و تونسی و مراکشی و دیگر مسلمانان در فرانسه بسیار شنیده ایم. زمانی دکتر صبحی صالح تدریس می کرد، به قهوه خانه ها می رفت و سخنرانی می کرد و با کارگران در باشگاه ها و مسافرخانه های شلوغ و کثیف و فقیرانه در لحظات تنهایی و سختی دمساز می شد، ولی اکنون بسیار و به شدت متأسفم که به ایشان بگویم اشتباه بسیار بزرگی مرتکب شدید. به موضوع بحث برگردم.

اولاً در مورد واژ? «کَرَّسَ» همه می دانیم که این واژه اروپایی است، یعنی واژه ای است لاتینی که بعدها به زبان های اروپایی جدید راه یافت. «consacrer

un prêtre» یعنی تعیین پیشوا یا آن‌گونه که ما می گوییم منصوب کردن پیشوا. «un tel a été consacrprête» یعنی فلانی کشیشی را منصوب کرد. معنای این واژه این است. ولی یک معنای غیر دینی نیز دارد. بدین معنا که واژه‌ای را برای اصطلاحی وضع کنیم و این مسئله در زبان امروز و در مجلات و روزنامه ها و حتی در کتاب‌ها نیز وجود دارد. می گویند: «تکریس الجهود» و نیز می گویند: «اصطلاحٌ مُکَرَّس.» این کاربردها وجود دارد، هرچند شاید کسی بتواند یک اصطلاح عربی اصیل برای آن پیدا کند. ولی نباید فراموش کنیم که در قرآن نیز واژه های فارسی و یونانی وجود دارد و وقتی در سن نه سالگی قرآن را حفظ کردم، فکر می کنم شنیده ام که واژه های آرامی و عبری نیز در قرآن وجود دارد. ما هر روز در نماز می گوییم: «آمین». واژ? آمین عبری است. همان‌گونه که به استاد الزرقاء تذکر دادم، دوباره اینجا نیز می گویم که باید به محتوا اهمیت دهیم و در بند کلمات و امور شکلی نمانیم و از موضوع خارج نشویم، خواهش می کنم.

اما در مورد اشتباه بزرگی که استاد بزرگ و مجاهد، دکتر صبحی صالح، مرتکب شدند و گفتند: «استاد امام موسی صدر در اصل غیر عرب‌اند…» این خطایی زشت و ناهنجار و بزرگ بود که دربار? امثال این استاد بزرگوار و مجاهد بزرگ نمی‌توان از آن چشم‌پوشی و گذشت کرد. برخورد شگفت‌انگیزی بود. البته، انسان مصون از اشتباه نیست، هیچ‌یک از ما معصوم نیستیم. پیامبر(ص) که معصوم است نیز در امور دنیایی گاه از نظر خود برمی گردد و نظر دیگران را می پذیرد. همه این ماجرا را شنیده اید. در تاریخ یکی از جنگ‌هاست، فکر کنم جنگ احد باشد، کیست که دچار خطا و اشتباه نشود؟ تنها خداوند سبحان است که نه اشتباه می کند و نه گمراه می شود. ولی برخی اشتباهات بسیار بزرگ و سنگین است، به‌ویژه وقتی از فردی سر زند که از او چنین انتظاری نمی رود.

جناب دکتر صبحی صالح، ما در اینجا در نشستی که نام آن همایش اندیش? اسلامی است در جایگاه مسلمان حضور داریم نه عرب. من به دکتر صبحی صالح عرض می کنم و خود ایشان نیز عالم بزرگواری هستند و به‌خوبی می دانند کسی که کتاب نحو عربی را نوشت، عرب نبود. سیبویه اهل روستایی در ازبکستان بود و هنوز نیز همان اسم را دارد. می دانید که زمخشری، صاحب کتاب الکشاف عرب نیست. غزالی صاحب کتاب احیاء العلوم، عرب نیست. ابن سینا عرب نبود. فارابی عرب نبود. نسائی و ترمذی و دیگران نیز عرب نبودند. بخاری بزرگ نیز عرب نبود. ابوعلی فارسی و خوارزمی و فیروزآبادی و شلوبین و ابن معطی و ابن آجروم هیچ‌کدام عرب نبودند و چه بسیارند دانشمندانی که عرب نبوده اند. استاد امام صدر که با این زبان شیوا برایمان صحبت کردند، اگر آن‌گونه که استاد صبحی صالح گفتند عرب نباشند، فضل و برتری شان بسیار بیشتر می شود، زیرا با وجود