مجموعه‌ای از نهادهاست. ما بر این عقیده‌ایم که روابط عام میان افراد جامعه باید بر پایه دین استوار باشد، ولی این به معنای حکومت دینی نیست. ما درمورد حکومت دینی دیدگاه خاص خود را داریم. در کشور لبنان و به‌طور خاص در این دوره میان نفی طایفه‌گرایی و سکولاریسم تفاوت وجود دارد. ما با فرقه‌گرایی مخالفیم، ولی به سکولاریسم نیز ایمان نداریم، حتی در مسئله دولت، چرا؟ زیرا هر انسانی ممکن است یکی از سه حالت زیر را داشته باشد: یا مؤمن باشد یا متعصب یا ملحد. دین‌داری به معنای تعصب ورزیدن نیست. دین‌داری یعنی حرکت کردن براساس دین و پایبند بودن به دین. تعصب داشتن یعنی حرکت کردن براساس عصبیت و هواخواهی و پافشاری کردن بر آن.
ممکن است کسی هم دین‌دار باشد هم متعصب، ولی در عین حال، امکان دارد کسی دیندار باشد ولی متعصب نباشد. در جامعه نیز همین‌طور است، روابط افراد جامعه با یکدیگر مانند روابط اداری و سیاسی و شخصی، گاه بر پایه دین‌داری استوار است و گا�� بر پایه تعصب‌ورزی و گاه بر پایه الحاد. جامعه سکولار جامعه‌ای است که وقتی می‌خواهند قانونی وضع کنند، در نظر نمی‌گیرند که آیا این قانون بر ضد دین و ارزش‌هاست یا نه. ما نمی‌گوییم قانون فرقه‌گرا و متعصب باشد، ولی مبانی حکومت و روابط اجتماعی باید بر حداقلی از اندیشه دینی و ارزش‌های دینی و مشترکات دینی استوار باشد. خلاصه اینکه ما با لغو فرقه‌گرایی سیاسی موافقیم، ولی با سکولاریسم موافق نیستیم، جز به شکلی که برایتان تبیین کردم و با جناب مفتی درمورد آن به توافق رسیده بودیم. یعنی سکولاریسم به شرط آنکه با اعتقادات و شرع ناسازگاری نداشته باشد.
س...
ج. بله؟ سکولاریسم مؤمنانه؟ چرا آن را سکولاریسم مؤمنانه می‌نامید؟ نه، این نگاه در حقیقت تسلیم شدن در برابر این جریان است. همان‌طور که گفتیم این اصطلاح جذاب است و همه ما باید عقب‌نشینی کنیم. من این‌گونه نیستم و به این سخن امام(ع) ایمان دارم که: «در پیمودن راه هدایت از اندک بودن رهروان نهراسید.»
س. در اینجا انتقاد خوبی هست. گفتید که شما با دولت مقابله می کردید. سپس گفتید که وقتی توطئه آشکار شد، آمادگی نداشتید. پس چگونه می خواستید با دولت رودررو شوید؟
ج. حقیقت این است که توطئه از آن جهت پدید آمد که پای شبه‌نظامیان مسلح و تحریک‌شده در میان بود. اگر رویارویی ما با دولت بود، امکان نداش�� که نیروهای امنیتی و ارتش لبنان به روی ما اسلحه بکشند، چراکه بیشتر آن‌ها از فرزندان ما و از دوستان ما و از همین مردم هستند. انقلاب‌هایی پیروز می‌شوند که بر ضد نظام‌ها و حکومت‌ها باشند. انقلاب‌هایی که بر ضد مردم به پا شود، در واقع، جنگ داخلی است که موفقیتی در پی ندارد. فرق است میان انقلاب و جنگ داخلی. ما تصمیم داشتیم پس از تجمع مردمی صور تجمعی در بیروت برگزار کنیم، اعتصاب کنیم، کشور را فلج کنیم. اگر هم با اسلحه آمدند تا ما را دور کنند، اسلحه از دستانشان می‌افتد و ما را نمی‌کشند. اگر هم عده‌ای را می‌کشتند، بی‌تردید دیگران ساکت نمی‌ماندند و بدین‌ترتیب انقلاب باقی می‌ماند...
[... قطع شدن نوار]