این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾

﴿ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ ﴾ ،

چون یاری خدا و پیروزی فراز آید،

﴿ وَرَأَیتَ النَّاسَ یدْخُلُونَ فِی دِینِ اللهِ أَفْوَاجًا ﴾ ،

‌و مردم را ببینی که فوج فوج به دین خدا درمی‌آیند،

﴿ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابًا ﴾ .

پس به ستایش پروردگارت تسبیح گوی و از او آمرزش بخواه، که او توبه‌پذیر است.

این سوره مبارک به پیامبر(ص) و اصحابش فتح مکه را بشارت می‌دهد. بی‌شک فتح مکه بشارت بزرگی است، چراکه آزادسازی کعبه مسلمانان و قبله ایشان و فراهم شدن امکان حج برای آنان است که یکی از بزرگ‌ترین شعایر و واجبات مسلمانان است. ضمن آنکه فتح مکه به‌مثابه نابود کردن پایگاه تهاجم بود. همان‌طور که می‌دانیم، دوره پس از هجرت مکه منشأ ده‌ها حمله و هجوم به جامعه تازه‌تأسیس پیامبر بود. این آیه در آغاز و نیز کل سوره، خطاب به پیامبر است و بشارت پیروزی به وی می‌دهد و آنچه را باید در برابر این نعمت بزرگ به جا آورد، به او می‌آموزد. این نعمت به سبب آنچه گفتیم بزرگ است و نیز بدین سبب که قبایل قریش و قبایل مکه و بلکه همه قبایل جزیره انتظار داشتند که جنگ میان رسول خدا و قریش پایان یابد. آنان می‌گفتند که اگر محمد بر پسرعموهای خود پیروز شود، بر کل جزیره، به علت موقعیت مکه و توان و نیروی قریش، پیروز شده است، چراکه آنان بزرگان اعراب بودند. بنابراین، پیروزی بر قریش به‌معنای پیروزی بر همه اعراب است. از همین روست که سوره مبارک تأکید می‌کند : «﴿إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَیتَ النَّاسَ یدْخُلُونَ فِی دِینِ اللهِ أَفْوَاجًا. ﴾» چون بر قریش پیروز و به مکه وارد شوی مردم فوج‌فوج به دین خدا وارد می‌شوند. میان ایشان و ایمان مانع و حایلی نمی‌ماند. بدین سبب، هنگام نزول این آیه بسیاری از اصحاب خوشحال شدند، ولی برخی اندوهگین، چراکه دریافتند این سوره اعلام وفات قریب‌الوقوع پیامبر(ص) از سوی خداوند و نزدیک بودن رحلت ایشان است، چراکه با فتح مکه و پس از تثبیت ارکان جامعه و ایفای رسالت و تربیت مسلمانان و تأسیس جامعه مسلمان، رسالت ایشان به پایان می‌رسید.

شرح و تفصیل این سوره چنین است که خداوند به پیامبر پیروزی را بشارت می‌دهد. اما می‌گوید که پیروزی از خداست و از آنِ تو نیست و برای سپاسگزاری این نعمت بزرگ باید پروردگارت را ستایش کنی و تسبیح بگویی و او را از نقص‌ها پاک بدانی. در ذکر معنای استغفار نکته تربیتی برجسته‌ای وجود دارد. آدمی هنگامی که پیروز می‌شود، احساس عزت می‌کند و مغرور می‌شود، هرچند که غرور از پیامبر به‌دور است. اما سیطره غرور بر اصحاب و این