گام به گام با امام موسی صدر جلد 11

جلد: 11
صفحه: 21

چون مسئله‏ای مهم و عمیق و نو است. ملائکه جمع ملک است. روشن است؟ درست است یا نه؟ ملک یا ملائکه چیستند؟
در واقع قرآن کریم بر این مسئله تأکید کرده و در ده‌ها مورد از ملائکه نام برده است:
« ﴿ وَجاءَ رَبُّک وَ المَلَک صَفّاً صَفّاً ﴾ »[23] یا: « ﴿ اِنّا اَنزَلناهُ فی لَیلَةِ القَدرِ * وَما اَدراک ما لَیلَةُ القَدرِ * لَیلَةُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهر * تَنَزَّلُ المَلائِکَةُ وَالرُّوحُ فیها بِإِذنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ اَمر ﴾ .»[24]
در قرآن کریم واژه ملائکه بسیار به کار رفته است و آنچه مهم است، این است که قرآن می‏گوید ایمان به فرشتگان جزئی از ایمان است: « ﴿ آمَن الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَیهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤمِنُونَ کُلٌّ آمَن بِاللهِ وَمَلآئِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ ﴾ .» حال این فرشتگان، که ایمان به آن‌ها بخشی از عقیده است، کیستند؟ من نظر خود را می‏گویم و برادران نیز می‏توانند در این‌باره مطالعه و بررسی کنند. ما نمی‏خواهیم حقیقت و ماهیت فرشتگان را دریابیم، مگر ما حقیقت خود خداوند را می‏دانیم؟ خیر نمی‌دانیم. به گفته فلاسفه، رسیدن به ژرفا و کنه ذات محال است. یعنی اگر بخواهیم حقیقت و کنه پرورگارمان را درک کنیم، نمی‏توانیم به چنین درکی برسیم، زیرا ما آفریدگان او هستیم و عقل و وجود ما در حدی نیست که بتواند آنچه را بزرگ‏تر و برتر از ماست، درک کند. از این رو، شناخت خداوند، شناخت آثار و نشانه‏های اوست، نه شناخت ذات او. آنچه در توان ماست، شناخت صفات و افعال و آثار خداوند است و در همین حد از ما خواسته شده است. بدون تشبیه، امروزه در جهان درباره معنا و حقیقت برق و الکتریسیته بحث می‏کنند. برق چیست؟ آیا برق ذرات متراکم است یا امواج است یا جریان‏ها و ارتعاشات متناوب؟ آیا نسبت به برق شناخت داریم یا نه؟ آنچه می‏دانیم این است که برق آثار و نشانه‏هایی دارد، ازجمله اینکه ب��عث ایجاد گرما و نور و حرکت می‏شود و در اطراف خود میدان مغناطیسی پدید می‏آورد و دیگر آثاری که در کتاب‌ها خوانده‏ایم. همچنین می‏دانیم که برق دو قطب مثبت و منفی دارد. ما از این آثار و کارکردهای برق استفاده می‏کنیم: با استفاده از برق صدا را ضبط می‏کنیم، می‏ّبینیم، مسافرت می‏کنیم، سرما و گرما ایجاد می‏کنیم و...
بنابراین، پی نبردن به حقیقت خداوند، مانع شناخت آثار و صفات و افعال او نمی‏شود. درمورد فرشتگان نیز همین‌گونه است. حقیقت آن‌ها را نمی‏دانیم. فرشتگان چیستند؟ من تاکنون نتوانسته‏ام حقیقت آن‌ها را درک کنم، ولی می‏دانم که فرشتگان چه کارهایی انجام می‏دهند. کار ملائکه چیست؟ در قرآن کریم آمده است: « ﴿ فَالمُدَبِّرَاتِ أَمرًا ﴾ .»[25] این یک سوگند است. چنین نیست؟ سوگند به فرشتگانی که امور را تدبیر و اداره می‏کنند.
نکته دیگر اینکه در آیاتی آمده است: « ﴿ وَجَاء رَبُّکَ وَالمَلَکُ صَفًّا صَفًّا * وَجِیءَ یَومَئِذ بِجَهَنَّمَ ﴾ .»[26] یعنی خداوند در برخی امور، مانند معاد، در کنار و همراه فرشتگان است. در حدیثی آمده است که همراه هر قطره‏ای از باران دو فرشته است. می‏توان به عنوان یک نظریه گفت: فرشتگان، نیروهای جهان هستی را تدبیر می‏کنند. نمی‏گوییم آن‌ها خود نیروهای جهان هستی‌اند. مفسرانی همچون

[23]. «و امر پروردگار تو فرارسد و فرشتگان صف در صف.» (فجر، 22)
[24]. ما در شب قدرش نازل کردیم و تو چه دانی که شب قدر چیست؟ شب قدر بهتر از هزار ماه است. در آن شب فرشتگان و روح به فرمان پروردگارشان برای انجام دادن کارها نازل می‌شوند.» (قدر، 1-4)
[25]. «و سوگند به آن‌ها که تدبیر کارها می‌کنند.» (نازعات، 5)
[26]. «و امر پروردگار تو فرارسد و فرشتگان صف در صف، و در آن روز جهنم را حاضر آرند.» (فجر، 22ـ23)
صفحه22 از487