گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
از اطاعتِ پروردگار، نیکی به پدر و مادر را یادآوری میکند. این از زن و شوهر و، سپس، فرزندان و والدین. همچنین، اسلام صله رحم را واجب و قطع رابطه با خویشاوندان را حرام میداند و بدینسان، پیوند میان خانوادهها را مستحکم میکند.
به روابط همسایگی نیز وارد میشود. درمورد همسایه توصیه و تأکید خاص دارد. حضرت علی(ع) میفرماید: «پیامبر همواره ما را به رعایت حال همسایگان سفارش میکرد، تا جایی که تصور کردیم برای همسایه حق ارث منظور میشود.» سفارش آن حضرت درمورد همسایه کمتر از خویشاوندان نیست. او همسایه را چنین وصف میکند: «همسایه کسی است که میان تو و او چهل خانه فاصله است.» معنای این سخن این است که مردم یک منطقه بهطور کامل همه همسایه یکدیگرند. این تلاش برای تقویت و استحکام روابط است.
اسلام در تعلیمات خود تأکید میکند که مسئولیتِ مردمِ هر سرزمین مسئولیتی است مشترک. پس اگر در منطقهای کسی بر اثر فقر و گرسنگی یا بیماری از دنیا رفت، خداوند به این منطقه التفاتی نمیکند. بنابراین، در هر منطقه هر فرد در قبال افراد مسئول است و تخلف از این وظایف نزد خدا پذیرفته نیست. «کسی که شب سیر بخوابد و همسایه وی گرسنه باشد، ایمان به خدا و معاد ندارد.» بدین طریق، پیوند میان افرادِ جامعه را به شدت محکم میکند. سپس، جلوتر میرود و کنارهگیری از مردم و جامعه را تحریم میکند.
اسلامْ آزار و ظلم و غیبت و افترا و هرآنچه را موجب تضعیف پیوندهای اجتماعی و دور شدن افراد جامعه از یکدیگر میشود، تحریم میکند.
در عبادات ملاحظه میشود که اسلام اهتمام کاملی دارد به اینکه هر عبادتی رنگ اجتماعی داشته باشد. شاید بدانید که نماز در ابتدا به صورت جماعت بود و بعد به مسلمانان اجازه داده شد که آن را به صورت فُرادی هم بخوانند. پس نماز، در طبیعت خود، به صورت جماعت است. همچنین، مسلمانان را به سوی قبله واحدی فرا میخواند و به نماز چهرهای اجتماعی میبخشد. زمانِ نماز یکی است، قبله یکی است و بهترین مکان مسجد و بهترین طریقِ نماز جماعت است. روزه ماه رمضان عبادت اجتماعی است.
در حج هم، همانطور که میدانید، انبوه مردم با لباس واحد، در حرکات یکسان، در زمان واحد، با روش و حالات یکسان، اعمال واجبِ حج را ادا میکنند. چه زیباست این عبادت و چه بسیار است جنبههای اجتماعی آن.
زکات هم، در همه انواع خود، تکلیفی اجتماعی است. برادران، زکات با مالیاتی که حکومت اسلامی در زمان خود وضع و آن را الزامی میکند، فرق دارد. زکات و صدقات، آنگونه که از آیه کریمه به دست میآید، فرایضی هستند که برای حل مشکل اختلاف طبقاتی وضع شدهاند، نه برای تأمین خزانه دولت و پرداخت حقوق کارمندان و کارهای دیگر. زکات برای این است که طبقات مختلف، با روشهای متناسب با زمان، از نظر مادی به یکدیگر نزدیک شوند.
امر به معروف و نهی از منکر نیز رکن اساسی برای همکاری اجتماعی و همبستگی افراد جامعه است، چرا که: «کُلُّکُم راعٍ وَ کلُّکُم مَسؤُولٌ عَن رَعِیتِه.» در این مجالْ سخن گفتن درباره عبادات به صورت گسترده ممکن نیست و کمی وقت اجازه پرداختن به آن را نمیدهد.
پس از فرهنگ و ایمان و احکام، اینک به حوزه