و به لوازم این ایمان پایبندند. همگی به ارزش‏های والای انسانی که از ایمان به خداوند سرچشمه می‏گیرد، ایمان دارند؛ به‌ویژه به محبت و اتحاد و دهش مطلق و صداقت و راستی بی‏انتها. از این رو، جامعه لبنانی با وجود تنوع و تکثر تواناترین کشور برای ساختن تمدنی یک‌پارچه و متکامل است.

بارها گفته‏ایم که فِرق لبنان پنجره‏هایی به سوی تمدن و فرهنگ هستند و چون به تکامل رسیده‏اند، تکثر آن‌ها پدیدآورنده همبستگی و یک‌پارچگی است، درست همانند تعدد و تنوع اعضای بدن یا عناصر تشکیل‏دهنده جهان و حتی همانند همبستگی خانواده‏ای که از پدر و مادر و فرزندان تشکیل شده است.

2. دیگر جوامعی که در آن‌ها سخنی از تعدد وجود ندارد نیز در واقع از عناصری متفاوت و متناقض تشکیل شده‏اند. برخی از این جوامع از ملیت‌های کوچک تشکیل شده‏اند، برخی دیگر از مردمی با زبان‏های مختلف و پاره‏ای دیگر -که بیشتر کشورها چنین هستند- از احزابی با ایدئولوژی‏های متناقض؛ ولی همه این جوامع می‏کوشند تا بر اختلافات و تناقض‏ها چیره شوند و از وحدت و یک‌پارچگی سخن بگویند و دموکراسی سیاسی را راه‌حل مسائل خود به شمار می‏آورند. درحقیقت عدالت اجتماعی و احترام متقابل و آزادی مسئولانه سه عنصری هستند که از همه اجزای متفاوت، پیکره‏ای واحد می‏سازند.

3. عبارت اخیر این بند، سخنی چند‌پهلوست؛ چراکه شهروند لبنانی از آزادی بهره‌مند بود و شئون فرهنگی و تربیتی و مالی و حتی معنوی خود را آزادانه انجام می‏داد، ولی نمی‏توانم معنای عبارت شئون امنیتی و عدالت اجتماعی را بفهمم! آیا منظور این است که فرد یا گروه به امور امنیتی خود بپردازد یا عدالت اجتماعی را تأمین کند؟

4. مسئله روابط معنوی با خارج براساس انتخاب‌های خاص، بسیار مهم و حساس است، چراکه می‏دانیم روابط معنوی در لبنان در تعاملات فرهنگی و حتی مادی و گاه سیاسی نمود پیدا می‏کند. پس چطور می‏توان کشوری را ساخت و در عین حال به دولت اجازه نداد که بر بعضی از جوانب این مسئله نظارت داشته باشد!

حل مشکل اقتصادی با تکیه بر اصول نو و عادلانه و با در نظر گرفتن فعالیت‏های فردی در ضمن نظامی آزاد و سازمان‌یافته.

به این بند باید اضافه کنم : به شرط گرفتار نشدن در ورطه انحصارگرایی یا استمرار آن؛ زیرا می‏دانیم که خطر اصلی در نظام اقتصادی آزاد، غلبه قوی بر ضعیف است.

به نظر من لبنان توانمندترینِ جوامع در فعال‌سازی واحدهای اقتصادی و صنعتی و کشاورزی است؛ واحدهایی که ابزارهایش رنگ و بوی انسانی را از دست نداده‏اند. برای نمونه، در اقتصاد لبنان باید بیشترین توجه به صنعت روستایی شود. بقای این صنعت با مطلق‌العنان بودن نظام اقتصادی آزاد امکان‏پذیر نیست. امیدوارم منظور از واژه «سازمان‌یافته» همین باشد که گفتیم.

پاسخ شما به این سخن آقای کمیل شمعون چیست که «ما به نتیجه گردهمایی‏ها و کنفرانس‏هایی که راه‌حلی برای حفظ تمامیت ارضی ارائه دهند، امیدواریم. ما می‏توانیم از تکرار اشتباهات گذشته که از زمان استقلال تا کنون به چندین فاجعه انجامیده است، جلوگیری کنیم.»؟

ما نیز به این امر امیدواریم و در کنار آن امیدواریم