گام به گام با امام موسی صدر جلد 3

جلد: 3
صفحه: 282

فسخ کند، زیرا هر زنی به طور ضمنی از عقد ازدواج خود چنین می فهمد که نمی خواهد هیچ زن دیگری در زندگی مشترک او با شوهرش حضور داشته باشد. این شرطی ضمنی است و امام احمد نیز شرط‌های ضمنی را جایز دانسته است، مانند اینکه از منطقه‌ای همسر بگیرد و بداند اهل آن منطقه اجازه نمی دهند زن از محل زندگی‌اش به جای دیگری برده شود. امام احمد می گوید: این یک شرط ضمنی است و اگر مرد بخواهد همسر خود را به جای دیگری ببرد، آن زن حق دارد درخواست فسخ نکاح کند. این حکم در کتاب تصحیح الفروع از کتاب های مشهور حنبلیه آمده است.

نکت? دیگری که من با وجود دوستی خود با امام نتوانستم بپذیرم، این است که ایشان گفت: زن می تواند در عقد ازدواج شرط کند که تا او زنده است و یا تا زمان معینی، مرد نفقه اش را بدهد. شرط مادام‌العمر فاجعه بار است. قانون احوال شخصیه که در سال‌های 1963 تا 1965 میلادی تدوین شده است - البته نه طرح بی پایه و اساسی که وزارت امور اجتماعی ارائه کرد - تا حد بسیاری با مذهب امام سازگار است. در این قانون آمده است که اگر مردی همسر خود را، که با او نزدیکی کرده است، طلاق دهد، افزون بر نفق? زمان عده، باید بهره و کابینی که از نفق? یک سال فراتر نمی رود، به او بپردازد و این یک سال یا با پایان آن تمام می شود و یا با ازدواج آن زن. یعنی چنین زنی هم نفق? زمان عده را دارد و هم پس از آن تا یک سال دیگر نیز حق نفقه دارد. نفق? این یک سال با پایان یافتن سال یا با ازدواج زن با مردی دیگر پایان می ِیابد.

این راه‌‌حل‌ها درست و بی نقص است. ایشان در مورد زکات سخن خوبی گفتند که من با مبنای آن موافقم، ولی ثمره و نتیج? آن را نمی پذیرم. گفتند: ما مفهوم فقیر را توسعه می دهیم و، بنابراین، کسی که نمی تواند خان? خود را با برق روشن کند نیز فقیر است. خیر، این‌گونه نیست. فقیر کسی است که نصاب خاصی را نداشته باشد. ما نمی خواهیم کمونیست باشیم و فقیر را بی نیاز کنیم و بی نیاز را فقیر.

نکت? دیگری که دربار? زکات گفتند این بود که باید امام زکات را جمع آوری کند. این سخن حقی است که تردیدی در آن وجود ندارد و من با هم? وجود آن را تأیید می کنم. برخی می خواهند با آن مخالفت کنند که در این صورت من پاسخ گوی آنان خواهم بود. علت مخالفت این گروه این است که اگر پیشوای جامعه آن را جمع آوری کند، ممکن است آن را اسراف‌کارانه و نابجا مصرف کند، یعنی اینکه زکات میان دوستان و دوستانِ دوستان منحصر شود و به دوستان و دوستانِ دوستان اختصاص داده شود.

من با امام صدر در اینکه پیشوا زکات را جمع آوری کند، موافقم، ولی در مفهوم فقر با ایشان مخالفم. پیشوا براساس این مبنای اسلامی که زکات باید برای خود درآمد و پشتوانه ای از محل خودش داشته باشد، زکات را جمع آوری می کند و قرآن کریم نیز به این نکته اشاره کرده: «إنما الصدقات للفقراءِ والمساکین والعامِلین عَلَیها.»[106] بنابراین، باید کسانی که در پی جمع آوری زکات‌اند، از زمر? کارگزاران بیت‌المال بیرون باشند. طرحی که در سال 1946 و 1952میلادی پس از مذاکرات بسیار برای زکات پیشنهاد دادیم، بر این اساس بود که پشتوانه و بودجه‌ای از محل خودش داشته باشد


[106].?«صدقات برای فقیران است و مسکینان و کارگزاران جمع‌آوری آن.» (توبه، 60)