پاسخ: این پرسش چنانکه میدانید فقهی است. ما بنا بر آیه کریمه قرآن به این اصل پایبندیم و نباید گوشتی را که بدانیم نام خدا هنگام ذبح آن برده نشده است، بخوریم: وَلاَ تَأْکُلُواْ مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَیْهِ.[109] اگر در جایی شک داشتیم که نام خدا برده شده است یا نه، بنا بر قواعد فقهی اصل عدم تزکیه (ناپاک بودن) حکم به حرمت آن میکند. بله، اگر آن گوشت را از فروشندهای مسلمان گرفتیم، اصل بر تزکیه (پاک بودن) آن گوشت است، مگر آنکه بدانیم او آن گوشت را از غیرمسلمان گرفته است. اما گوشتهایی که بر رویش نوشته میشود که به شیوه اسلامی تهیه شده است، فکر میکنم برای طهارتش کفایت کند. اما آیهای که در قرآن کریم آمده است درباره اینکه غذای اهل کتاب بر شما حلال است و غذای شما بر آنان حلال است: وَطَعَامُ الَّذِینَ أُوتُواْ الْکِتَابَ حِلٌّ لَّکُمْ وَطَعَامُکُمْ حِلُّ لَّهُمْ[110] در حقیقت، حکمی اجتماعی است و نه فقهی. یعنی در سوره مائده پس از ذکر وقایع عمومی به آیه الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا[111] میرسیم. سپس، این مطلب آمده است: الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ،[112] پس از آن میگوید: «غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است.» آنچه از مجموع آیه برداشت میشود این است که جامعه اسلامی به سبب ضعف شخصیت اسلامی و برای صیانت شخصیت اسلامی و پیشگیری از ذوب شدن آن، از ارتباط با غیرمسلمانان منع شده بود. پس از کاملشدن دین و رسیدن مسلمانان به جایی که دیگر نباید ترسی از غیر خدا داشته باشند، ارتباط و رویارو شدن با دیگران و غذا خوردن با آنان که کنایه از گشودگی به روی آنان است، بر مسلمانان مباح شد. این آیه گشودگی به روی اهل کتاب را مجاز و مباح اعلام کرد. جزئیات این امر در آیات دیگر بیان شده است.
پاسخ: پرسش بسیار خوبی است. اما من اینگونه میفهمم که آن شخصی که از روی عجز حرفهای نداشت، یعنی کاری نیافته بود، در آن صورت، معقول نیست که پیامبر از او روی بگرداند. پیامبر از کسی روی میگرداند که تنبل است و یا کسی که میتواند شغلی داشته باشد، ولی تن به کار نمیدهد. حقیقت این است که بخش عمدهای از بیکاری به خود فرد برمیگردد. مثل اینکه فرد دانش کاری را که میتواند انجام دهد، فرا نمیگیرد و کسب توانایی
[109]هاز ذبحی که نام خدا بر آن یاد نشده است، مخورید.» (انعام، 121)
[110]ه«طعام اهل کتاب بر شما حلال است و طعام شما نیز بر آنان حلال است.» (مائده، 5)
[111]ه«امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.» (مائده، 3)
[112]هامروز کافران از بازگشت شما از دین خویش ناامید شدهاند. از آنان مترسید، از من بترسید.» (مائده، 3)