صورت گرفته موجود است. موفقیت مادی و معنوی در پرتو اجرای شریعت خداوند امر روشن و مسلمی است که جایی برای تردید در آن نیست.

تا زمانی که وضع قوانین در بیشتر کشورهای اسلامی برگرفته از اسلام نباشد، چگونه قاضیِ اجراکنند? قوانین وضعی می تواند وجدان خود را خشنود سازد و به دین خود وفادار بماند؟ (دانشجو: سلطان نذیر)

قاضی اگر واقعاً مسلمان باشد، هیچ‌گاه راضی نمی شود که به غیر احکامی که خداوند نازل فرموده است، حکم کند. وقتی می گوییم قاضی مسلمان باید به شریعت خداوند پایبند باشد، اگر در کشوری احکامی غیر از احکام الهی حکم‌فرما باشد، چنین حالتی فراتر از اختیارات قاضی مسلمان است. قاضی مسلمان وقتی مسئله ای به او عرضه می َشود، ابتدا آن را با دین می سنجد و این تنها راهی است که می تواند وجدان خود را خشنود سازد و به دینش عمل کند.

جناب سخنران گفتند که هیچ نصی وجود ندارد که به طور مطلق تصریح به جواز چندهمسری کرده باشد. سؤال ما این است: چه عوامل و اوضاعی باعث شد پیامبر(ص) این قانون را در مورد خود اجرا کند، تا جایی که شمار همسران پیامبر به نه نفر می رسد. هدف پیامبر از این کار چه بود؟ خواهش می کنیم امام موسی صدر به این سؤال پاسخ دهند؟ (دانشجو: عمر صدوق)

جناب شیخ محمد ابوزهره در سخنان امروز صبح خود گفتند که ازدواج چندبار? اصحاب و ائمه به سبب تمایل آن‌ها به ازدواج بوده است، ولی در مورد پیامبر(ص) این کار به سبب تمایل و علاق? ایشان نبوده است، زیرا اولاً این ازدواج ها پس از گذشت زمانی طولانی از عمر پیامبر بوده است، یعنی پیامبر در سن 53 سالگی و پس از وفات حضرت خدیجه، ام‌المؤمنین، ازدواج مجدد کرد و همان‌طور که جناب دکتر گفتند با زنان سالمند ازدواج می کرد. در واقع، کسی که می خواهد تاریخ پیامبر(ص) را بررسی کند، باید ببیند پیامبر چگونه در اوضاع خاص در برابر دشمنانش از خود دفاع می کرد. پژوهش های مربوط به این زمینه در کتاب‌ها وجود دارد. خلاصه اش این است که هیچ‌کس در مکه از پیامبر حمایت نمی کرد و هم? قبیله ها با ایشان مخالف بودند. قبیل? بنی‌هاشم نیز خود چند دسته بودند. هنگامی که ابوطالب زنده بود، هم? آن‌ها را برای پشتیبانی و یاری پیامبر بسیج می کرد، ولی ابوطالب و خدیجه، ام‌المؤمنین، در یک سال با هم از دنیا رفتند و قبیل? بنی‌هاشم بین حمزه و عباس و طرف‌داران ابولهب تقسیم شد. از سوی دیگر، زمانی که خدیجه از دنیا رفت، پیامبر ناگزیر شد یکی از دو راه را در پیش بگیرد: یا با قبایل پیمان دوستی ببندد که این کار در شأن پیامبر نبود و یا شیو? ازدواج و پیوند سببی با قبایل را در پیش بگیرد. پیامبر از این شیوه در بسیاری از اوضاع و زمان‌ها بهره جست. بنابراین، ازدواج های پیامبر همان‌گونه که دکتر صابونی گفتند سبب های روشنی داشته است.

بخشی از ازدواج های پیامبر مانند ازدواج با ام‌سلمه، فقهی بوده است. پیامبر از زمانی که از طائف برگشته بود، تحت حمایت مطعم‌بن‌عدی، بزرگ بنی‌نوفل، بود و در مکه فقط با عایشه و سوده ازدواج کرده بود. ازدواج با عایشه سودی برای پیامبر نداشت، زیرا ابوبکر اسلام آورده بود. ازدواج با سوده نیز به سبب حمایت از سوده در برابر تعرض خویشان او بود و سودی برای پیامبر نداشت. افزون بر آنکه پیامبر می خواست مسائل را به او آموزش دهد تا آنان