهنگ‏های دینی را حفظ می‏کند و هیچ تضادی با یک‌پارچگی ملت و ایجاد وحدت ملی ندارد. مجلس اعلای شیعیان درباره وضعیت این امر در آینده مطالعاتی کرده و طرحی تدوین کرده است که به چاپ رسیده و در دسترس همگان است.

اگر اوضاع در جنوب به غایت وخامت برسد -که احتمال آن نیز وجود دارد- آیا ممکن است به بروز بحران و وخامت اوضاع در کل لبنان بینجامد؟

اگر تنش تنها میان طرف‏های درگیر باشد موجب بحران فراگیر نمی‏شود، ولی اگر خدای نکرده اسرائیل اوضاع منطقه جنوب را به سوی وخامت سوق دهد، زمینه برای بحران فراگیر فراهم می‏شود. در حال حاضر دنیا متقاعد شده است که دخالت نیروهای بازدارنده عرب از کشتار در لبنان جلوگیری کرده است.

اگر درگیری‏ها در جنوب ادامه یابد، اسرائیل مجال تنش‏زایی پیدا خواهد کرد و خواهد کوشید تا این تنش را در داخل گسترش دهد. تردیدی نیست که نیروهای عربی آماده‏اند، ولی صلح تنها با وجود نیروهای نظامی تأمین نمی‏شود. عوامل دیگری نیز باید در کنار نیروی نظامی فراهم باشد.

بسیاری از مهاجران مناطق نبعه و برج حمود و دکوانه به خانه‏هایشان بازنگشته‏اند، یا به سبب نبودن نیروهای بازدارنده و یا به سبب هراس از گروه‏هایی که تسلط نظامی بر این مناطق دارند.

هیچ راه‌حلی وجود ندارد جز اینکه نیروهای بازدارنده عرب به منطقه رأس المتن یعنی منطقه رأس