این مشکل نزد ما به‌خصوص، بسیار پیچیده است و عوامل گوناگونی به آن دامن می زنند و سیاست های ملی و محلی و جهانی در آن تأثیر می گذارند. از این رو، هم‌وطنان حق دارند که وظیف? خود را به طور دقیق ندانند. آنچه سخن مرا تأیید می کند این است که در حمل? پیشینِ اسرائیل در سال 1970 که به آوارگی گسترد? مردم انجامید، وقتی از هم‌وطنان خواسته شد اعتصاب عمومی کنند، همگی به طور خودجوش و با فراگیری بی نظیری به آن پاسخ گفتند. این نشان‌دهند? آن است که وقتی از شهروند لبنانی بخواهند تا مسئولیت بپذیرد، به هیچ?وجه کوتاهی نمی کند.

2. در مناسبت های گذشته چندین بار گفته ام که ما در لبنان به خدمت سربازی نیاز داریم و باید جامعه ای جدی و سخت کوش بسازیم، نه جامعه ای رفاه طلب و خوش‌گذران؛ و این به برنامه ریزی فرهنگی و تبلیغاتی و اخلاقی نیازمند است.

در مورد مفهوم سرزمین و میهن نیز باید گفت هم‌وطنان این مفاهیم را درک می کنند. تنها باید این درک را رشد داد و ابراز کرد و این امر وقتی تحقق می یابد که عدالت اجتماعی برقرار شود و شهروند حس کند از نعمت وطن برخوردار است و در سرزمین خود با عزت و سربلندی زندگی می کند و شهروند درجه دو نیست.

شاید تعجب کنید اگر بگویم من در برخی از سخنرانی هایم خواستار لغو نظام فرقه ای شده ام، در حالی که ایمان دارم تعدد فرقه‌ها برای لبنان مای? خیر و برکت است و بلکه برجسته ترین امتیاز لبنان به شمار می آید. با این حال معتقدم نظام فرقه ای در تأمین عدالت اجتماعی ناتوان بوده است.

شهروند لبنانی از مسئولان انتظار معجزه ندارد، زیرا سختی ها را درک می کند، ولی تبعیض میان مناطق، گروه ها و شهروندان را نمی پذیرد. اگر این خواست? او را برآورده کنیم و سپس او را به وسیل? خدمت سربازی از زندگی سراسر خوش‌گذرانی و رفاه طلبی و بیهودگی بیرون کشیم، آن‌گاه شهروندی ساخته ایم که سزاوار آن است که کشورش لبنان باشد، یعنی سرزمین جمال و جلال؛ کشور شمشیر و دانش.

3. منطق? جنوب برعکس آنچه در سؤال آمده است، غنی ترین منطق? لبنان از نظر کشاورزی (آب و خاک) و گردشگری و باستانی است و حتی از نظر نیروی انسانی نیز چیزی کم ندارد. شاید منظور شما از فقیر بودن منطقه، نبود آبادانی و عمران در آن است. این واقعیت دارد، ولی آیا نمی بینید برای منطقه ای که بیشترین سهم را به خزان? دولت می پردازد و بخش عمده ای از درآمد ملی را تأمین می کند، حتی به انداز? دیگر مناطق نیز از این دو منبع هزینه نمی شود؟ آیا فکر نمی کنید حمایت از این منطقه حتی از دیدگاه مادی گرایان نیز مهم تر و سودآورتر باشد؟

درد و رنج مردم جنوب عمیق تر از آن است که تصور شود، ولی مشکل آنان در حال حاضر این است که از عنصر تغییر و دگرگونی بی بهره اند و توانایی آن را ندارند. امیدوارم خدمات و اقدامات رسمی در این زمینه انجام گیرد تا تغییراتی مفید و سازنده پدید آید و موجب فعالیت و شادابی بیشتر هم‌وطنان و سربلندی میهن شود.