طولانی زندگی مشابهی داشتند. ثروتمند ثروتمند بود، فقیر فقیر بود، باسواد باسواد بود، و بی‌سواد بی‌سواد. تحولات اساسی رخ نمی‌داد. ولی امروزه در زندگی هر انسان تحولاتی سریع رخ می‌دهد: روستایی به شهر می‌آید و زندگی‌اش دگرگون می‌شود. بی‌سواد تحصیل می‌کند و کارمندی رده‌بالا می‌شود و زندگی‌اش متحول می‌گردد. فقیر تجارت می‌کند، مسافرت می‌رود، مهاجرت می‌کند و ثروتمند می‌شود و زندگی‌اش دگرگون می‌شود. امروزه زندگی به‌سرعت تغییر می‌کند. این در زمینه زندگی فردی است. در زمینه زندگی اجتماعی نیز انقلاب‌ها و تحولات و حرکت‌های شتابانی در جامعه رخ می‌دهد و انسان را نیز به دنبال تغییر محیط تغییر می‌دهد. این تحولات سریع موجب ناهماهنگی و ناسازگاری در زمینه‌های گوناگون میان زن و مرد می‌شود. در گذشته، زن و مرد مدتی طولانی در کنار یکدیگر در یک سطح هماهنگ زندگی می‌کردند و تحولات سریعی رخ نمی‌داد. ولی امروزه بعد از آنکه فقیر بودند، ثروتمند می‌شوند، بی‌سواد بودند الان تحصیلکرده شده‌اند، از طبقه‌ای پایین بودند و الان افرادی صاحب نفوذ شده‌اند. این تحولات زندگی زناشویی را تحت تأثیر قرار داد تا جایی که شهروند اروپایی ناگزیر به جدایی و طلاق از همسرش شد، در حالی که در ازدواج کلیسایی طلاق وجود ندارد. به همین سبب، برخی تلاش کردند که از چارچوب این ازدواج بیرون آیند و ازدواج مدنی کنند.

ازدواج مدنی تابع قوانین هر کشور است. ازدواج همواره زیربنای شکل‌گیری جامعه آینده بوده است. چرا؟ زیرا جامعه آینده از جوانان تشکیل می‌شود و جوانان نیز فرزندان نسل کنونی هستند که طبیعتاً در اثر ازدواج به وجود می‌آیند، اگر این تعبیر درست باشد. بنابراین، ازدواج به‌طور کلی مدخل جامعه آینده است و همین مسئله سبب می‌شود که ازدواج بسیار حساس و مهم و دقیق باشد. نمی‌دانم دستاورد بیرونی ازدواج مدنی، که در آن انسان احساس گناه می‌کند، چون از محدوده آداب و رسوم و سنت‌ها بیرون آمده است، چه خواهد بود؟ از این جهت که احساسات و دغدغه‌هایی که پدر و مادر در لحظه تماس با یکدیگر دارند، در آینده فرزندانشان بسیار تأثیر می‌گذارد.

من فکر می‌کنم اگر پاره‌ای اصلاحات در ازدواج کلیسایی رخ دهد، که هم‌اکنون نیز چنین تلاشی در حال تحقق است، بهتر باشد. درمورد ازدواج در دین مسیحیت من تا همین اندازه حق دارم صحبت کنم. اما در مورد اسلام، همان‌طور که می‌دانید ازدواج در اسلام اساساً جنبه مدنی دارد. یعنی در اسلام ازدواج توافقی میان مرد و زن است. هرچند این ازدواج مقدس است، به‌طور کلی در اسلام هر توافقی که میان دو طرف برقرار شود مقدس است، حتی خرید و فروش و مانند آن. ولی آثار و پیامدهایی وجود دارد که با توجه به مکان‌ها و قانون‌های گوناگون متفاوت است.

درمورد این سؤال که امروزه مطرح است، اگر نظر فقهی مرا در مورد ازدواج مسلمان با غیرمسلمان بخواهید، صریحاً می‌گویم که دیدگاه رایج میان فقهای اسلام عدم جواز آن است […]