منظور من از کلم? «سیاست» در این گفت‌وگو، سیاستِ غیراسلامی است، یعنی دخالت‌های غیرمسلمانان، یعنی استعمارگران و نویسندگان غرض‌ورز و برخی از شرق‌شناسان و همچنین برخی حاکمانی که از اختلاف میان مسلمانان و ایجاد دشمنی ساختگی در درون امت همچون ابزاری، برای تحکیم موقعیت و تقویت شکوه و قدرت خود، سوءاستفاده می‌کنند. تاریخ آکنده از نمونه‌های فراوان از این قبیل است.

برخی از کسانی که با فرقه‌گرایی تجارت می‌کنند، رواج کالای خود را در جنجال‌آفرینی می‌بینند. ولی سیاست به معنای درست آن، یعنی تدبیر امور مردم، جزو ارکان اصلی هر نظامی است. می‌دانیم که اسلام نیز، نظام اجتماعی تکامل‌یافته‌ای دارد. از این رو، نمی‌توان از سیاست به معنای حقیقی آن انتقاد کرد.

چگونه می توان بین پیشنهاد شما درمورد یک پارچه کردن عیدها و اختلاف افق در کشورهای اسلامی سازگاری برقرار کرد، به ویژه در کشورهایی که از یکدیگر دور هستند؟

اختلاف افق‌ تأثیری حتمی بر واجبات مرتبط با افق و زمان طلوع و غروب خورشید دارد؛ مانند زمان‌ نمازهای صبح و ظهر و عصر و حتی وقت نماز عید و زمان روزه گرفتن و افطار کردن. اما مناسبت‌هایی که به خود روز مربوط می‌شود، مانند عیدها و روزهای هفته و مناسبت‌های عمومی اسلامی، می‌تواند یک‌پارچه باشد؛ مانند روز جمعه و شنبه و دیگر روزهای هفته که در همه جای دنیا با وجود تفاوت ساعت‌ها، یکی است.

باید گفت: دیدگاه مذاهب اسلامی در مورد امکان یک‌پارچه کردن عیدها متفاوت است، ولی اخیراً اجتهاد، ما را به اتفاق‌نظر بیشتر علما، از هم? مذاهب، برای یک‌پارچه کردن عیدها رسانده است. مرجع بزرگ اسلامی، آیت الله ابوالقاسم خویی فتوا داده است که ثابت شدن عید در یک منطقه سبب ثابت شدن آن در هم? مناطق می‌شود. از علمای گذشته نیز صاحب جواهر و مرحوم نراقی در کتاب المستند و برخی دیگر از علما به این دیدگاه متمایل هستند و به آن توجه دارند. مذاهب حنفی و مالکی و حنبلی، از دیرباز چنین دیدگاهی داشته‌اند. علمای بزرگ شافعی در عصر ما نیز با این دیدگاه موافقت کرده‌اند. بدین‌ترتیب، راه را برای یک‌پارچه کردن اعیاد هموار کرده‌اند. این کار وقتی تحقق می‌یابد که بتوانیم گام دوم را برداریم و از ابزارهای علمی جدید برای دیدن هلال ماه و اثبات وجود آن در افق با زاویه‌ای مشخص استفاده کنیم. به نظر من این گام نیز به برخی از مناقشات پایان می‌دهد؛ به‌ویژه پس از آنکه مرجع بزرگ اسلامی، آیت الله محسن حکیم (قدس الله سره) نیز فتوا داد و مجتهدان و علمای بزرگ جهان اسلام با آن موافقت کردند.

تردیدی نیست که وضع اعتقادی و رفتاری مسلمانان کشورهای خلیج از هر طبقه‌ای، بهتر از دیگر کشورهاست. ولی دو عامل اصلی را باید در این منطقه در نظر گرفت: یکی پیشرفت سریع و