بسم‌الله الرحمن الرحیم والحمدلله رب العالمین والصلاة والسلام علی سیدنا محمد وعلی أنبیاء المرسلین وسلام‌الله علی اهل بیته وأصحابه الطاهرین.
یکی از دوستان روی سؤالی که مدتی پیش درباره اوضاع مسلمانان و تناسب وضعیت زندگی‌شان با افکار و تعالیم اسلامی از من کرده بود، پافشاری می‌کند و مصرانه منتظر جواب است. بنده هم بر پاسخ دادن به این سؤال تأکید دارم و بر ضرورت سخنرانی درباره‌ آن واقفم. البته در همین سخنرانی هم، به خواست خدا، مطالب بسیاری مربوط به این سؤال مطرح می‌شود، ولی بعداً درباره آن سخنرانیِ جدایی خواهم کرد. البته این بدان معنا نیست که از جواب دادن طفره رفتم، بلکه فقط جواب را مختصر و خلاصه کردم، برای اینکه اگر جواب ناقص داده شود، در ذهن رسوخ نمی‌کند، و ما درمورد مسائل دینی فقط درصدد به دست دادن پاسخ‌های منطقی و براهین عقلی نیستیم، بلکه باید این‌گونه مسائل با روح و جانمان آمیخته شود و با آن‌ها زندگی کنیم و لازمه این کار آن است که شواهد و مثال‌هایی ذکر شود. إن‌شاء‌الله در آینده درباره جواب این سؤال صحبت خواهم کرد.
اما بحث امشب، همان‌طور که قول داده بودم، درباره زن است.
در گذشته بخشی از این سخنرانی را در اولین سخنرانی‌ام در جمع خواهران ایراد کردم، لذا خلاصه‌ای از مطالب بخش اول را به صورت فشرده خدمتتان عرض می‌کنم و بعد از آن به جزئیات و تفاصیل بحث امروز، که مهم‌ترین بخش این سخنرانی است، می‌پردازم.
در جلسه‌ اول گفتیم که بحث ما شامل سه موضوع است:
یک. زن در طول تاریخ؛
دو. موقعیت زن؛
سه. اسلام و زن یا دین و زن.

گفتیم تا جایی که ما تحقیق کرده‌ایم، زن در همه جوامع بشری گذشته و در بیشتر ادیان، غیر از ادیان الهی، مظلوم واقع شده است. در جوامع اولیه، زن کالایی به‌شمار می‌آمد که تملیک‌پذیر بود، ولی صلاحیت مالک شدن نداشت؛ او را ارث می‌بردند، اما خودش ارث نمی‌برد؛ او را به ازدواج و کلفتی مجبور می‌کردند؛ قتل او نه قصاص داشت و نه دیه. قبل از اسلام زن در بین عرب‌ها از هیچ احترام و ارزشی برخوردار نبود. قرآن کریم نمونه‌هایی از رفتار آن‌ها را حکایت می‌کند، ازجمله: « ﴿ وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالأنثَی ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ کَظِیمٌ * یَتَوَارَی مِنَ الْقَوْمِ مِن سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَیُمْسِکُهُ عَلَی هُون أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرَابِ ﴾ »[520] و « ﴿ وَلَا تُکْرِهُوا فَتَیَاتِکُمْ عَلَی الْبِغَاء إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا ﴾ .»[521] آیه به این نکته اشاره می‌کند که در آن زمان مرد‌ها کنیزانشان را مجبور به فحشا می‌کردند. عرب‌ها قبل از اسلام هیچ سهمی از ارث به زن نمی‌دادند؛ نه قصاصی برای او قایل بودند و نه