این است که در هم? عرصه‌ها و زمینه‌ها، و نه فقط امور اجتماعی و تمدنی، پیشرفت کند، حتی در زمین? نظامی.

هر دولت یا امت یا ملت بیداری که بداند چطور حرکت کند و بر ضد چه کسی موضع بگیرد، هیچ خطر نظامی خارجی آن را تهدید نمی‌کند.

اما طمع‌ورزی‌هایی که نسبت به خلیج وجود دارد، به صورت مستقیم و سریع رخ نمی‌دهد بلکه در پوشش اعتقادی و فکری پنهان شده است و از این رو، باید برای نگهداری از ثروت و دستاوردها و تمدن خلیج، ساختار فکری مردم خلیج تقویت شود.

در مورد خطر نظامی ایران بر ضد خلیج سؤالی دیگر کردیم که از سؤال اوّل، به منظورمان نزدیک تر بود. امام در پاسخ گفت:

هرگونه راه‌حل برای این مشکل، دربار? چگونگی آبادانی و بالا بردن سطح آگاهی مردم، باید از داخل و از میان خود رهبران و پایه‌گذاران منطقه و کشور باشد، به‌ویژه برای کشوری که شتابان به سمت پیشرفت حرکت می‌کند.

خطری که برخاسته از پایگاهی داخلی نباشد، خطر به شمار نمی‌آید و نباید به آن توجه کرد مگر آنکه زمینه برای استقبال از آن خطر وجود داشته باشد. همین زمینه است که به بحرانی شدن اوضاع کمک می‌کند و آن را سرعت می‌بخشد.

برای آنکه موضوع روشن تر شود، از امام خواستیم که موارد را نام ببریم تا بتوانیم وارد بحث شویم ولی احساس امام این بود که وظیف? او به عنوان عالم دین در درج? اوّل این است که از حداکثر زمان برای تبیین مسائل دینی که خود به خود در حضور او مطرح می شود، استفاده کند. از این رو، از پاسخ به بخش دوم سؤال سیاسی عذرخواهی کرد، به ویژه آنکه او، همان گونه که خودش می گفت، هرچند به سیاست اهتمام می ورزد ولی مُجری سیاستِ کسی نیست و تنها سیاستی را پیگیری می کند که از تربیت دینی پشتیبانی کند و پاسدار جامع? مبتنی بر اندیش? اسلامی باشد.

بحث که داغ شد، امام گفت:

من مسلمانم و جز به مسلمانان نمی‌پردازم.

خُب! موضوع بحث، مسلمانان و مشکلاتشان باشد. مسلمانان مشکلات متعددی در زمینه‌های دینی و اجتماعی دارند. این مشکلات برای ما مهم است و تأثیر مستقیمی بر زندگی ما دارد، به‌ویژه در این زمان که رفته‌رفته شاخص? آن، دست شستن از اعتقادات دینی و پرداختن هرچه بیشتر به جنبه‌های مادی زندگی شده است، بدون هیچ بازگشتی به امور معنوی که هدف از آن تبدیل شدن هریک از ما به انسانی منظم و هوشیار در روابطش در هر جامعه‌ای است.

دور شدن تدریجی از دین سبب می‌شود افراد پایبند به دین، از دیگران منزوی شوند. در حدیثی از پیامبر(ص) به این واقعیت اشاره شده است: «بر امت من زمانی خواهد آمد که هرکس بخواهد دین خود را حفظ کند، همچون کسی است که آتش در دست گرفته باشد.»[85] در عصر ما عملاً این حالت دیده می‌شود. انسان دین‌داری که غالباً دین‌داری او نتیج? تجربه‌ای بزرگ و حیاتی و رنجی بسیار است، مورد تمسخر و ریشخند اطرافیان قرار می‌گیرد، حتی اگر از نزدیک‌ترین خویشان او باشند. این انسان