که در جنگ آلوده نشده بودند، دور هم جمع شدند و تصمیم گرفتند روابط بین دو طرف را بدون جنگ پایان دهند و این جنگ پرتوطئه پایان پذیرد.

ولی روش ما همان قدر که مورد مخالفت فاشیست های دست راستی قرار گرفت، همان قدر هم مورد مخالفت چپی ها و در نتیجه مورد رضایت و قبول فلسطینی ها واقع نشد و به این ترتیب، جنگ ادامه پیدا کرد و روزبه روز فلسطینی ها به طور گسترده ای به این بحران کشیده شدند و اکنون بعد از گذشت زمان، استاد، آقای ابوعمار، یاسر عرفات، در جلسه ای به طور صریح گفت:

کمال جنبلاط امروز در مجل? فرانسوی‌زبان آبزرواتور می گوید:«فلسطینی ها بر ما حالت قیّم را داشتند و خواسته های خود را بر ما تحمیل کرده بودند، در حالی که آن‌ها ما را به جنگ کشیده بودند.»

فلسطینی ها حتماً امروز پشیمان‌اند، ولی پشیمانی سودی ندارد. امّا درعین اینکه در منتها درج? حزن و اسف هستیم، از ناحی? وجدانی و مذهبی خوشحال هستیم که همیشه نصیحت و گوشزد کردیم، ولی آن‌ها به نصایح مخلصان? ما ترتیب اثر ندادند. امیدواریم این تجربه درس پرقیمتی باشد، همچنان که کاملاً روشن و ظاهر است که سازمان مقاومت فلسطین درحال تنظیم و پاک سازی صفوف خود و تجدید تشکیلات است، امیدواریم این تجرب? تلخ دیگر تکرار نشود.

سوریه نمی توانست در بحران لبنان بی تفاوت باشد

سؤال سوم: دوست ما می گوید به چه منظور و چرا سوریه دخالت کرد و چرا وارد جنگ شد، آن هم در صف مسیحیان و بر ضد چپ گرایان و فلسطینی ها؟

مقدمتاً باید عرض کنم که ما وکیل مدافع سوریه نبوده و نیستیم و در بسیاری از روش های سوریه، نصیحت ها و انتقادهایی را نیز در اعلامیه های علنی و نامه های سرگشاده منعکس کردیم، ولی حقیقت این است که تبلیغات چپ و راست، روش سوریه را درست برخلاف حقیقت جلوه داده و حمله های ظالمانه ای متوجه سوریه شد و برای بیان حقیقت، باید گفت که اصولاً سوریه نمی تواند در بحران لبنان بی تفاوت باشد.

سوریه تنها کشور عربی است که با لبنان هم مرز است. اساساً لبنان هم مرزی جز اسرائیل و سوریه ندارد. دریا طرف دیگر لبنان قرار گرفته است. جنگ داخلی در لبنان حتماً سبب بحران در سوریه می شود. چراکه اسلح? فراوان لبنان به سوریه سرازیر می گردد. همچنین توطئه ای که در سوریه انجام می گیرد، به طور حتم در لبنان منعکس است و عکس آن نیز صادق است.

سوریه می دید اسلحه به طور قاچاق وارد کشورش می شود. سوریه می دید که در حدود یک‌میلیون مردم لبنان فرار کردند و در کشور سوریه که اقتصادی توجیه‌شده [جهت دار] دارد، زندگی می کنند.

این‌ها غذا می خواهند، بنزین احتیاج دارند. نیازمند خانه و وسایل زندگی هستند و این مسائل همه در وضع سوریه مؤثر خواهد بود. یک‌میلیون پناهند? لبنانی در کشوری که 7‌?میلیون جمعیت دارد، بحران اجتماعی به وجود می آورد. از طرف دیگر سوریه حساب می کرد که اگر اسرائیلِ دومی از طرف مارونی ها تشکیل شود، این کشور با اسرائیلِ خطرناک تری مواجه خواهد شد. وانگهی اگر کمونیست ها در لبنان پیروز شوند، سوریه میان بعث عراق و کمونیست های لبنان محصور خواهدشد. بدین جهت، سوریه نمی توانست در وضع