گام به گام با امام موسی صدر جلد 12

جلد: 12
صفحه: 357

اگر سرمایه به ابزار تبدیل شد، مثلاً در گذشته از گاو استفاده می‌کردند یا از دستگاه شخم‌زنی، این ابزار نمی‌تواند نصیبی از سود ببرد، بلکه باید درآمد ثابت داشته باشد. باید برای گاو و یا دستگاه شخم مبلغ و اجرت ثابتی مشخص کرد.
با توجه به پیشرفت‌هایی که امروز حاصل شده است، می‌گوییم هر ابزاری، چه دستگاه‌های تولیدی، چه خودرو و یا هر ماشین حمل‌ونقل یا هر ابزار تولیدی، حق مشارکت در سود ندارد و می‌توان مزد ثابت به آن اختصاص داد. ولی سرمایه به خلاف ابزار است: سود ثابت ندارد و فقط می‌تواند در سود شریک شود. امّا کار هر دو مزیت را دارد: هم می‌تواند دستمزد ثابت داشته باشد و هم می‌تواند در سود شریک شود.
بنابراین، مهم‌ترین نهاده‌های تولید سه چیز است:
کار: هم می‌تواند دستمزد ثابت داشته باشد و هم می‌تواند در سود شریک شود.
سرمایه: نمی‌تواند سود ثابت داشته باشد، زیرا سود ثابت رباست. امّا می‌تواند در سود شریک شود.
ابزار: فقط می‌تواند اجرت ثابت داشته باشد و نمی‌تواند در سود شریک شود.
این‌ها عوامل سه‌گانه تولیدند. چرا از آن‌ها سخن گفتیم؟ از این بحث مختصر درمی‌یابیم که مهم‌ترین عامل تولید در اقتصاد اسلامی کار است. پس عامل نخست تولید در اقتصاد اسلامی نه سرمایه است و نه ابزار. این مسئله نتایج اقتصادی بسیاری دارد که در آینده بدان‌ها خواهیم پرداخت.