و فقیهان و تدوین کتاب‌های فراوان علمی در زمین? میراث بزرگ اسلامی داشته است، ولی در دور? اخیر باید امکانات مادی این حوزه را در نظر گرفت. کمبود درآمدهای مالی عامل اصلی افول حوز? نجف و کم‌رنگ شدن نقش آن بوده است. بدون تردید مسلمانان در مناطق گوناگون جهان، در راستای حمایت مالی از این حوزه‌ها، نسبت به پرداخت حقوق شرعی اهتمام دارند و ما بسیار امیدواریم که در آینده میراث این حوزه و دیگر حوزه‌های اسلامی، مانند حوز? قم در ایران و نیز مدرسه‌های متعدد در کشورهای مختلف، مثل مرکز مطالعات اسلامی در لبنان احیا شود.

در لبنان مذاهب متعددی وجود دارد و به خاطر جریان های فکری موجود در لبنان، فضاهای دینی متفاوتی وجود دارد. نقش این مذاهب چیست؟

لبنان کشوری آزاد و مرکز نشر اندیشه‌هاست. در لبنان تفکرات و جریان‌های گوناگونی وجود دارد. برخی از مناطق لبنان استعمارزده است و برخی دیگر غیراستعمارزده. اندیشه‌های اسلامی نیز مانند اندیشه‌های مسیحی، از نظر شکل‌گیری و تحول با یکدیگر متفاوت‌اند. در لبنان شانزده مذهب اسلامی و مسیحی وجود دارد و هم? این مذاهب در به جا آوردن شعایر دینی و آموزش فرزندان و ادار? اوقاف و مؤسسه‌ها و ادار? امور دینی خود آزاد هستند. هم? این مذاهب نیازمند مؤسسه‌ای مرکزی هستند تا این مسئولیت‌ها را بر عهده بگیرد. این‌گونه مؤسسات مرکزی تشکیل شده است. آخرین آن‌ها، مجلس اعلای شیعیان است که سه سال و نیم پیش تأسیس شد و در زمین? آموزش دینی در مدارس و رسیدگی به امور اقلیت‌های لبنانی در خارج از کشور و برنامه‌ها و مناسبت‌های دینی فعالیت می‌کند. با توجه به کمبود امکانات مالی دولت، این مؤسسه‌ها نقش مهمی در کمک به دولت دارند. باید در زمینه‌های اجتماعی و بهداشتی و فرهنگی به دولت کمک کرد و در عین حال باید روابط میان مذاهب مختلف حفظ شود تا به تنش میان پیروان مذاهب و میان هم‌کیشان آن‌ها در خارج از کشور نینجامد. این کار بسیار حساس و دقیق است.

باید اسلام را به شکلی درست و به گونه‌ای که پاسخ‌گوی نیازهای فزایند? معاصر و همگام با رشد و ترقی دنیای امروز باشد، ارائه کرد. دنیای امروز دچار مشکلات اقتصادی و اجتماعی است. از این رو، باید اسلام را با زبان روز و به شیوه‌ای علمی در مقابل تجربه‌های خُرد ارائه کرد تا افکارعمومی بتواند به‌درستی تصمیم بگیرد. همچنان که باید در کاستن از مشکلات جهانی و ارائ? راه‌حل‌های موفقیت‌آمیز و تأثیرگذار مشارکت کنیم.

گفت وگوی ما با امام صدر پایان یافت ولی علاق? ما به امام و سخنان امام پایان نیافت و نخواهد یافت. از امام خداحافظی کردیم و او آرزو کرد ما موفق شویم و در دنیا و آخرت مشعل دار اسلام باشیم.