که این عقب ماندگی و تفاوت میان مناطق بر فِرَق و مذاهب موجود در لبنان نیز منعکس شود.

انسان های توانگر و بافرهنگ می توانند فرزندان خود را به مدرسه و دانشگاه بفرستند و بر شایستگی ها و فرهنگ آنان بیفزایند. این بدان معناست که فرزندان آنان از نظر علمی و فرهنگی پیشرفت خواهند کرد. بدین‌ترتیب، ثروتمند به خاطر روابط داخلی و خارجی و نیز سرمای? خود ثروتمندتر می شود و فقیر نیز فقیرتر. از این رو، دریافتند که دموکراسی مطلق و لیبرالیسم باعث می شود مناطق و گروه های محروم و عقب افتاده در لبنان محروم تر و عقب مانده تر شوند. این بود که قانون «6 و6 مکرر[49]» را وضع کردند تا به همه امکان کار و فعالیت دهند و فرصت پیشرفت را برای هم? گروه ها و مناطق عقب مانده فراهم کنند.

این نیت افزون بر آنکه به شایستگی ها و توانایی های فردی میدان می داد، به امتیازها و ویژگی هایی نیز توجه می‌کرد که برخی از گروه های لبنانی از آن برخوردارند. اما در عمل این هدف تحقق نیافت، زیرا در تقسیم منافع و امکانات، خود لبنانیان ساکن مناطق محروم یا منتسب به مذاهب محروم طرف مذاکره و قرارداد نبودند، بلکه رهبران و سران برجست? آن‌ها طرف حساب قرار گرفتند و آنان نیز سهم طبقات و گروه ها و مناطق محروم و عقب مانده را برای خود و دوستانشان برداشتند و مردم نیز به علت مشغولیت هایی که داشتند، از این ماجرا باخبر نشدند.

در گزارش‌های یونسکو در مورد گروه ها و مناطق محروم در لبنان، از گذشته تاکنون، آمارهای تکان دهنده ای دربار? میزان بی سوادی، شمار آوارگان، درصد آبادانی، تربیت مدنی و عد? افراد مشغول به کار در اداره ها وجود داشته است. این آمار نشان می دهد که عقب ماندگی گروه های محروم، در مقایسه با گروه های پیشرفته و بهره‌مند از امکانات، هیچ تغییری در مقایسه با گذشته نکرده و حتی برعکس، فاصل? میان آن‌ها بیشتر نیز شده است. بنابراین، نظام فرقه ای، تأثیر و کارآیی مورد نظر را نداشته است و از این?رو، اکنون من متقاعد شده ام که نظام فرقه ای دیگر به هیچ وجه به مصلحت لبنان نیست و بلکه مانع رسیدن عناصر شایسته و باکفایت به مراکز و مناصبی می‌شود که سزاوار آن‌اند، و به طور طبیعی، این عقب افتادگی است. من بر این باورم که وجود فرقه ها و مذا هب گوناگون در لبنان خیر مطلق است ولی نظام فرقه ای برای لبنان شر مطلق است.

نمی دانم کی باید این موضوع مطرح شود و کی می خواهیم در این زمینه کاری انجام دهیم. من فکر می کنم طرح این موضوع تا حد بسیاری تابع اوضاع منطقه و اوضاع جهانی و همچنین زمان مناسبی است که لبنانیان با اخلاص بتوانند برای کنارگذاشتن نظام فرقه ای به توافق برسند.

اگر مسئل? نظام فرقه ای در لبنان حل شود، دیگر هیچ‌یک از مظاهر عقب ماندگی نسبی در آن باقی نمی ماند. من مطمئنم که نظام ارباب‌رعیتی در لبنان در اثر نظام فرقه ای پدید آمده است، زیرا نظام فرقه ای به این شیوه رنگ قداست می دهد.

درصد افراد فرهیخته و بافرهنگ در لبنان بسیار زیاد است و از این رو، اگر نظام فرقه ای ملغا شود، عقب ماندگی نخواهیم داشت. آیا می دانید که بنا بر آمار اخیر نسبت بی سوادان از بیست در صد فراتر نمی رود؟ تعداد دانشگاه ها در لبنان بسیار زیاد است و به نظر من ملت لبنان به لحاظ فردی از غنی ترین ملت های جهان به شمار می آید.