خطرناکترین اوضاع و احوال قرار داریم، بیش از هر زمانی به وحدت و همبستگی نیازمندیم. تفاوتهایی نیز که میان دو فرقه وجود دارد، تفاوتهایی فرعی و شکلی است و به جوهر عقیده ارتباطی ندارد و همانند اختلافاتی است که میان برادران و یا در میان خانواده بروز میکند. این تفاوتها نیز با تفاهم و همکاری برطرفشدنی است. این چیزی است که ما موجودیت خود را بر آن بنا نهادهایم و آن را در برابر دیدگانمان ترسیم کردهایم و این همان چیزی است که با توجه به مواضع پیشین و سخنان مکررتان از شما سراغ داریم و همان چیزی استکه شما برای آن آمدهاید و ما امیدواریم یکدست و یکپارچه در صفی واحد به رویارویی با خطر مشترک برویم. این ایام که ایام میلاد پیامبر است، ایامی پر از خیر و نور است و، ازهاینهرو، من نیز آن را به فال نیک میگیرم و امیدوارم که خداوند ما را بر آنچه خیر است و اطاعت پروردگار در آن است، موفق بدارد.»
امام صدر در بخشی از سخنانش در پاسخ به شیخ حسن خالد گفت: «حضرت شیخ، من امروز سخنی را تکرار میکنم که در روز دیدار با شما برای تبریک به مناسبت بر عهده گرفتن این مقام رفیع به شما گفتم، که ما در این نام، نام شما را مییابیم و در این لقب، لقب شما را و در این اجماع و در این عمر، موجبات متعددی برای خوشبینی و اطمینان درباره آینده. ایمان در دل بسیاری از فرزندان ما تبدیل به ایمان شکلی شده و فساد و الحاد بر درون بسیاری از آنها چیره شده است. این کافی نیست که مسلمان فقط در شناسنامه مسلمان سنی یا جعفری باشد. حضرت شیخ، امیدواریم بتوانیم از آغاز با همکاری و تلاشهای مشترک، و با ایمان صحیح و تعمیق آن در دلها، صفوفمان را یکپارچه کنیم. شک نیستکه این وظیفه بسی دشوار است، ولی همانگونه که گفتم احساس میکنم موجبات فراوانی مرا به خوشبینی وامیدارد. حضرت شیخ، اوضاع بیش از پیش ایجاد تشکل و سازمان و تقریب و درنوردیدن گردنهها را ضروری میکند. پس از خداوند طلب توفیق داریم.»
پس از سخنان امام صدر، صبری حماده ابراز داشت:«من در این دیدار احساس اطمینان و آرامش و امنیت میکنم و میدانم که در آینده مسلمانان در این کشور، خاطره این دیدار را به دلها و عقلهایشان خواهند سپرد و خاطره این دیدار در دل همه شهروندان مؤمن جاودانه خواهد شد.»
الف: شخصیتهای دینی و تودههای مردم گروهگروه برای تبریک انتخاب امام موسی صدر به ریاست مجلس اعلای شیعیان روانه دارالفتوای جعفری شدند. مهمترین این شخصیتها و گروهها که به دیدار امام صدر رفتند، عبارتاند از: حاج امینالحسینی، مفتی فلسطین، و کشیش فرح و کشیش جرجوره و نماینده پاتریارک کل سریانیهای کاتولیک و کشیش سریانیهای ارتدکس و نایبرئیس پارلمان، منیر ابوفاضل و وزیر عثمان الدنا و سفرای اردن و کویت و لیبریا و چینتایپه و نیز گروههایی از شورای عالی قضایی و شورای بازرسی مرکزی و سندیکای وکلا و دانشگاه لبنان و هیئتهای متعدد مردمی از منطقه بعلبک و هرمل و دیگر مناطق.
بعدازظهر نیز صبری حماده، رئیس پارلمان، به همراه گروهی از مجلس اعلای شیعیان به دیدار جناب رئیسجمهور، شارل حلو، در کاخ ریاست جمهوری
که خواستهها و کارها و کامیابیها بدون سختی و تلاش به چنگ نمیآید. ما به حضرتعالی اعتماد داریم و دستهای مدافع موفق خواهند شد که مشکلات را حل کنند.
پاتریارک حکیم نیز ابراز داشت: «حضرت آقا، من با تمام وجودم، احساس شادمانی بسیار میکنم و به نام خود و به نام فرقهای که افتخار خدمت و ریاستش را دارم، تبریکهای قلبی و دعاهای خیرخواهانهام را تقدیمتان میکنم. و امید عمیق خویش را به آینده درخشان این فرقه بزرگوار و نقش آن در آینده لبنان، ابراز میدارم. حضرتآقا، مواضع پیشین شما و سخنان مکرر شما همگان را به شناخت آینده درخشان فرامیخواند. ازهاینهرو، من بار دیگر این حادثه خوشیمن و مبارک و این اجماع را به خود و لبنان تبریک میگویم.»
امام صدر در پاسخ وی اظهار داشت: «حضرت پاتریارک، من به نام خود و دوستان و فرقهام از این عواطف کریمانه سپاسگزاری و قدردانی میکنم. از خداوند بلندمرتبه و توانا میخواهم همه ما را در آنچه خیر و صلاح این کشور و دین و اخلاق است، موفق بدارد. حضرت پاتریارک، ما امروز در برابر دشمنان خطرناکی قرار داریم و بیش از هر زمان دیگر ضرورت تشکل و نیاز به همکاری را حس میکنیم، زیرا دشمنِ صهیونیستیِ خطرناک در مرزهای ما کمین کرده است و تهدیدی است برای سرنوشت ما و از همه ابزارها و نقاط ضعف ملت ما سوءاستفاده میکند. در رأس این نقاط ضعف، دو بیماری خطرناک و دو دشمن لجباز قرار دارند که سرنوشت ما را از داخل تهدید میکنند و آن دو، فساد و تفرقهاند، زیرا فساد در میان دختران و پسران ما رواج مییابد و منجر به فروپاشیشان و انقطاع ما از آینده میشود و، در نتیجه، ما را از داخل نابود میکند و تفرقه نیز راهی برای فروپاشی ما و درگیری نیروهای ما با یکدیگر است. حضرت پاتریارک، ما از همینجا امیدواریم که وظیفه گفتوگوی خالصانه و همکاری تسهیل شود و به تبادل تجارب با هدف مبارزه با فساد و نابودسازی آن و تقریب فِرَق و غلبه بر تفرقه و ضعف داخلی منجر گردد.
ج: مجله الأسبوعالعربی گفتوگویی با امام سیدموسی صدر ترتیب داد که ایشان در آن به بررسی و تبیین اوضاع شیعیان در لبنان و ضرورت تأسیس مجلس اعلای شیعیان و تحلیل اوضاع آینده پرداخت.
امام صدر از هیئتی به نمایندگی از کاردینال المعوشی شامل مطران نصرالله صفیر، جانشین پاتریارک، و مطران آنتوان عبد و مطران یوسف الخوری، استقبال کرد و اعضای این هیئت به نمایندگی از مارونیها به امام تبریک گفتند.
امام صدر، صبری حماده، رئیس پارلمان، و سپس شیخ حسن خالد، مفتی اهل سنت لبنان، که رئیس محاکم شرعی اهل سنت، شیخ محمد عمر الدعوق، و دبیرکل دارالفتوای اهل سنت لبنان، شیخ مختار العلایلی، او را همراهی میکردند، به حضور پذیرفت. شیخ حسن خالد در این دیدار چنین گفت: «ما به خود و به همه مسلمانان تبریک میگوییم، زیرا ما و شیعیان فرقهای واحدیم و اکنون که در
تربیتی و اجتماعی وجود دارد که پرداختن به آنها اهمیت فراوانی دارد و شیعیان از آنها رنج میکشند. امام صدر شمار شیعیان لبنانی مقیم در لبنان و ساکن خارج را حدود 645 هزار تن برآورد کرد و اظهار داشت: فرقهگرایی خطرناک منفیبافی است و هیچ مبنایی برای اینکه فرقه مانعی برای همکاری و تعامل باشد، نداریم.
د: منابع مطلع اظهار داشتهاند که تمایلاتی برای ایجاد منصب دبیرکلی دوم، مشابه نایبرئیسی دوم مجلس اعلای شیعیان وجود دارد. این منابع گفتهاند: این موضوع بهزودی و در روزهای آینده پس از تأیید صورتجلسه رسمی انتخابات رئیس و نواب رئیس و دبیرکل از سوی هیئت تدارک، بحث و بررسی خواهد شد.
الف: صبری حماده، رئیس پارلمان، اعضای هیئت تدارک انتخابات مجلس اعلای شیعیان را به جلسهای دعوت کرد که ساعت پنج بعدازظهر امروز برای تأیید صورتجلسه رسمی انتخاب رئیس مجلس، سیدموسی صدر، و دو نایبش، شیخ سلیمان الیحفوفی و دکتر عدنان حیدر، و دبیرکل، دکتر احمد زروی، برگزار میشود.
ب: هیئت تدارک در جلسهای که به ریاست صبری حماده، رئیس پارلمان، برگزار شد، صورتجلسه رسمی انتخابات مجلس اعلای شیعیان را تأیید کرد.
امام صدر نیز به دارالفتوای جعفری بیروت رفت و از افراد ذیل که برای تبریکگویی به دیدار ایشان آمدند، استقبال کرد: رشید کرامی و عادل عسیران و صائب سلام و حسین العوینی و پییر الجمیل و پاتریارک ماکسیموس پنجم حکیم و اسقف اعظم اغناطیوس زیاده.
نخستوزیر، رشید کرامی، در این دیدار خطاب به امام صدر گفت: «من صمیمانهترین تبریک خود را به سبب موفقیت این طرح و اجماعیکه درباره شخص بزرگوار شما تحقق یافت، تقدیم میدارم. من زایش این طرح را در این اوضاع و فضای دشوار به فالنیک میگیرم و بدان خوشبینم و برای شما در خدمت به شیعه و کشور طلب توفیق میکنم و از خدا میخواهم در اوضاع و احوال سختی که بر انسان میگذرد، مردانی را آماده و فراهم کند که مسئولیتهایشان را بر دوش بکشند و بخواهند و بکوشند به مردم خدمت کنند. در حدیث شریف آمده است که: «اِنَّ للهِ رِجالاً اِذا اَرادُوا أَرادَ»[2] و شک نیست که تلاش و کار تنها ابزار ادای وظایف و تحمل مسئولیتهاست.»
امام صدر در پاسخ به نخستوزیر چنین گفت: «از اعتماد عمیقی که به من ابراز داشتهاید سپاسگزاری میکنم. ما خدا را بر این توفیق سپاس میگوییم و با او عهد میبندیم که وظیفه و مسئولیتهای ملی و اخلاقیمان را در هر زمانی و بهطور مشخص، در این زمان ادا کنیم. قرآن کریم میگوید: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی کَبَدٍ[3] و این تأکیدی است بر این حقیقت
[2]ه«خدا را مردانی است که هرگاه بخواهند، میخواهد.»
[3]ه«که آدمی را در رنج و محنت بیافریدهایم». (بَلَد، 4)
بار به ریاست هیئت مبارزه اجتماعی (هیئة النضال الإجتماعی) انتخاب شد. وی سمت رئیس دورهای و نایبرئیس حزب هیئت ملی لبنان (الهیئة الوطنیه فی لبنان) و دبیرکل اتحادیه صاحبان بیمارستانهای خصوصی را هم برعهده داشته و پزشک قانونی شهر بیروت هم بوده است.
دکتر احمد زروی، دبیرکل مجلس اعلای شیعیان، متولد قماطیه استان عالیه است که در سوئیس پزشکی خوانده و در سال 1950 میلادی فارغالتحصیل شده و تا سال 1953 میلادی در اردن پزشک ارتش بوده است. از سال 1953 میلادی تا 1959 میلادی در رشته تخصصی بیماریهای روانی و مغز و اعصاب در امریکا ادامه تحصیل داده و در دانشکده بهداشت روانی در ایالات متحده و دانشکده پزشکی دانشگاه سنتلوئیس تدریس کرده است.
ج: روزنامه العمل در سرمقالهاش که عنوان ثابت «من حصاد الأیام» دارد با عنوان «إلی موسیالصدر» به امتیازات شخصی و ملی ایشان پرداخته و بر نقش و حکمت ایشان تأکید ورزیده و به لبنان و شیعیان به سبب انتخاب ایشان به ریاست مجلس اعلای شیعیان تبریک گفته است.
د: به مناسبت انتخاب امام صدر به ریاست مجلس اعلای شیعیان، آقای بولس سلامه، شاعر بنام، قصیده ای در مدح ایشان سرود.
الف: هیئتی از مقامات برجسته دولت در استان جنوب به ریاست هنری لحود، استاندار، به حضور امام رسیدند و انتخاب ایشان را به ریاست مجلس اعلای شیعیان به ایشان و علما تبریک گفتند.
ب: کانون پروژه بیتالمال مسلمانان (رابطة مشروع بیتمال المسلمین) در نامهای سرگشاده خطاب به امام صدر چنین آورده است:
اجماع رأیدهندگان بر انتخاب حضرتعالی به ریاست مجلس اعلای شیعیان، دلیلی صادقانه بر بزرگی عزم و سترگی مکارم شماست و این مصداق سخن پیامبر خداست که گفت: امت من بر گمراهی اجماع نمیکنند و تا روز قیامت، خیر در من و امت من است. توجه حضرتعالی را به دعوت خود برای ایجاد صندوق زکات معطوف میکنیم. جمعآوری اموال فراوانی که در نتیجه سهلانگاری به هدر میرود و صرف آن برای راهاندازی مؤسسات خیریه هدف از تأسیس این صندوق است.
ج: نبیل الحسینی، روزنامهنگار، به مناسبت انتخاب امام صدر گفتوگویی با ایشان انجام داد. امام صدر در این گفتوگو از فضای حاکم بر روز انتخابات و جدیت همگانی و اشتیاق صادقانه برای موفقیت در این برنامه، ابراز افتخار و سربلندی کرد. وی تصریح کرد که مسائل بسیاری در ابعاد دینی و فرهنگی و
اصلاً عامل تفرقه میان مسلمانان نخواهد بود و شرط وحدت میان مسلمانان تقریب و نزدیکی است و شرط تقریب نیز تفاهم است و شرط تفاهم نیز گفتوگوست و گفتوگو جز از راه سازماندهی فِرَق ممکن نیست. این موضع ماست که در اینجا ـ الحمدلله بدون هیچ نیازی اعلام میکنیم. اینجا اعلام میکنیم که دست ما دراز و دلمان باز است و از خدا میطلبیم که این موضع ما درست فهمیده شود.
این مجلسْ مجلسی فرقهگرا نیست بلکه میخواهد با فرقهگرایی مبازره کند. اما همکاری ما با دیگر فرقهها در عرصه ملی و دینی و آرمانها و ارزشها امری ضروری است. ما هم اکنون در برابر مسائل اجتماعی و عمومی قرار داریم؛ در برابر فساد و بیدینی و کاهلی و از دست رفتن جوانان؛ در این باره با همه فرقههای لبنان همدردیم، و با اخلاص و صراحت با آنان همکاری خواهیم کرد. در عرصه ملی ما با تمام اخلاص با آنان همکاری خواهیم کرد. ما پیشتازیم، ما مرزداران کشوریم، ما خود و نیروهایمان و عناصرمان و هستیمان و همهچیزمان را در راه میهنِ مشترک تقدیم میکنیم. ما در خط مقدمیم و در آینده نیز نقش خود را به مثابه ملتی آگاه که در اوضاع و احوال جنگی بهسر میبرد، ایفا خواهیم کرد و چونان ملتی سست و بیحال نخواهیم بود که مسئولیتش را بر عهده دیگران میافکند و نقش خود را ایفا نمیکند.
علامه سیدموسی صدر سخنان خود را چنین پایان داد: ما در این منطقه با همکاری مسئولان نقش خود را ایفا خواهیمکرد تا سرزمین و کرامت و شرف تاریخ خود را حفظ کرده باشیم و شک نیست که ما با قدرت خود و قدرت منطق خود به دو هدف دست خواهیم یافت: حراست از سرزمین خود و مشارکت با برادرانمان در آزادی اراضی غصبشده. پس از خدا میطلبیم تا امروز را که روز جمعه است، عید مبارکی برای ما قرار دهد و خدا کار ما را مبارک سازد و گامهایمان را استوار دارد و نیتهایمان را خالصکند و نیروهای پراکنده ما را گرد هم آورد و خداوند توفیقده و یاریرسان است. والسلام علیکم.
اکنون به زندگینامه دو نایب امام صدر و دبیرکل مجلس اعلای شیعیان اشاره میکنیم:
شیخ سلیمان الیحفوفی، نایبرئیس اول، در سال 1931 میلادی در بعلبک دیده بر جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را در بعلبک و تحصیلات تکمیلی را در مجتمع آموزش ملی حِمص گذراند. در سال 1948 میلادی به نجفاشرف رفت و تا سال 1962 میلادی به تحصیل علوم دینی پرداخت. در همین سال مرجع بزرگ شیعه، آیتالله سیدمحسن حکیم، ایشان را در مقام عالِم دین به استان کوت عراق فرستاد. در سال 1965 میلادی مفتی بعلبک، شیخ حبیب آلابراهیم، وفات یافت و اهالی بعلبک از آیتالله حکیم خواستند تا شیخ الیحفوفی را جانشین وی کند. ایشان با این تقاضا موافقت کردند و در 8 مه همان سال مفتی جعفری بعلبک شد. شیخ الیحفوفی در دوره عهدهداری مفتی جعفری بعلبک اصلاحات و طرحهای متعدد دینی و اجتماعی را تحقق بخشید.
نایبرئیس دوم دکتر عدنان حیدر در سال 1919 میلادی در بعلبک به دنیا آمد. در دانشگاه سوریه در رشته پزشکی تحصیلکرد و در سال 1947 میلادی فارغالتحصیل شد. در همین سال به پاریس رفت و دوره تخصصی جراحی عمومی را گذراند و در سال 1948 میلادی به بیروت بازگشت و در بیمارستانهای دولتی مشغول به کار شد. چند
در این شهر و در خانهها و مراکز و مساجدتان خواهم بود و به دور از تشریفات دست و پاگیر در شادیهای شما شریک خواهم شد، همانگونه که پیش از این با تمام سادگی شریک بودهام.
امام صدر افزود: ما در مسیر تلاشمان برای تأسیس مجلس، رنجهای فراوانی از مخالفان خود در شهرها و طبقات و عرصههای مختلف دیدیم. اما آیا میدانید که این مخالفتها از حدود طبیعی آن فراتر نرفته است؟ اگر هم مخالفتی از برخی هموطنان مشاهده کردید، نیتشان خیر بوده است و برای آنکه به شما بشارت بدهم، به شما میگویم که این مخالفتها عامل اساسی قدرت طرح ما بوده است. مخالفتها و برخوردها و نزاعهایی که در مسیر ایجاد این طرح درگرفت، طرح این مجلس را در دل همه شیعیان وارد و آن را دغدغه همه کرد. وی افزود: مخالفت امری طبیعی است و مخالفت با تأسیس مجلس به طرح ما خدمت کرد. اکنون مجلس به شکل قانونی تشکیل شده است و باید محل تلاقی همگان و نقطه اشتراک فرزندان شیعیان باشد.
وی، همچنین، گفت: ای فرزندان صور، از شما میخواهم با هیچکس درگیر نشوید، زیرا نه من رهبر سیاسیام و نه مجلس ما سیاسی است. این اقدام اقدامی دینی بوده است و ما هرگاه به بزرگی دست یابیم، متواضعتر میشویم، زیرا ما خط محمد(ص) را میپیماییم که وقتی پیروزمندانه سوار بر اسب خود وارد مکه شد، سر فرود آورد و در حال استغفار از خدا بود. به این ترتیب، درمییابیم که اوج بزرگی انسان عبودیت خالصانه به درگاه خداوند است و ما در نمازمان میگوییم: «اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسولُهُ.»[1]
وی، در ادامه، چنین گفت: از شما بنیانگذاران این مجلس که بار آن را بر روی دوشهایتان میکشید، میخواهم تا با دستانی توانا و دلهاییگشوده به روی همگان با من همراهیکنید. مجلس در کلمه سازماندهی یا به بیان دقیقتر در تلاش برای سازماندهی شیعیان خلاصه میشود، شیعهای که صاحب نیروهای مادی و فرهنگی و فکری و انسانی بوده و هست، صاحب شایستگیهایی بوده و هست، اما در نتیجه نبود تشکل و نبود مرکز و محوری ویژه، فرقهای که برخوردار از همه این نعمتها بود، پراکنده و دور از هم بودند و چهبسا، خود را از بین میبردند. نیروهای ما به هدر رفته و پراکنده شده بود و ما میکوشیدیم که در روز انتخاب هیئت شرعی و هیئت اجرایی این نیروها را گرد هم آوریم.
وی افزود: سازمان واژهای کوچک اما پرمعناست، زیرا سازمان اساس هر چیزی است، فعالیت بیسر و سامان و نهاد سازماننیافته از پیش محکوم به شکست است.از آغاز، به این فرقه، در نتیجه مواضع صادقانهاش، ستم شده و کیان مستقل نداشته است، فرزندانش پراکنده و آواره بودهاند، نمیتوانستهاند گِردهم آیند و نظامی تأسیس کنند؛ تا اینکه فضای مناسبی در این کشور آزاد و در برخی کشورهای دیگر یافتند. ولی فرزندان این فرقه همچنان از دشواریهای تاریخی و پریشانیگذشته رنج میبردند و این تشکیلات، نخستین تشکیلات از نوع خود در تمام تاریخ شیعه است. این، اقدامی بزرگ و تلاشی عظیم است. درونمایه این تشکیلات همان نیروهای شماست و هر اندازه که ما کارمان را سازمان و نظم بیشتری دهیم، بهره بیشتری خواهیم برد.
وی افزود: دوست دارم بر روی نکته یا نکاتی تأکید کنم. مجلس اعلای شیعیان چنان که شنیدهاید،
[1]ه«شهادت میدهم که محمد بنده و فرستاده خداست.»
الف: پس از انتخاب امام صدر به ریاست مجلس اعلای شیعیان، جبران حایک در روزنامه لسانالحال چنین نوشت:
این سید بهرغم جوانی، بزرگوار است و بهرغم جسارت، لبریز آزرم؛ خاموشِ سخنگوست؛ همواره در حرکت است و همیشه در کوچ. یک چشم او بسته است و چشم دیگرش باز. هرجا که هرجومرج فراروست، بشارتبخش سازماندهی است و هماهنگکننده نیروها برای خدمت. این سید تکمیلکننده میراث امامان است که در دو چشمش نور انجیل و قرآن میدرخشد و در مسیر آیین اسلام که نرمخویی و فروتنی و زهد و فهم و بازسازی معنوی است، حرکت میکند. امروز فراخوانده شده است تا درباره این بحران معنوی و مادی که کشور را در نوردیده و رنجورش ساخته، سخن نهایی را بگوید؛ تنها نه از آنرو که شیعیان، موقعیت جغرافیایی ویژهای در لبنان دارند و «در مرزهای لبنان سکونت دارند و مرزداران مخلص و مجاهد آناند،» بل از آنرو که اسلام هیچگاه جز دین خیر و فهم و عقلنبوده است… و ناگزیر باید در اصول اسلام که با اصول مسیحیت تلاقی دارد، چیزی را بیابی که این کشور بیچاره را از ورطهای نجاتبخشد که سیاست ملحد با پوشش فرقهگرایی و عقبماندگی به سویش میکشاند.
ب: مردم صور استقبال گرمی از امام صدر کردند. مردم در گروههای بزرگ و با پارچهنوشتههای خوشامدگویی و بستن طاق نصرت آماده ورود ایشان شده بودند. مردم جنوب برای استقبال از کاروان همراه امام به خارج از شهر رفتند. این کاروان با بیش از هفتصد خودرو حامل بسیاری از شخصیتهای رسمی و مردم مناطق مختلف به سوی صور در حال حرکت بود. در طول مسیر صور گروههای عظیمی از مردم در بین راه تجمع کردند و کاروان امام صدر در مسیر روستاهای ناعمة و جیه و وادیالزینه و غازیه و صرفند و خیزران و عدلون و برخی روستاهای دیگر متوقف شد. در منطقه ابوالأسود، کشیش یوسف الخوری و کشیش جورج حداد و دیگر نمایندگان فرقهها در رأس گروهی از علاقهمندان، از امام استقبال و کاروان ایشان را تا صور همراهیکردند. تجمع مردم صور و اهالی روستاهای جنوب در آستانه شهر صور به حدی بود که خودروها نمیتوانستند حرکت کنند. امام صدر و همراهان ناچار پیاده شدند و مسافت چهار کیلومتری را از بص تا باشگاه فرهنگی امام جعفر صادق(ع) در داخل شهر پیاده طی کردند. تجمع مردمی در باشگاه، با قرائت آیاتی از قرآن مجید آغاز شد و سپس، به ترتیبکامل سلیمانِ شاعر و شیخ احمد مغنیه و دکتر شکرالله حداد و شیخ سلیمان الیحفوفی، نایبرئیس مجلس اعلا، و شیخ محمود فرحات و شیخ محسن سبیتی سخنرانی کردند.
در پایان این تجمع امام سیدموسی صدر از مردم صور که مجاهدت و تلاش فراوانی در راه تحقق طرح مجلس اعلای شیعیان مبذول کردند، تجلیلکرد و گفت: من امروز برای خداحافظی به اینجا نیامدهام، بلکه به شهر خود آمدهام تا حقشناسی و سپاسگزاریکرده باشم و به مردم این شهر اطمینان بدهم که همچنان در میان شما خواهم بود و سه روز هر هفته را در کنار هموطنان
روزنامه الحیاة در گزارشی مختصر از زندگی امام صدر چنینآوردهاست: او فرزند صدرالدین بناسماعیل بنصدرالدین بنصالح از نوادگان امام موسیبنجعفر است. نیاکان او ساکن جباع بودند. سپس برخی از آنان به شحور و معرکه کوچ کردند و یکی از سرشناسان این خاندان سیدابراهیم شرفالدین است. جد وی صالح در ایام استعمار عثمانی پس از ستم کشیدنها و آوارگیها به عراق هجرت کرد و فرزندش صدرالدین، از آنجا به ایران کوچید و نوادگان او خاندانهای بزرگی در ایران و عراق تشکیل دادهاند. یکی از بزرگان این خاندان پدر سیدموسی صدر، سیدصدرالدین، است که مرجع شیعیان بود و نیز سیداسماعیل صدر که مرجع بزرگ شیعیان جهان بود و نیز سیدمحمد صدر که ریاست مجلس سنا در عراق و نخستوزیری را برعهده داشت و از قهرمانان انقلاب عراق بود که به آزادی عراق انجامید.
امام صدر در سال 1928 در قم (ایران) زاده شد و در حوزه علوم دینی این شهر تحصیل کرد و سپس، به دانشگاه تهران رفت و از دانشکده حقوق در رشته حقوق در اقتصاد فارغالتحصیل شد پس از آن، به حوزه علمیه نجف رفت و در آنجا به مرتبه اجتهاد دست یافت. پس از وفات امام سیدعبدالحسین شرفالدین به صور آمد و جانشین ایشان در این شهر شد و فعالیتهای دینیِ خویش را که به نظر خود او شامل فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی میشود، آغاز کرد. وی از ده سال پیش این وظایف را بر عهده داشته و به فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی و دینی متعدد در گوشه و کنار لبنان پرداخته است و در تأسیس بسیاری از نهادها مشارکت کرده است مرکز آموزش علوم اسلامی (معهد الدراسات الاسلامیة) و مدرسه فنی و حرفهای جبلعامل (مؤسسة جبلعامل المهینة) و خانه دختران (بیتالفتاة) در صور از آنجملهاند. وی سفرهایی فرهنگی به کشورهای عربی و اروپا و غرب افریقا داشته است.
پس از اجرای انتخابات، صبری حماده و عادل عسیران و نمایندگان شیعه و اعضای هیئتهای شرعی و اجرایی به دارالإفتای جعفری رفتند و حماده، رئیس پارلمان، صورتجلسه رسمی انتخابات را برای امام صدر قرائت کرد. وی اعلام کرد: از مجموع چهل برگ رأی، همگی به ریاست سیدموسی صدر و نیابت شیخ سلیمان الیحفوفی رأی دادهاند. دکتر احمد زروی برای دبیرکلی مجلس 39 رأی کسب کرد و احمد إسبر، نماینده پارلمان، در اعتراض به انتخاب عدنان حیدر به مقام نایبرئیس دوم، از رأی دادن امتناع کرده است.
صبری حماده در ادامه اظهار داشت: افتخار بزرگی است؛ آزرویی را که همواره در طول زندگی داشتهام، برآورده شده است و در این روز که آن را یکی از اعیاد شیعه در لبنان به حساب میآورم، نتیجه انتخابات مجلسی را قرائت میکنم که تنها هدفش همکاری با مجلس شرعی برادران سنی و تلاش همدوش با آن در کانونی واحد و تقریب میان همه فِرَق و تثبیت وحدت ملی است.
پس از سخنان حماده، امام صدر در سخنانی ابراز داشت: اتفاقی که شاهد آنیم در یککلمه خلاصه میشود و آن «سازماندهی شیعیان» است، بهگونهای که توانایی ایفای دقیق و درست نقشهایی را که بر عهده دارند، به آنان اعطا کند. وی تأکید کرد که این تشکیلات به هیچ روی میان مسلمانان تفرقه ایجاد نخواهد کرد و بلکه همبستگی کامل میان آنان را از طریق گفتوگو و تفاهم و تقریب، تسهیل خواهد کرد.
موسی شراره 46 رأی و شیخ عبدالأمیر قبلان 46 رأی و سیدمحمدباقر ابراهیم 45 رأی و شیخ محسن السبیتی 45 رأی و شیخ سلیمان الیحفوفی 44 رأی و سیدعلی فضلالله 44 رأی و سیدحسین الحسینی 44 رأی و شیخ خلیل یاسین 44 رأی و شیخ سلیمان آلسلیمان 43 رأی و سیدعباسابوالحسن 43 رأی.
2. انتخاب اعضای هیئت اجرایی: در تاریخ 18 می سال 1969 مجمع عمومی با حضور رئیس پارلمان تشکیل جلسه داد که در آن اعضای هیئت اجرایی انتخاب شدند. شمار رأیدهندگان 484 نفر و شمار برگههای رأی 484 برگ که از آن میان 28 رأی باطله بود. برگزیدگان عبارتاند از آقایان: توفیق مرتضی 264 رأی و عباس فرحات 262 رأی و عباس بدرالدین 216 رأی و زید الزین 205 رأی و سمیح فیاض 196 رأی و بهیج منصور 189 رأی و حسن الحاج 188 رأی و احمد زروی 177 رأی و محسن سلیم 170 رأی و عدنان حیدر169 رأی و محمد کنج 167 رأی و عدنان حماده 164 رأی.
ب: هیئت تدارک در اجرای مواد 10، 11، 15 و 19 قانون ساماندهی امور شیعیان در لبنان با تلگرافی به 43 عضو مجلس اعلای شیعیان، آنان را به جلسه ساعت پنج عصر روز پنجشنبه (فردا) برای انتخاب رئیس و نواب رئیس و دبیرکل مجلس فراخواند.
الف: نمایندگان شیعه پارلمان لبنان دیروز در محل پارلمان به ریاست رئیس پارلمان، صبری حماده، تشکیل جلسه دادند و در آن درباره انتخابات امروز، پنجشنبه، برای انتخاب رئیس و دو نایبرئیس و دبیرکل مجلس اعلای شیعیان مذاکره کردند. نمایندگان شیعه پارلمان به اجماع رئیس پارلمان را مأمور کردند تا با سیدموسی صدر ارتباط برقرار کند و موافقت نمایندگان را با افراد انتخابیِ ایشان برای دو منصب نایبرئیسی دوم و دبیرکلی به ایشان ابلاغ کند. اما سیدموسی صدر بار دیگر از دخالت در تعیین این دو منصب پرهیز کرد و اظهار داشت: علمای مجلس توافق کردهاند که نام نایبرئیس اول را به اعضای غیرروحانی پیشنهاد کنند تا او را انتخابکنند و، در مقابل، اعضای غیرروحانی مجلس، نایبرئیس دوم و دبیرکل را معرفی کنند تا علما بهطور اجماعی به او رأی دهند. به اینترتیب، سیدموسی صدر بر آن است که نه او و نه هیچیک از علمای عضو هیئت شرعی، در انتخاب افراد غیرروحانی دخالت نکنند و در مقابل، آنان هم در انتخاب نایبرئیس شرعی دخالتی نکنند.
ب: رئیسجمهور، شارل الحلو، در کاخ بعبدا امام صدر را پذیرفت و آندو درباره اوضاع کنونی مذاکره کردند.
در جریان انتخابات مجلس اعلای شیعیان، امام صدر با اجماع به ریاست مجلس و شیخ سلیمان الیحفوفی، مفتی بعلبک، به مقام نایبرئیس اول و عدنان حیدر (پزشک) به مقام نایبرئیس دوم انتخاب شدند.
و نواب وی و اعضای دو هیئت، شش سال است. شورایی که رئیس مجلس اعلای شیعیان را انتخاب میکند، از نوزده نماینده شیعه پارلمان و 24 عضو هیئت شرعی و هیئت اجرایی تشکیل میشود که بر این اساس مجموع رأیدهندگان 43 نفر خواهد بود. تلگرافهای متعددیاز روستاهای لبنان به این نشریه رسیده است که خواستار انتخاب امام صدر به ریاست مجلس شدهاند. هیئت اجرایی دیشب در محل دارالإفتای جعفری با ایشان دیدار و درباره وضعیت عمومی کشور و نتایج انتخابات و برنامههای کاری و طرحهای مجلس با ایشان تبادلنظر کرد.
ب: رئیس پارلمان لبنان، صبری حماده، در مقام رئیس هیئت تدارک انتخابات مجلس اعلای شیعیان، اعضای هیئت تدارک را برای تشکیل جلسهای در بعدازظهر امروز، سهشنبه، در ساختمان پارلمان فراخواند تا گزارش رسمی انتخاب اعضای هیئت شرعی که دوازده تن از روحانیاناند ـ و هیئت اجرایی را ـ که دوازده تن غیر روحانیاندـ تصویب کنند. این دو هیئت با مجموع اعضایشان، شورای اجرایی مجلس اعلای شیعیان را تشکیل میدهند.
الف: هیئت تدارک انتخابات مجلس اعلای شیعیان، به دعوت رئیس پارلمان، صبری حماده، تشکیل جلسه داد و صورتجلسه رسمی انتخابات هیئت اجرایی و هیئت شرعی را تصویب و امضا کرد. آقای حماده اعلام کرد که امام صدر تنها نامزد منصب ریاست مجلس است و انتظار میرود که با اجماع آرا انتخاب شود، زیرا هیچ اختلافی بر سر انتخاب او وجود ندارد. حماده توضیح داد که هدف از تأسیس این مجلس، همکاری با مجلس شرعی اهل سنت و کوشش برای همدوشی این دو مجلس در کانونی واحد است، تا با این همکاری میان همه فِرَق لبنانی وحدت ملی تثبیت شود و پایههای آن تحکیم گردد.
از سوی دیگر، منابع آگاه فاش کردهاند که تماسهایی با نوزده نماینده عضو پارلمان برقرار شده است. هدف از این تماسها، تعیین یکی از این نمایندگان به مقام نایبرئیس دوم است، زیرا قانوناً نایبرئیس اول باید از میان اعضای هیئت شرعی انتخاب شود و نمایندگان شیعه هم به موجب قانون تا پایان دوره نمایندگیشان در پارلمان، عضو مجلساند. ازهاینهرو، اعتراضی قانونی مطرح شده است. یک منبع مطلع این اعتراض را چنین توضیح داد که نماینده پارلمان با پایان دوره نمایندگیاشکه چهار سال است، عضویتش در مجلس اعلای شیعیان را هم از دست میدهد، در حالی که مدت مسئولیت هیئت اجرایی و رئیس و نواب وی و دبیر کل، شش سال تعیین شده است.
نتایج رسمی انتخابات مجلس اعلای شیعیان به این شکل اعلام شده است:
1. انتخاب هیئت شرعی: در ساعت نه صبح روز یکشنبه 18 مه سال 1969 علمای عضو مجمع عمومی، با حضور رئیس پارلمان تشکیل جلسه دادند و اعضای هیئت شرعی را انتخاب کردند. شمار صاحبان حق رأی 96 تن و شمار رأیدهندگان 51 و شمار برگههای رأی 51 برگ بود. آقایان علمای برگزیده شده عبارتاند از: سیدمحمد علی الأمین 48 رأی و سیدنورالدین نورالدین 46 رأی و شیخ