گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
در علوم و نقش آن را در پیشبرد علوم تجربی کشف کردند.
الف. فیزیک: بنا به اذعان بسیاری از دانشمندان، حسنبنهیثم کاشف قوانین متعددی در دانشهای نورشناسی و مناظر و مرایا و رشتههای دیگر است.
ب. مکانیک: به نظر دکتر برنار، پیشگامان اختراع پاندول ساعت، مسلمانان بودهاند. شاید پاندول ساعت با توجه به حرکت مخصوص آن از مهمترین دستاوردهای علم مکانیک باشد. طبیعتاً، شما میتوانید درمورد اثر این حرکت (حرکت پاندول) بر پیشرفت صنعت و بهطور کلی، بر پیشرفت علم از متخصصان فن بپرسید.
ج. شیمی: قطران جوهر گوگرد، که به آن اسید سولفوریک میگویند و اسید نیتریک، از اکتشافات مسلمانان محسوب میشود. در حقیقت، مسلمانان علم شیمی را پدید آوردند. شیمی که به صورت نظریه یا فلسفه کیمیا به مسلمانان رسید، صرفاً تلاش غالباً نافرجامی بود برای تبدیل بعضی از عناصر به بعضی دیگر، مانند تبدیل مس به طلا. اما علم شیمی، بیهیچ واسطهای، دستاورد تمدن اسلامی است. تهیه کاغذ از پنبه نیز دستاورد مسلمانان است. همه میدانیم کاغذی که برای اولین بار چینیها اختراع کردند، از ابریشم بود و هزینههای کلانی در بر داشت. به همین علت، استفاده از کاغذ در آن زمان رایج نبود و مردم بر روی پوست نازک و اطراف پوست گوش حیوانات و برگ درختان و چوب مینوشتند. اما عربها کاغذ را از پنبه و کنف و کتان تهیه کردند و این خود باعث گسترش استفاده از کاغذ و رشد و انتشار فرهنگ شد.
د. جغرافیا: مسلمانان نخستین کسانی بودند که قطبنما را در دریانوردی به کار بردند. ابنسینا در سخن معروفی که از او نقل شده تغییرات سطح کره زمین را مانند دانشمندان امروزی چنین شرح میدهد:
پستی بلندیهای زمین و کوهها و دشتها از دو رویداد یا پدیده به وجود میآیند: پدیده اول، کوههای آتشفشان که موجب این تغییرات و دگرگونیها در سطح زمین میشود. پدیده دوم، رانش و گسل.
او، همچنین، بیان میکند که سنگها انواع متعددی دارند که بعضی از آنها در درجه حرارت بالا به سرعت ذوب میشوند، به خلاف قسمی دیگر که ذوب نمیشود، درست مانند جدیدترین نظریات زمینشناسی. او در ادامه میگوید:
رانش زمین باعث میشود که برخی نقاط پست شوند و بعضی دیگر مرتفع. او آنگاه به این نکته اشاره میکند که وجود آثار حیات در ارتفاعات نشان میدهد که این مناطق در گذشته جزو مناطق دریایی بوده است.
در سخنانی که از دانشمندان مسلمان نقل شده، اشاراتی وجود دارد مبنی بر اینکه تغییرات کره زمین به کندی روی میدهد. در زمینه اکتشافات جغرافیایی نیز مطالب بسیاری از آنان به جای مانده است.
ه . پزشکی: آثار رازی و ابنسینا در طول شش قرن دو منبع برای تدریس پزشکی در دانشگاههای اروپا و در این اواخر در دانشگاه لوزان محسوب میشدند. به ابنسینا لقب «امیر طب» داده بودند. زبان عربی تا اواخر قرن شانزدهم زبان پزشکی دانشگاههای اروپایی بود و دانشجوی پزشکی بهناچار باید این زبان را فرا میگرفت. ترجمههای کتابهای رازی و ابنسینا تا قرن هجدهم میلادی هم به چاپ