گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 10
صفحه: 154

مجلس و دولت هنگامی که بودجه را تصویب می‌کنند، به هنگام تصویب، میزان بودجه طرح‌ها و حقوق کارمندان و دیگر امور دولت، ازجمله هزینه‌ها و درآمدها و مالیات‌ها را مشخص می‌کنند. بودجه پیش از تصویب مراحل آماده‌سازی را طی می‌کند. خلاصه اینکه این افراد می‌خواهند بگویند و یا اینکه نتیجه گفته‌شان این است که شب قدر شب تصویب بودجه روزی و عمر و حاجات هر انسانی است.

بی‌شک، چنان‌که در گذشته گفتیم، نمی‌توان این معنا را معنای اسلامی شب قدر دانست. مفاهیم قرآنی و آموزه‌های اسلامی تأکید دارد که زندگی ثمره تلاش است : « ﴿ لَیسَ لِلْإنسانِ إلّا ما سَعی .»[183] برای انسان چیزی جز کوشش نمی‌ماند. ما می‌دانیم زندگی انسان در سال‌های عمرش با وضعیت سلامت و بهداشت او در گذشته پیوند دارد. اصولاً بیماری‌های انسان و خطرهایی که انسان از سر گذرانده و حوادثی که آدمی دچار آن‌ها شده است و میزان مراقبت‌های بهداشتی در حیات انسان اثر می‌گذارد. بنابراین، هرگاه کسی بیمار شود یا بمیرد، نمی‌توانیم بگوییم که مرگ او همیشه به سبب حادثه‌ای مانند سقوط هواپیما یا تصادف با ماشین بوده است، بلکه در بیشتر اوقات مرگ انسان یا سلامتی او یا طول عمرش با حوادث پیش از این شب خاص یا این سال خاص ارتباط دارد. بنابراین، زندگی آدمی از آغاز حیات شکل می‌گیرد و زندگی سلسله‌ای از حلقه‌های پی‌درپی است و روزی نیز از این قاعده مستثنا نیست و نیازهای آدمی نیز از همین قاعده پیروی می‌کنند.

از سوی دیگر، اعتقاد به اینکه زمان خاص ناشناخته‌ای وجود دارد که برخی آن را درک می‌کنند و برخی دیگر نه، بدون در نظر گرفتن شایستگی افراد، با عدل الهی ناسازگار است. علاوه بر این‌ها، می‌دانیم که قرآن بر قانون اسباب و مسببات و مسئله تقدیر تأکید می‌کند : « ﴿ قَد جَعَلَ اللهُ لِکُلِّ شَیء قَدراً .»[184]

این مسائل همگی با این اعتقاد که برای آدمیان زمان ناشناخته‌ای وجود دارد که باید به دنبال آن بگردند، شاید آن را کشف کنند و به آرزوهای خود برسند، بسیار ناسازگار است. به هر روی، بی‌آنکه این مسئله را انکار کنیم، آن را به اهلش وامی‌گذاریم و به معانی‌ای می‌پردازیم که می‌توان از شب قدر فهمید. مفهوم قرآنی شب قدر به‌روشنی از این سوره و این آیات فهمیده می‌شود. « ﴿ إنّا أَنزَلناهُ » یعنی قرآن را نازل کردیم. « ﴿ فِی لَیلَـة مُبارَکَـة » در مبارک‌شبی. قرآن می‌افزاید. « ﴿ إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ .» هنگامی که قرآن را در این شب نازل می‌کردیم، در حالت انذار بودیم. «إنذار» و «تبشیر» دو حالت تشریع هستند. قرآن می‌گوید که ما درصدد إنذار و تربیت بشر و تشریع احکام برای بشر بودیم که قرآن را در این شب نازل کردیم. بنابراین، به مانند ابتدای خلقت درصدد خلق نبودیم. در ابتدای خلقت بر آن بودیم که چگونگی خلق زمین و آسمان و آنچه را میان اوست، بیان کنیم. اما هنگام نزول قرآن درصدد پرداختن به خلق انسان نبودیم، در پی نمایاندن معجزات هم نبودیم، بلکه درصدد تشریع و إنذار و تبشیر بودیم. پس، خداوند، جل و علا، در شب إنزال قرآن در مقام إنذار و تشریع، یعنی فقط در مقام إنزال احکام اسلامی و دینی بود.

خواندن سوره را ادامه می‌دهیم. سوره معنای شب قدر را توضیح می‌دهد : «فِیها» یعنی در شب قدر

[183]. «برای مردم پاداشی جز آنچه خود کرده‌اند، نیست.» (نجم، 39)

[184]. «خدا هرچیز را اندازه‌ای قرار داده است.» (طلاق، 3)