گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 10
صفحه: 216

 

سوره فلق (بخش اول)

این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

﴿ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ،

بگو : به پروردگار صبحگاه پناه می‌برم،

﴿مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ،

از شرّّ آنچه بیافریده است،

﴿ وَمِنْ شَرِّ غَاسِق إِذَا وَقَبَ ،

و از شرّّ شب چون درآید،

﴿ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِی الْعُقَدِ ،

و از شرّّ جادوگرانی که در گره‌ها افسون می‌دمند،

﴿ وَمِنْ شَرِّ حَاسِد إِذَا حَسَدَ .

و از شرّّ حسود چون رشک می‌ورزد.

این سوره و سوره بعد از آن، یعنی سوره ناس، به «معوذتین» معروف‌اند، زیرا در این دو سوره خداوند متعال به پیامبر گرامی‌اش می‌آموزد که چگونه و به چه کسی باید پناه ببرد. طبیعی است که این سوره در کنار اینکه به انسان می‌آموزد چگونه پناه بجوید، به توجیه و توضیح و یادآوری مسائلی می‌پردازد که خداوند در اثنای سوره بیان کرده است. هنگامی که در این سوره می‌خوانیم : « ﴿ أَعُوذُ بِرَبِّ الفَلَقِ مِن شَرِّ ما خَلَقَ» از بدی‌ها و شُرور پناه می‌بریم، اما نه به مخلوقات و نیروهای آن‌ها، بلکه به خداوند پناه می‌بریم و این امری طبیعی است، زیرا خداوند است که آفریننده است و اوست کسی که صفات و امکانات را به مخلوقات داده است و به همین سبب، بهترین کسی که می‌توان به او پناه برد، خداوند متعال است.

و اما واژگان آیه. کلمه «فلق» از «فَلَقَ» به معنای شکافتن است. «فَلَقَ الحَبَّةَ» یعنی دانه را شکافت تا از آن هسته‌اش را بیرون بکشد. خداوند شکافنده دانه است. به این معنا که خداوند است که دانه را می‌شکافد تا گیاه را از آن خارج کند و شب را می‌شکافد تا سپیده‌دم را از آن بیرون بکشد و مرگ یا جماد را می‌شکافد تا حیات را از آن بیرون بکشد و آنچه را که مسدود است، می‌شکافد تا گشوده شود و نادانی و تاریکی را می‌شکافد تا نوری بدرخشد و علم بیرون بیاید. «فلق» نامی برای همه این مصادیق است و این عناصر، مصادیقی برای معنای «فلق»اند.

گشایش و زندگیِ صادرشده از مرگ، و سپیده‌دمِ خارج‌شده از شب، و گشودگی بعد از فروبستگی، و دانش و معرفت بعد از نادانی و جهل، همه این‌ها «فلق»اند و خداوند پروردگار فلق است. پس او پروردگار سپیده‌دم و پروردگار زندگی و پروردگار گشودگی و پروردگار دانش است. از این رو، پناه بردن به خداوند، پناه بردن به جایگاه درست آن است