شد و معرفت به جای آنکه حمله‏ای پیوسته به سوی مجهولات و حرکتی همیشه جوشان در عقل باشد، به تکرار ابلهانه متون قدیمی بدل گشت. این تازیانه‏ها در استعمارزدگی همه جهان سوم که ما نیز جزو آنیم، نمود یافته است. این استعمار ثروت‏ها را به غارت برده و کشورها را خوار کرده و انگیزه‏های پیشرفت و پویایی سالم را در انسان از بین برده است. استعمار سخت تلاش کرده و می‏کند تا این انسان را نسخه‏ای زشت از انسان خود و تصویری بی‏رنگ از بافت و ترکیب خود کند.

وقتی استعمار دریافت که دوره او سرآمده و در آستانه غروب است- چون نیروهای نهفته‏ای که رسالت تو سرشار از آن بود و انگیزه‏های عظیمی که قرآن تو و آموزه‏های تو ایجاد می‏کرد، انسان جدید تو را در شکلی جدید که با دگرگونی‏های زمانه سازگار باشد، به سوی نور و افق‏های بلند سوق خواهد داد، وقتی استعمار دریافت که این نیروهای تحول‏آفرین در حال پیشروی است، وجود خود را درون یک کانون جمع کرد. این کانون همان اسرائیل است که شرق و غربْ آن را به وجود آوردند و سرمایه‏داری و کمونیسم در تأیید و احیای آن همدل و هم‌صدا شدند تا چماقی در دنیای عرب باشد که هر وحدتی را در آن ویران کند و هرگونه میل و گرایش به حرکت به سوی آینده را در آن خفه سازد و همه فکر و دغدغه او را محدود به حفظ موجودیت خود کند و آن را از چشمداشت به چیزی فراتر از حیات بیولوژیکیِ صرف باز دارد.

وقتی دنیای عرب، در لحظه‏ای بی‌نظیر از لحظه‏های تاریخ و در روزی بی‏مانند از روزهای زمان، توانست در اعماق وجود خود از پرتوی از روح تو الهام بگیرد و با پاره‏ای از آموزه‏های تو پیوند گیرد و متحد شود و حرکت کند و اسرائیل را در رمضان سال 1973 بر لبه جهنم قرار دهد و سرنوشت او را به دست گیرد و بر مقدرات وجود او چیره شود؛ وقتی جهان عرب خود را به این شکل در مسیر آینده قرار داد، کاهنان تمدن مادی چیزی هولناک‏تر از اسرائیل اختراع کردند : ازهم‌گسستگی کامل و پراکندگی همه‏جانبه، تا اسرائیل، عنصر بزرگ تمدن باشد در میان دولت‌ها و امارت‏های کوچکی که قرار بود کشورهای ما به آن‌ها تبدیل شود. جنگ دوساله در لبنان برای آن به راه انداخته شد تا سرآغازی باشد برای دیگر جنگ‌های مشابه در این وطن عربی یا غیر آن. تاوانی که لبنان در این جنگ، در طغیانی هولناک، جنون مردمانش و تنگنای همسایگانش -که آتش شیطانی لبنان آن‌ها را به وحشت انداخت و از این رو، دستی برای خاموش کردن آن دراز نکردند تا مبادا به سرزمین آن‌ها نیز سرایت کند- پرداخت، هیچ ملتی در تاریخ نپرداخته است؛ تاوانی همچون کشته‏شدن بی‏گناهان و بدنام شدن عقل و جان و هر آنچه در وجود آدمی شریف است و ویرانی‏های گسترده. و بدین‌ترتیب، لبنان در طول دو سال تاوان صلح عربی را پرداخت.

ولی سرانجام اعراب به خود آمدند و شجاعت آن را پیدا کردند که دست به سوی آتش لبنان دراز کنند تا آن را فرونشانند. و بدین‌ترتیب، ابتکار عمل شرافتمندانه سوریه در خاموش کردن آتش فتنه و به دنبال آن کنفرانس مبارک ریاض و قاهره به صلح در لبنان انجامید.

و امّا صلح لبنان کامل نبود. جنوب لبنان و جبل عامل، ای رسول خدا، این سرزمین عالمان و عابدان و زاهدان و این مهد انسانیت و شهامت و روح نوآوری، اکنون تاوان صلح لبنان را با کشته و آواره شدن فرزندان خود و ویران شدن شهرها و روستاهایش می‏پردازد.