در حدیث شریف رفع[260] نیز از حسد یاد شده است، یعنی کسی که در قلبش حسادت دارد تا هنگامی که سخنی نگفته باشد و توطئهای نچیده باشد و کاری بر ضد کسی که به او حسادت میورزد، انجام نداده باشد، حسادتش کمرنگ و کمرنگتر میشود، تا اینکه از میان میرود. چنین کسی به سبب حسادتش عِقابی ندارد و بیشک خداوند او را میبخشاید و درمانش میکند. قرآن کریم نیز با عبارت « ﴿ وَ مِن شَرِّ حاسِد إذا حَسَدَ ﴾ » به همین مسائل اشاره دارد. اگر کسی حسادت نورزد، شرّی برایش نیست. این مسئله بهطور طبیعی بدینمعناست که حسادت شرّ و فساد و فتنه است و اگر حسود حسادت خود را عملی کند، باید از شرِّ او به خدا پناه ببریم. اما اگر حسود کاری نکرد، بدینمعناست که شرّی ندارد.
قرآن کریم در چارچوبی تربیتی حسد را اینگونه درمان میکند و به حاسد هشدار میدهد که اگر به سبب حسادت کاری صورت دهی و سخنی گویی، هم عقاب خواهی شد و هم حسادتت فزونی مییابد و درمان هم نمیشود. اگر میخواهی از حسد رها شوی، ساکت شو! دردسر برای کسی ایجاد نکن و از خداوند بخواه که درمانت کند و شفایت دهد و طبیعتاً، تو هم سلامتی خود را بازخواهی یافت. اما اگر حسادت را ادامه دهی و چیزی بگویی تا دلت خنک شود و آرام بگیری، نتیجه عکس خواهی گرفت و حسد تو افزون و افزونتر میشود.
بنابراین، « ﴿ قُل أَعُوذُ بِرَبَّ الفَلَقِ ﴾ » اشاره دارد به آفریننده مخلوقات و ایجادکننده نور، نورِ سپیدهدم پس از سیاهی شب و نور حیات پس از سیاهی عدم. «﴿ قُل أَعُوذُ بِرَبِّ الفَلَقِ مِن شَرِّ ما خَلَقَ.﴾» پناه میآورم به پروردگار سپیدهدم و نه به شخص یا جن یا موجود دیگر. به خدا پناه میآورم از شرِّ همه آفریدههایش و بهطور خاص، پناه میآورم به خدا از شرورِ شبهنگام و از شرورِ سخنچینی و فساد و فتنه و از شرورِ جادو و کفر و در پایان نیز از شرور حسد. از شرور و خصوصاً این شرورِ سهگانه به خدا پناه میآوریم. در احادیث آمده است که بهترین راه برای رهایی از شرورِ خلق خدا و از شرورِ دمندگان در گرهها و از شرورِ حاسد و از شرورِ شبهنگام، خواندن سورههای فلق و ناس است، اما نه فقط خواندن با زبان، بلکه خواندن با قلب و عقل.
در حدیث آمده است که پیامبر هر شب در ابتدای شب این دو سوره را قرائت میکرد، و به یارانش، کسانی که از این شرور بسیار رنج میبردند، خواندن این دو سوره و تفکر در آنها را توصیه میکرد. اگر این دو سوره را با قلب و عقل و زبان بخوانیم، آرامش مییابیم و بنابر تفسیر یکی از مفسران بزرگ در پناه خدا احساس آرامش میکنیم، زیرا با آرامش در سایهسار پروردگار سپیدهدم و پروردگار مردم خواهیم بود و هیچ دستی بالاتر از دست خداوند نیست.
همه هستی مخلوق و در اختیار اوست و در برابرش ناچیز است. اگر پروردگار سپیدهدم و پروردگار مردم پشتیبان ما بود، هیچکس نمیتواند به ما آسیبی برساند، اما به شرط اینکه با زبان و قلب و عقلمان به یاد خدا باشیم تا آرامش بیابیم و از همه شرور و آفتها در امان باشیم.
[260]. حدیث رفع از احادیث مشهور و حائز اهمیت در بعضی از مباحث اصول فقه. ترجمه حدیث چنین است : «امام صادق(ع) فرمود : رسول خدا(ص) فرمودند : نه چیز از من برداشته شده است : خطا و فراموشی، و آنچه بر آن وادار شوند و آنچه توان انجام دادنش را ندارند، و آنچه ندارند، و آنچه ندانند و آنچه به ناچار تن دهند و حسد و طیره (فال بد) و اندیشیدن در وسوسه در آفرینش تا وقتی که آن را به زبان نیاورند.» دایرةالمعارف تشیع، ج 6، ص 167.
